Với một thị trường 1,2 tỷ người, GDP 2,5 nghìn tỷ USD, các nước châu Phi thành lập AFCFTA mở ra nhiều hợp tác lớn thúc đẩy hoạt động thương mại nội khối. Dự báo của Ủy ban Kinh tế châu Phi thuộc Liên hợp quốc cho rằng, AFCFTA vừa có thể thúc đẩy hoạt động thương mại ở châu Phi tăng đến 53,2% bằng cách loại bỏ thuế nhập khẩu, đồng thời tăng gấp đôi mức hoạt động thương mại qua việc giảm bớt các rào cản phi thuế quan. Việc loại bỏ thuế tạo điều kiện cho các doanh nghiệp hoạt động trong khu vực và được hưởng lợi từ thị trường châu Phi ngày càng phát triển. Giới lãnh đạo AU chỉ rõ, AFCFTA được xây dựng nhằm tạo ra một thị trường duy nhất tại châu Phi cho hàng hóa và dịch vụ, với sự tự do lưu chuyển của dòng vốn đầu tư và kinh doanh. Việc này mở đường thúc đẩy thành lập Liên minh hải quan châu Phi.
Khoảng 44 quốc gia châu Phi đã ký thỏa thuận thành lập AFCFTA. Sau khi ký kết, thỏa thuận sẽ được các quốc gia thành viên phê chuẩn theo các quy định của pháp luật từng nước. Tham gia thỏa thuận thương mại của châu lục này có ba khối kinh tế lớn nhất khu vực, gồm Cộng đồng Kinh tế Đông Phi (EAC), Thị trường chung Đông - Nam châu Phi (COMESA) và Cộng đồng phát triển miền nam châu Phi (SADC). Theo Chủ tịch Ủy ban AU Moussa Faki Mahamat, việc thành lập AFCFTA rất quan trọng đối với châu Phi trong bối cảnh "chủ nghĩa đa phương đang suy yếu" và yêu cầu đoàn kết các dân tộc trở nên cấp thiết. Theo ông, ở thời điểm mà phần còn lại của thế giới đang xích lại gần nhau và bảo vệ các lợi ích chiến lược của họ, các nước châu Phi không còn cách nào khác ngoài việc cùng nhau vượt qua khó khăn.
Các cuộc đàm phán AFCFTA, được AU đề xướng từ năm 2015, hướng đến việc cắt giảm thuế xuất nhập khẩu của 90% trong tổng số khoảng 200 mặt hàng hiện đang được trao đổi thương mại giữa các quốc gia tại lục địa đen. 10% mặt hàng còn lại chưa được cắt giảm thuế, bao gồm các sản phẩm nằm trong diện “nhạy cảm” và một số loại mặt hàng hiện đang cần hàng rào bảo hộ thuế quan nhằm bảo vệ và phát triển các ngành công nghiệp sản xuất nội địa còn non yếu. AFCFTA được xây dựng với mục đích giúp thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa của châu lục, vốn đang bị cản trở bởi các rào cản thuế quan và phi thuế quan, thúc đẩy thương mại và đầu tư trong khu vực bằng cách nới lỏng việc trao đổi, luân chuyển hàng hóa và con người trên lục địa, đồng thời cải thiện khả năng cạnh tranh, tăng trưởng kinh tế bằng cách giảm chi phí kinh doanh. Hơn một tỷ người dân châu Phi sẽ có cơ hội mua hàng hóa với giá rẻ hơn sau khi AFCFTA có hiệu lực.
Sự ra đời của AFCFTA tạo nên một thị trường chung rộng lớn trong khu vực và được đánh giá là rất cần thiết trong việc chuyển đổi nền kinh tế trong giai đoạn hiện nay. Với mức kim ngạch xuất khẩu nội khối của khu vực hiện đang chiếm khoảng 13% trong tổng kim ngạch xuất khẩu trị giá khoảng 327 tỷ USD của châu Phi, thỏa thuận thương mại mới được kỳ vọng tạo đột phá, nâng kim ngạch thương mại nội khối lên nhiều lần. Tuy nhiên, ở một châu lục mà sự phát triển kinh tế không đồng đều như châu Phi, vẫn tồn tại những lo ngại về AFCFTA. Việc giảm thuế 90% các mặt hàng trao đổi thương mại nội khối của châu Phi có thể ảnh hưởng tiêu cực tới các nước có quy mô kinh tế nhỏ vì thuế xuất nhập khẩu là một trong những nguồn thu ngân sách chủ yếu của những quốc gia này. Theo số liệu gần đây của Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP), mặc dù chỉ số GDP trung bình đầu người tại châu Phi đạt khoảng 3.300 USD/năm, song đây vẫn là châu lục nghèo nhất thế giới, với 36% dân số có thu nhập dưới 1 USD/ngày.
Trong bối cảnh sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ thương mại hiện nay đe dọa không nhỏ tới các nền kinh tế đang phát triển, việc các nước châu Phi tăng cường liên kết thương mại khu vực có thể giúp châu lục hạn chế rủi ro từ tranh chấp thương mại, đồng thời chủ động hơn trong các hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Với một thị trường đông dân, AFCFTA giúp châu Phi khai thác được tiềm năng của chính mình, đánh thức “nàng công chúa ngủ trong rừng”, hình ảnh ví von về "lục địa đen" đầy tiềm năng.
