Ông chủ Nhà trắng Ð.Trăm vừa kết thúc một năm cầm quyền của mình với nhiều dấu ấn đáng nhớ theo cả nghĩa tích cực và tiêu cực. Ngay sau khi bước vào Nhà trắng và thực hiện khẩu hiệu tranh cử “Nước Mỹ trên hết”, Tổng thống Ð.Trăm đã làm dấy lên làn sóng bảo hộ mậu dịch. Với việc kết tội các hiệp định tự do thương mại (FTA) là thỏa thuận tồi tệ và đánh cắp công ăn việc làm của nước Mỹ, ông Ð.Trăm đã “dội gáo nước lạnh” vào Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), vốn được xem là kiểu mẫu của FTA thế hệ mới. Nạn nhân tiếp theo là Hiệp định tự do thương mại Bắc Mỹ (NAFTA). Bất chấp việc FTA này từng được xem là mô hình thành công và thổi luồng gió mới cho kinh tế Mỹ, Mê-hi-cô, Ca-na-đa trong vài thập kỷ qua, chính quyền Oa-sinh-tơn vẫn đòi các bên phải “xóa bàn cờ đi, chơi lại” với những điều khoản có lợi hơn cho nước Mỹ, nhất là đối với ngành sản xuất ô-tô.
Chính sách cứng rắn đối với các FTA của người đứng đầu Nhà trắng “tạo cảm hứng” cho nhiều vụ kiện chống bán phá giá trong năm 2017. Một số chuyên gia phân tích nhận định rằng, “chống bán phá giá” đã trở thành một trong những cụm từ phổ biến nhất trong lĩnh vực thương mại quốc tế năm qua. Danh sách những “nạn nhân” bị Mỹ và Liên hiệp châu Âu (EU) kiện chống bán phá giá đã không ngừng được nối dài. Các mặt hàng thép cuộn, nhôm lá, cao-su tổng hợp của Trung Quốc; tôm đông lạnh của Việt Nam; sợi nhựa tổng hợp của một số nước châu Á… đã liên tiếp bị làm khó khi xuất khẩu vào thị trường Mỹ và EU.
Bước sang năm 2018 này, triển vọng tự do thương mại toàn cầu dường như cũng không sáng sủa hơn khi ngay trong những ngày đầu của năm mới, các đối tác thương mại lớn như Mỹ, EU, Trung Quốc, Nga đã “lời qua tiếng lại” và cáo buộc nhau về nguyên tắc tự do thương mại, trong khi tiến trình đàm phán NAFTA vẫn “giậm chân tại chỗ”. Trong báo cáo gửi Quốc hội Mỹ vừa qua, Ðại diện Thương mại Mỹ R.Lai-thai-dơ khẳng định, Trung Quốc và Nga không tuân thủ các quy tắc của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) và cho rằng lẽ ra Oa-sinh-tơn không nên ủng hộ hai nước này trở thành thành viên của WTO. Những mâu thuẫn về thương mại giữa Nga và EU cũng gia tăng trong những ngày đầu năm mới. Phó Chủ tịch thứ nhất Ủy ban Kinh tế Hội đồng Liên bang Nga (Thượng viện) X.Ca-la-sơ-ni-cốp mới đây tuyên bố, nước này có thể rút khỏi WTO trong trường hợp tổ chức này chấp thuận đơn kiện của EU về việc bắt Nga nộp phạt do hạn chế nhập khẩu thịt lợn từ liên minh này. Trước đó, tờ Politico cho biết, EU dự kiến trừng phạt Nga 1,39 tỷ ơ-rô/năm vì hạn chế nhập khẩu thịt lợn và WTO đã gửi yêu cầu của EU đến Tòa án trọng tài.
Trong khi đó, số phận của NAFTA vẫn là dấu hỏi lớn của năm 2018. Tại vòng tái đàm phán NAFTA thứ 6 đang diễn ra giữa Mỹ, Ca-na-đa và Mê-hi-cô, phía Mỹ vẫn khăng khăng giữ các yêu sách trong một số lĩnh vực then chốt như nâng tỷ lệ nội địa hóa khu vực đối với ngành sản xuất ô-tô, mở rộng quyền tiếp cận với các hợp đồng mua sắm chính phủ… Trong khi những vấn đề gai góc tại bàn đàm phán NAFTA chưa được giải quyết, tại Hội nghị Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) 2018 đang diễn ra tại Ða-vốt (Thụy Sĩ), giới chức Mỹ và Ca-na-đa đã "tiếng bấc tiếng trì" về NAFTA. Bộ trưởng Thương mại Mỹ U.Rốt cáo buộc Thủ tướng Ca-na-đa G.Tru-đô đã sử dụng bài phát biểu tại WEF để gây áp lực đối với Oa-sinh-tơn. Tại WEF, Thủ tướng Tru-đô khẳng định, Ca-na-đa là một phần của Hiệp định Ðối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cùng với 10 quốc gia khác. Trước khi bước vào cuộc đàm phán này, Tổng thống Ð.Trăm từng đe dọa sẽ khởi động tiến trình rút khỏi NAFTA, trong khi cả Ca-na-đa và Mê-hi-cô đều tuyên bố đã chuẩn bị phương án dự phòng cho việc NAFTA đổ vỡ.
Trước những tín hiệu nêu trên, các chuyên gia kinh tế nhận định, trong năm 2018 khả năng chủ nghĩa bảo hộ tiếp tục gia tăng từ phía Mỹ. Một số nhà phân tích cho rằng, sau khi giành thắng lợi trong việc thông qua kế hoạch cải cách thuế tại Quốc hội Mỹ, tới đây, Tổng thống Ð.Trăm sẽ sử dụng “vũ khí thương mại” để buộc Bắc Kinh hành động mạnh mẽ hơn nhằm kiềm chế chương trình phát triển hạt nhân của Triều Tiên. Ðiều này được dự báo sẽ thổi bùng lên cuộc chiến thương mại Trung - Mỹ. Một khi chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch tiếp tục gia tăng, điều này sẽ gây tổn hại cho các nền kinh tế nói riêng và kinh tế toàn cầu nói chung. Kết quả nghiên cứu của Viện Bertelsmann công bố mới đây cho biết, theo kịch bản xấu nhất, chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông Ð.Trăm có thể làm giảm 2,3% (415 tỷ USD) tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hằng năm của Mỹ trong dài hạn. Trong khi đó, Ca-na-đa là nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất từ việc thay đổi NAFTA, với mức thiệt hại 1,5% thu nhập bình quân thực tế (730 USD/năm) đối với mỗi người dân. Ðây là lý do Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) trong năm 2017 đã nhiều lần cảnh báo các nhà lãnh đạo thế giới cần phải bằng mọi giá tránh sử dụng các chính sách bảo hộ. Bởi vì, các rào cản thương mại không thể là lời giải cho bài toán mất cân bằng thương mại mà sẽ gây tổn thất nghiêm trọng cho các bên tham gia “chiến tranh thương mại”.
