Ngành dừa đang tập trung phát triển theo hướng bền vững, gia tăng giá trị và hài hòa lợi ích giữa các khâu từ trồng trọt, chế biến đến xuất khẩu. Vĩnh Long là địa phương có diện tích dừa lớn nhất cả nước, khoảng 120.000 ha, mang lại thu nhập ổn định cho khoảng 270.000 hộ dân. Cây dừa giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Những năm qua, ngành nông nghiệp Vĩnh Long đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, cải tạo vườn kém hiệu quả, phát triển mô hình xen canh, mở rộng diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ, cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.
Khi nông dân tham gia hợp tác xã và áp dụng tiêu chuẩn sản xuất sạch, hiệu quả kinh tế được nâng lên rõ rệt. Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Sơn Phú (phường An Hội) hiện có hơn 400 ha dừa với hơn 560 hộ tham gia, canh tác theo các tiêu chuẩn hữu cơ. Nhờ đó, sản phẩm đủ điều kiện cung ứng cho các nhà máy chế biến lớn; các hợp đồng bao tiêu dài hạn giúp bà con yên tâm sản xuất, giảm rủi ro trước biến động thị trường.
Năm 2025, một doanh nghiệp chế biến đã bao tiêu hơn 5 triệu quả dừa cho hợp tác xã. Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Sơn Phú Nguyễn Văn Hây cho biết: “Để nâng cao giá trị gia tăng, hợp tác xã mong muốn được hỗ trợ đầu tư hệ thống kho, sơ chế và chế biến bước đầu ngay tại địa phương. Việc này không chỉ giúp giảm chi phí vận chuyển mà còn tạo thêm việc làm cho lao động nông thôn. Bên cạnh đó, việc số hóa quản lý vùng trồng, áp dụng truy xuất nguồn gốc sẽ tạo niềm tin cho doanh nghiệp và mở rộng cánh cửa xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường khó tính”.
Hiện tại, chính quyền địa phương giữ vai trò cầu nối giữa người dân và doanh nghiệp. Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hương Mỹ Nguyễn Minh Chánh cho biết: “Dù đầu năm 2025 giá dừa có thời điểm tăng cao, song hiện nay đã giảm mạnh, ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng. Địa phương kiến nghị các cấp, các ngành tiếp tục đồng hành, hỗ trợ xây dựng chuỗi giá trị nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, ổn định giá cả. Toàn xã có gần 4.000 ha dừa đang cho quả, trong đó hơn 3.000 ha đã được cấp mã số vùng trồng và trên 600 ha đạt chứng nhận hữu cơ, đáp ứng nhu cầu vùng nguyên liệu chất lượng cho doanh nghiệp chế biến”.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Văn Hữu Huệ cho biết, tỉnh tập trung phát triển ngành dừa dựa trên ba trụ cột: Xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm; tăng cường quản lý và liên kết chuỗi giá trị. Trong đó, ưu tiên thu hút doanh nghiệp đầu tư công nghệ hiện đại, tận dụng tối đa các bộ phận của cây dừa, hướng tới sản xuất không chất thải. Công nghệ số được ứng dụng trong quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại. Cùng với đó, tỉnh khuyến khích phát triển hợp tác xã kiểu mới gắn với doanh nghiệp, xây dựng và bảo hộ thương hiệu dừa Vĩnh Long.
Từ năm 2020, Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Công Bằng Hưng Lễ (xã Hưng Nhượng, tỉnh Vĩnh Long) liên kết với tổ chức FLO (tổ chức phi lợi nhuận về thương mại công bằng) để trồng dừa đạt chuẩn Fairtrade với mã số FLO 42721. Hiện hợp tác xã có 804 thành viên tham gia với diện tích 616 ha; trong đó, 519 thành viên với 436,2 ha trồng dừa đạt chuẩn Fairtrade, số còn lại trồng dừa đạt chuẩn hữu cơ. Tổ chức FLO đặt hàng sản phẩm dừa của hợp tác xã thông qua doanh nghiệp chế biến dừa với giá cao hơn cả dừa hữu cơ.
Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp Công Bằng Hưng Lễ Nguyễn Văn Chúc cho biết: “Hằng năm, căn cứ đơn hàng xuất khẩu, tổ chức FLO trích lại từ 10%-15% tổng giá trị để hợp tác xã thực hiện các công trình phúc lợi tại địa phương như làm đường giao thông, xây hồ bơi cho thiếu nhi, xây nhà tình thương, tặng quà học sinh nghèo, phát miễn phí phân bón cho các thành viên hợp tác xã… Hiệu quả mang lại cao giúp bà con trồng dừa có cuộc sống ổn định”.
Ông Nguyễn Trường Dũng, phụ trách vùng nguyên liệu Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Bến Tre (Betrimex) cho biết: Doanh nghiệp đang phát triển vùng nguyên liệu dừa bền vững, phát thải các-bon thấp, đẩy mạnh canh tác hữu cơ, xây dựng chuỗi liên kết từ nguyên liệu đến chế biến. Hiện doanh nghiệp có hơn 16.000 ha dừa được chứng nhận và đặt mục tiêu nâng lên hơn 30.000 ha vào năm 2030. Việc đồng hành cùng nông dân trong sản xuất phát thải thấp, tham gia tín chỉ các-bon sẽ góp phần gia tăng thu nhập. Bên cạnh đó, nhiều thị trường như Mỹ, EU ngày càng ưu tiên sản phẩm thân thiện môi trường, tạo cơ hội lớn để ngành dừa phát triển theo mô hình kinh tế tuần hoàn.
Theo Hiệp hội Dừa Việt Nam, hiện cả nước có hơn 200.000 ha dừa tại 18 tỉnh, thành phố; khoảng 600 doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh các sản phẩm từ dừa. Năm 2015, chỉ có vài nhà máy chế biến xuất khẩu, thì đến nay đã có hàng chục nhà máy hiện đại, đáp ứng yêu cầu cao của thị trường quốc tế. Đây là nền tảng quan trọng để ngành dừa bứt phá trong giai đoạn tới.
Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dừa Việt Nam Cao Bá Đăng Khoa cho rằng: Để ngành dừa phát triển bền vững, cần chuẩn hóa từ khâu giống, trồng, chăm sóc đến thu hoạch và chế biến. Giống dừa phải có nguồn gốc rõ ràng, được chứng nhận; quá trình sản xuất phải có nhật ký, tuân thủ nghiêm các tiêu chuẩn quốc tế. Đồng thời, chính quyền các cấp cần chủ động nắm chắc dữ liệu ngành dừa, kịp thời hỗ trợ phòng, chống xâm nhập mặn, sâu bệnh; tổ chức các diễn đàn, hội nghị kết nối cung-cầu, tháo gỡ khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.
Hoàn thiện chuỗi giá trị từ cây dừa không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là hướng đi chiến lược nhằm nâng cao đời sống nông dân, xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững. Khi các mắt xích trong chuỗi được liên kết chặt chẽ, cây dừa Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế, đóng góp ngày càng lớn cho phát triển kinh tế đất nước.
