Tìm giải pháp giảm thiệt hại do hạn hán ở Ninh Thuận

Hạn hán do sự tương tác giữa yếu tố địa hình và hoàn lưu khí quyển
Tại hội thảo, một số nhà khoa học nhận xét, Ninh Thuận có dải đồng bằng hẹp, địa hình phức tạp, là tỉnh có hệ sinh thái với hệ số khô hạn cao. Vì thế, hạn hán và nguy cơ sa mạc hóa ở vùng đất này đang ngày càng nguy hiểm đối với đời sống và sản xuất của người dân, cũng như ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái.

Toàn tỉnh, hiện có 12 hồ chứa nước, 61 đập dâng lớn nhỏ, tuy nhiên, chỉ đáp ứng được khoảng 42% diện tích trồng, vì thế nhiều mùa vụ, nông dân phải bỏ đất hoang. Kết quả kiểm kê đất đai của tỉnh vào năm 2000, toàn tỉnh có gần 34% diện tích tự nhiên tại các huyện Ninh Phước, Ninh Hải, Ninh Sơn đang bị thoái hóa và hoang mạc hóa, đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống, sản xuất và chăn nuôi của người dân nơi đây. Mỗi năm, thiệt hại do hạn hán gây ra tại Ninh Thuận hàng trăm tỷ đồng.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Lập Dân, Viện Địa lý- Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nguyên nhân xuất hiện khô hạn tại Ninh Thuận ngày càng nghiêm trọng là do sự tương tác giữa yếu tố địa hình và hoàn lưu khí quyển tạo nên, vì nơi đây thường xuất hiện các quá trình nhiệt ẩm không thuận lợi cho việc hình thành dòng chảy. Lượng mưa hằng năm ít, phân bố không đều, ngược lại thời gian khô hạn kéo dài từ sáu đến chín tháng trong năm; hệ thống thủy lợi chậm phát triển, lượng nước tích ở các hồ vào mùa mưa không nhiều, cho nên tình hình thiếu hụt nước luôn tăng cao.
“Hệ thống thủy lợi chưa đáp ứng yêu cầu, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo hướng chịu hạn tại Ninh Thuận chưa nhiều, nông dân chưa mạnh dạn áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, chậm sử dụng mô hình tưới tiết kiệm, thì nguy cơ thiệt hại ngày càng tăng hơn”, Tiến sĩ Nguyễn Lập Dân cảnh báo.

Đầu tư thủy lợi, chuyển đổi mô hình sản xuất
Nhiều nhà khoa học cho rằng, Ninh Thuận cần xây dựng dự án lớn trên cơ sở tổng hợp các kết quả của các dự án nhỏ trong khu vực để sử dụng có hiệu quả và bảo vệ nguồn tài nguyên đất và nước được bền vững. Ngoài việc trồng các đai rừng chắn cát bằng những loại cây lâm nghiệp thích hợp, cần sớm chuyển đổi phương thức sử dụng đất để phát huy lợi thế của vùng trồng các loại cây chịu hạn có giá trị kinh tế cao thay cho cây lúa; sử dụng các vật liệu tự nhiên và nhân tạo để tăng khả năng giữ nước, tưới cho cây trồng, vật nuôi vùng hạn; nhân rộng các mô hình sản xuất tưới tiết kiệm….

Một trong số những giải pháp được cho là then chốt mà Ninh Thuận cần quyết liệt thực hiện đồng bộ là đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức của cộng đồng về chống thoái hóa, hoang mạc hóa, biến đổi khí hậu; thay đổi thể chế để khuyến khích người dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chăn nuôi phù hợp, mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Tiến sĩ Lê Đức Vinh, Phó chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa, chia sẻ: “Ninh Thuận, cần ưu tiên nghiên cứu các giống cây trồng, vật nuôi, các giống thủy, hải sản có giá trị, có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, mới có thể giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra”.

Theo các nhà khoa học, giải pháp căn cơ nhất vẫn là đầu tư hệ thống thủy lợi. Trong những năm qua, Ninh Thuận đã có nhiều đầu tư cho thủy lợi, nhưng do khó khăn về nguồn nước mặt, cho nên người dân sống tại các xã ven biển chỉ còn cách duy nhất là khai thác nước ngầm để phục vụ sinh hoạt và tưới sản xuất, vì thế nguồn nước ngày càng cạn kiệt, phải chịu ảnh hưởng nặng nề khi thiên tai xảy ra hằng năm.

Tỉnh cũng đã xây dựng mô hình chuyển đổi cây trồng theo hướng giảm diện tích trồng lúa nước một vụ và ba vụ sang trồng các loại cây công nghiệp ngắn ngày, dài ngày và ít sử dụng nước; các mô hình chăn nuôi “thâm canh, bán thâm canh” gắn với việc trồng cỏ. Tại các cùng hoang mạc hóa, cũng đã triển khai nhiều mô hình, như trồng rừng trôm trên núi đá… kết hợp chăn nuôi dưới tán rừng ở các huyện Thuận Bắc, Ninh Phước đã mang lại hiệu quả… tuy nhiên chưa đạt như mong muốn.

“Trong giai đoạn 2011-2020, tỉnh sẽ đầu tư thực hiện dự án hệ thống thủy lâm kết hợp nhằm thích ứng với biến đổi khi hậu trên địa bàn tỉnh, đồng thời chỉ đạo triển khai đồng bộ 12 giải pháp về quy hoạch diện tích đất phù hợp để chuyển đổi cây trồng, nhân rộng việc áp dụng khoa học công nghệ, tưới tiết kiệm trong sản xuất; đẩy mạnh phòng chống hoang mạc hóa bằng cách phát triển rừng phòng hộ ven biển đầu nguồn, rừng chắn sóng; xây dựng và phát triển một số mô hình kinh tế sinh thái ven biển, ven rừng… để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra”, Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Thuận Lưu Xuân Vĩnh nói.