Tiềm năng rất lớn từ không gian ngầm
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, tuyến Metro số 1 Bến Thành- Suối Tiên được đưa vào vận hành đã tạo ra diện mạo mới đối với hệ thống giao thông công cộng của Thành phố. Số lượt hành khách đi lại chạm mốc 19 triệu hành khách tính đến tháng 12 năm 2025. Trung bình mỗi ngày, tuyến Metro số 1 phục vụ hơn 52.000 lượt khách, một con số không hề nhỏ, chưa kể nhu cầu hành khách đi chơi và trải nghiệm ở tuyến metro này ngày càng tăng.
Tuy nhiên, tiện ích bên trong các nhà ga như cửa hàng tiện lợi, nơi ăn uống và giải trí, mua sắm hiện rất ít, thậm chí chỉ mới hình thành nên chưa đáp ứng nhu cầu thật sự của người dân thành phố. Ghi nhận tại các nhà ga ngầm của tuyến Metro bến Thành- Suối Tiên như ga Trung tâm Bến Thành, Nhà hát Thành phố, Văn Thánh, Thảo Điền dọc lối đi dẫn vào khu vực chờ đi tàu rộng hàng nghìn m2 nhưng chỉ có lác đác vài máy bán hàng tự động (chủ yếu là đồ uống) mà chưa hình thành các siêu thị hay cửa hàng tiện lợi. Chị Thảo Hương, một nhân viên văn phòng có nhà ở phường Phước Long cho hay: “Mỗi tuần tôi lên metro đi làm từ 2 đến 3 lần. Lên tàu hành khách chỉ ngồi và chờ đến ga đúng nghĩa là “chuyên chở” còn những tiện ích rất cần khi đi metro như mua sắm, ẩm thực, giải trí hầu như không có. Không gian ngầm đang bị bỏ trống rất lãng phí”.
Đặc biệt, theo các đơn vị kinh doanh dịch vụ, hiện chính sách cho thuê để vận hành các loại hình thương mại tại các nhà ga hiện cũng chưa được ban hành nên chậm thu hút các nhà cung cấp dịch vụ tham gia. Đại diện nhiều nhãn hàng cung cấp dịch vụ cũng chia sẻ, với gần 20 km metro đang vận hành và hàng chục tuyến metro mới sắp xây dựng sẽ mở ra không gian thương mại mới, thu hút rất lớn lượng hành khách đi lại.
Như vậy, hoạt động thương mại bán lẻ trên mặt đất cũng như dưới “lòng đất” cho các tuyến đường sắt đô thị này cũng cần được chuẩn bị phù hợp nhằm khai thác tối đa hệ sinh thái kinh tế xung quanh các tuyến metro. Rõ ràng các ga metro không chỉ là nơi lên xuống tàu, mà phải trở thành “trung tâm dịch vụ đô thị” như Trung tâm thương mại, cửa hàng tiện lợi, F&B; Dịch vụ ngân hàng, logistics, giao nhận; Quảng cáo, khai thác không gian thương mại trong ga. Ông Lê Nam, một hướng dẫn viên du lịch của công ty chuyên tổ chức các tour du lịch Châu Á nhận xét: Thực tế các nước như Hàn Quốc, Singapore, Nhật.., 80% hệ thống metro gắn với trung tâm thương mại dưới lòng đất gồm các dịch vụ và tiện ích đi kèm như cửa hàng ăn uống, giải trí, mua sắm, kể cả văn phòng giao dịch. Đơn cử tại Singapore, mỗi nhà ga là một "chuỗi dịch vụ" bao gồm từ ăn uống, spa, siêu thị mini, đến cửa hàng tiện lợi nên thu hút người dân và du khách vừa đi metro vừa sử dụng dịch vụ.
Sớm có chính sách đấu thầu các khu vực công cộng
Nhằm tăng tiện ích, thu hút khách và hình thành hệ sinh thái thương mại, mới đây Sở Công Thương Thành phố đề xuất Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Đường sắt đô thị số 1 thực hiện thí điểm mô hình buôn bán hàng hóa, dịch vụ tại các ga của tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên). Ông Nguyễn Tấn Hùng, Trưởng Phòng thị trường thuộc Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn cho hay, hiện đơn vị đã đầu tư các máy bán hàng tự động đặt tại các nhà ga của tuyến metro số 1. Trong thời gian tới, nếu Công ty khai thác vận hành Metro có chính sách thuê hay đấu thầu các khu vực công cộng bên trong nhà ga thì đơn vị mong muốn mở thêm chuỗi cửa hàng tiện lợi phục vụ hành khách đi tàu tại các nhà ga ngầm, cũng là nơi thu hút rất lớn lượng hành khách lui tới.
Theo các nhà kinh doanh bán lẻ, tại nhiều đô thị lớn trên thế giới, metro thành công không đơn thuần nhờ tốc độ hay quy mô đầu tư, mà nằm ở khả năng gắn kết chặt chẽ với đời sống đô thị. Người dân lựa chọn metro không chỉ vì di chuyển nhanh, mà vì tiện lợi từ điểm đầu đến điểm cuối hành trình, nhất là các tiện ích và dịch vụ đi kèm. Trong khi đó, nếu nhìn vào thực tế tại Thành phố Hồ Chí Minh, có thể thấy hạn chế chưa được khắc phục là tại nhiều nhà ga metro hiện vẫn thiếu kết nối và dịch vụ hỗ trợ.
Vì vậy nếu các nhà ga tại Thành phố Hồ Chí Minh chỉ dừng lại ở chức năng giao thông, sẽ là một sự lãng phí lớn về không gian và cơ hội kinh tế. Sở Công Thương Thành phố cho rằng, việc khai thác thương mại tại các ga sẽ góp phần tăng doanh thu, đồng thời tạo thêm tiện ích, khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng. Mô hình này đã được triển khai hiệu quả tại các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, nơi hệ thống metro tích hợp chặt chẽ với dịch vụ thương mại, giải trí. Trước đó, theo đề xuất của Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại Thành phố Hồ Chí Minh (Saigon Co.op), đơn vị dự kiến phối hợp các bên liên quan thí điểm mô hình cung ứng hàng hóa, dịch vụ, theo dạng phục vụ nhu cầu mua sắm nhanh, tiện lợi của khách đi metro, qua đó phát triển dịch vụ bán lẻ thiết yếu tại các nhà ga.
Cùng với việc đầu tư các tiện ích thiết yếu bên trong và bên ngoài nhà ga hay các trục giao thông có bán kính tiệm cận với hệ thống metro, Thành phố Hồ Chí Minh cũng cần quan tâm phát triển các dịch vụ công cộng xung quanh hệ thống giao thông này như bãi giữ xe, bãi đỗ xe, xe đạp công cộng, xe buýt trung chuyển… nhằm gia tăng tối đa hiệu quả vận hành, khai thác mà các tuyến metro mang lại.
