Tất yếu phải chuyển đổi
Được thành lập cách đây 32 năm, với diện tích hơn 500 ha, khu công nghiệp Amata (thành phố Đồng Nai) đang thu hút hơn 160 doanh nghiệp trong và ngoài nước. Năm 2020, Amata được chọn là một trong ba khu công nghiệp cả nước thí điểm chuyển đổi từ khu công nghiệp hiện hữu sang khu công nghiệp sinh thái.
Thông qua việc thực hiện chuyển đổi chuyên sâu, Amata đã đạt được mức cải thiện cao theo yêu cầu khung quốc tế về khu công nghiệp sinh thái. Cụ thể, nếu như thời điểm bắt đầu chuyển đổi khu công nghiệp chỉ đạt 41% bộ chỉ số về khu công nghiệp sinh thái, đến năm 2024, Amata đạt được 86% và đang hướng đến được chứng nhận đạt khu công nghiệp sinh thái đầu tiên của thành phố Đồng Nai.
Tổng công ty Phát triển Khu công nghiệp (Sonadezi), đơn vị kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp hàng đầu ở phía nam và cả nước, đang quyết liệt đẩy nhanh tiến trình thực hiện xanh hóa, thông minh hóa trong quá trình đầu tư, vận hành 12 khu công nghiệp trên địa bàn thành phố Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh và tỉnh Lâm Đồng.
Lãnh đạo Sonadezi cho biết: Doanh nghiệp hướng đến tích hợp các nguyên tắc kinh tế xanh, tuần hoàn và mục tiêu Net Zero không chỉ trong hoạt động của hệ thống Sonadezi mà còn cả các doanh nghiệp thứ cấp.
Thành phố Đồng Nai hiện có 44 khu công nghiệp hoạt động hiệu quả trong tổng số 58 khu công nghiệp đã được thành lập. Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Nguyễn Kim Long cho rằng, với hệ thống khu công nghiệp có quy mô lớn, cùng lợi thế về vị trí địa lý, quỹ đất và hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, Đồng Nai có nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành một trong những địa phương đi đầu trong phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh và công nghệ cao.
Tuy nhiên, lợi thế chỉ trở thành động lực khi có tư duy mới, cách làm mới và sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, nhà đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp sản xuất, các tổ chức tài chính, cơ sở nghiên cứu và cộng đồng xã hội.
Cùng với thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên các dự án công nghệ cao, thành phố đang từng bước chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu theo hướng sinh thái, thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm, tái sử dụng nước, tuần hoàn chất thải và hình thành sự cộng sinh giữa các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp.
“Chính quyền thành phố xác định quá trình này không thể thành công bằng những khẩu hiệu chung chung, mà phải được cụ thể hóa bằng cơ chế phù hợp, lộ trình rõ ràng, nguồn lực khả thi và những kết quả có thể đo đếm được”, ông Long chia sẻ.
Tỉnh Tây Ninh hiện có 34 khu công nghiệp đủ điều kiện tiếp nhận đầu tư với tỷ lệ lấp đầy đạt gần 70%. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Huỳnh Văn Sơn cho biết, tỉnh xác định việc xây dựng khu công nghiệp sinh thái là động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao.
Hiện nay, tỉnh tập trung phát triển các khu công nghiệp theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý và vận hành hạ tầng khu công nghiệp. Định hướng này đang từng bước được hiện thực hóa trên thực tế, với việc khu công nghiệp Prodezi quy mô 400 ha, tổng vốn đầu tư hạ tầng khoảng 4.600 tỷ đồng đã được chuyển đổi sang hoạt động theo mô hình khu công nghiệp sinh thái.
Cần những giải pháp đồng bộ
Theo đánh giá của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các khu công nghiệp truyền thống đã đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm, nhưng cũng bộc lộ nhiều vấn đề như ô nhiễm môi trường, lãng phí tài nguyên và thiếu sự liên kết giữa các doanh nghiệp.
Vì vậy, việc phát triển khu công nghiệp sinh thái trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nước ta trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái môi trường.
Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cho rằng, mô hình khu công nghiệp sinh thái không chỉ là chìa khóa cho bài toán môi trường trong phát triển công nghiệp, mà còn là chiến lược xây dựng các cụm liên kết ngành có sức cạnh tranh cao, tăng sức hấp dẫn trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài, từng bước hiện thực hóa các cam kết quốc gia về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Tuy nhiên, trên thực tế, số lượng khu công nghiệp đầu tư theo tiêu chuẩn mới chưa nhiều. Theo thống kê, nước ta có 425 khu công nghiệp, trong đó chỉ có khoảng 1-2% số khu công nghiệp đang chuyển đổi sang mô hình khu công nghiệp sinh thái.
Nguyên nhân là do chi phí đầu tư ban đầu cao hơn 15-30% so với khu công nghiệp truyền thống; thiếu chính sách khuyến khích, thiếu liên kết, chia sẻ tài nguyên giữa các doanh nghiệp; việc chuyển đổi công nghệ còn chậm... Để thúc đẩy các khu công nghiệp sinh thái phát triển một cách thực chất và bền vững, trong thời gian tới, các cấp, các ngành cần tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp, từ thể chế, chính sách đến hạ tầng và công nghệ theo hướng tiệm cận thông lệ cũng như chuẩn mực quốc tế.
Theo Phó Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển, để phát triển khu công nghiệp sinh thái cần những giải pháp chủ yếu về đột phá thể chế, tổ chức không gian phát triển và chuyển đổi khu công nghiệp thế hệ mới, quản trị khu công nghiệp hiện đại và đổi mới thu hút đầu tư. Nhìn từ thực tiễn, thành phố Đồng Nai đang hội đủ các điều kiện cốt lõi phát triển khu công nghiệp sinh thái là: Quy mô công nghiệp lớn, vị trí cửa ngõ chiến lược, hạ tầng logistics đa phương thức, định hướng tăng trưởng xanh, thể chế và chính sách đột phá, nguồn nhân lực và đổi mới sáng tạo, nền tảng số và công nghệ.
Điều cuối cùng là Đồng Nai có kinh nghiệm thực tiễn khi đã triển khai mô hình thí điểm chuyển đổi khu công nghiệp sinh thái. Thành phố có đầy đủ nền tảng về không gian, công nghiệp, thể chế, logistics, công nghệ, nhân lực để phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh.
