Các quận, huyện của Hà Nội hiện đang dẫn đầu về tỷ lệ các trường công lập đạt chuẩn quốc gia là quận Tây Hồ, Long Biên, Hà Ðông, huyện Từ Liêm, huyện Thanh Trì... Quận Hà Ðông còn là đơn vị hai năm liền vượt chỉ tiêu xây dựng trường chuẩn. Ðại diện Phòng Giáo dục và Ðào tạo Hà Ðông cho biết, quận phấn đấu đến năm 2015 có hơn 70% số trường đạt chuẩn. Huyện Thanh Trì với tỷ lệ đạt 63,5%, là đơn vị dẫn đầu khối huyện. Trưởng phòng Giáo dục và Ðào tạo huyện Thanh Trì Nguyễn Văn Hoàn cho biết, huyện phấn đấu đến năm 2015 xây dựng được từ 50 đến 55 trường đạt chuẩn, chiếm từ 75% đến 80% tổng số các trường trên địa bàn. Huyện Từ Liêm có gần 60% số trường được công nhận trường chuẩn quốc gia và là một trong những đơn vị đăng ký số lượng trường đạt chuẩn năm 2013 nhiều nhất (mười trường).
Ngoài các quận, huyện có tỷ lệ trường chuẩn cao, ở mức xấp xỉ 60% trở lên và đang phấn đấu vượt 15% - 20% so với chỉ tiêu, thì tại một số quận, huyện khác, tiến độ vẫn rất ì ạch. Thí dụ như tại huyện Phú Xuyên, số trường chuẩn quốc gia mới đạt 14,4%, là địa bàn có số trường đạt chuẩn thấp nhất thành phố, rồi đến các huyện Ba Vì, huyện Ứng Hòa, Mỹ Ðức, số lượng trường chuẩn chỉ chiếm chưa đến 30% tổng số trường trên địa bàn. Quận Hai Bà Trưng là đơn vị nội thành có tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia rất thấp, chỉ đạt tỷ lệ 23%.
Việc chậm tiến độ xây dựng trường chuẩn quốc gia, theo lãnh đạo một số quận, huyện là do những khó khăn để đạt tiêu chuẩn về cơ sở vật chất và trang thiết bị, vì để làm được điều này đòi hỏi nhiều thời gian, kinh phí. Theo Phó trưởng phòng Kế hoạch - Tài chính (Sở Giáo dục và Ðào tạo Hà Nội) Trần Hữu Thành, từ năm 2011 đến 2013, việc cắt giảm đầu tư công đã ảnh hưởng đến việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị cho trường học. Phần lớn các huyện ngoại thành đều gặp khó khăn trong việc huy động kinh phí đầu tư xây dựng trường chuẩn quốc gia. Huyện Thạch Thất hiện mới chạm đến tỷ lệ 24,7%, có nguy cơ không hoàn thành tiến độ. Ðại diện lãnh đạo Phòng Giáo dục và Ðào tạo Thạch Thất kiến nghị thành phố cần có những cơ chế đặc thù đối với một số khu vực bốn xã miền núi, mới sáp nhập từ Hòa Bình về Hà Nội, kinh tế - xã hội địa phương còn nhiều khó khăn, để đẩy nhanh tiến độ xây dựng cơ sở vật chất trường chuẩn. Cũng do thiếu vốn mà ở một vài địa phương như huyện Quốc Oai, ba dự án xây dựng trường mầm non và trường THCS bị bỏ dở, trở thành hoang phế, trong khi giáo viên, học sinh thiếu lớp học trầm trọng.
Còn với các quận nội thành, việc mở rộng diện tích là rất khó khăn, vì quỹ đất hầu như không còn. Việc nâng tầng để tăng diện tích sử dụng trong các trường học cũng đòi hỏi nhiều thời gian làm thủ tục, tiến hành đầu tư cải tạo. Ðể khắc phục tình trạng này, thành phố có chủ trương thu hồi những khu đất hoang hóa, những khu đất đã bàn giao cho các tổ chức, cá nhân mà chậm sử dụng, sử dụng sai mục đích hoặc sử dụng không hiệu quả, đất của các cơ sở di chuyển ra ngoại thành, để ưu tiên xây dựng trường học. Tuy nhiên, việc triển khai rất chậm trễ. Ðiển hình như khu đất số 94 phố Lò Ðúc (quận Hai Bà Trưng), sau khi Nhà máy rượu Hà Nội di dời cơ sở sản xuất, đã được Sở Quy hoạch - Kiến trúc phê duyệt quy hoạch tổng thể mặt bằng để xây dựng Trường THCS Lê Ngọc Hân từ năm 2009, nhưng đến nay dự án vẫn chưa được triển khai, khiến cho học sinh Trường tiểu học và THCS Lê Ngọc Hân vẫn phải học chung cùng một địa điểm chật chội tại số 41 phố Lò Ðúc. Còn khu đất tại số 67 phố Ngô Thì Nhậm (quận Hai Bà Trưng), sau khi Nhà máy Dệt kim Ðông Xuân di dời cũng đã được các cơ quan chức năng bố trí ô đất rộng hơn 4.000 m2 để xây dựng Trường tiểu học Ngô Thì Nhậm từ năm 2009, nhưng đến nay dự án vẫn "giậm chân tại chỗ". Ðây là nội dung từng làm "nóng" nhiều phiên chất vấn và trả lời chất vấn của HÐND thành phố Hà Nội. Mới đây nhất, tại kỳ họp thứ tư HÐND thành phố khóa 14, các đại biểu HÐND thành phố lại yêu cầu UBND thành phố làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, giải pháp và tiến độ thực hiện. Lãnh đạo UBND thành phố khẳng định, cuối năm nay sẽ thu hồi xong khu đất của Nhà máy Rượu Hà Nội và Nhà máy Dệt kim Hà Nội để xây dựng hai ngôi trường nói trên.
Ngoài ra, nhiều quận, huyện như Tây Hồ, Hoàn Kiếm, Thanh Trì có một số trường học nằm ngoài đê sông Hồng, cơ sở vật chất xuống cấp mà không thể cải tạo hoặc xây mới do vướng Luật Ðê điều...
Vậy làm thế nào để khắc phục tình trạng này? Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Ðào tạo Hà Nội Phạm Thị Hồng Nga khẳng định: Bước đầu, các trường ở khu vực nội thành có thể nâng tầng để tăng diện tích sử dụng bởi tiêu chí 6 m2/học sinh tính theo diện tích sử dụng, chứ không phải theo diện tích sàn. Với các quận, huyện có tỷ lệ trường đạt chuẩn thấp nhất thành phố và ba quận, huyện có trường học ngoài bãi sông, ngành sẽ sớm đề xuất với thành phố để có giải pháp tháo gỡ kịp thời, giúp các đơn vị "tăng tốc" ở chặng cuối của lộ trình. Thành phố phấn đấu từ nay tới cuối năm 2013 có thêm 125 trường đạt chuẩn quốc gia. Năm 2014, có 138 trường chuẩn quốc gia ở tất cả các cấp học, cơ bản hoàn thành chỉ tiêu mà HÐND thành phố đề ra.