Tạo khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho phát triển các đô thị đặc biệt

Đây là nội dung được Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề cập khi thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật Phát triển đô thị tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất sáng 7/8.

Ông Tùng cho biết, yêu cầu phát triển của các thành phố, nhất là đô thị đặc biệt trong bối cảnh mới đòi hỏi cần ban hành một đạo luật có tính ổn định, dài hạn để giải quyết các vấn đề về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, liên kết vùng và quản trị đô thị.

"Dự án Luật đồng thời tạo hành lang pháp lý mới nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của các vùng có vị trí chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới, thu hút các nguồn lực đầu tư chất lượng cao", Bộ trưởng Tư pháp nhấn mạnh.

Dự thảo Luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực; bảo đảm công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề có tính nguyên tắc, khung chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Đồng thời, trao quyền chủ động cho Chính phủ và các địa phương trong tổ chức thực hiện; tham khảo phù hợp Luật Thủ đô để bảo đảm đồng bộ, thống nhất về cơ chế, chính sách trong các lĩnh vực tương đồng giữa các đô thị đặc biệt; kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù hiện hành, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Dự thảo Luật gồm 5 chương, 66 điều, tập trung vào hai nhóm chính sách lớn, trong đó có việc đẩy mạnh phân quyền cho thành phố là đô thị đặc biệt và chính sách đặc thù thúc đẩy thành phố là đô thị đặc biệt.

Cụ thể, dự thảo mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị. Cơ chế phân quyền được thiết kế đồng bộ với các yêu cầu về giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình nhằm kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thực hiện, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng tạo cơ sở pháp lý để phát triển các lĩnh vực có vai trò động lực đối với tăng trưởng như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch, thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đồng thời, thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ thông qua thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; có quy định khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung và xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.

Nêu quan điểm thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng.

Về nội dung của dự thảo, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành định hướng xây dựng Luật là đạo luật khung về phân quyền, trong đó Quốc hội phân quyền trực tiếp, triệt để và ổn định cho chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố sẽ được công nhận là đô thị loại đặc biệt.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách của Luật, tránh mở rộng đối tượng áp dụng nhưng không đi kèm cơ chế quản lý và kiểm soát tương ứng; trường hợp cần mở rộng thì phải quy định ngay trong phạm vi điều chỉnh của Luật hoặc nghiên cứu quy định trong các luật chuyên ngành có liên quan.

Tán thành chủ trương phân quyền mạnh cho địa phương, song Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về nguyên tắc, phạm vi phân quyền; xác định rõ nguyên tắc, giới hạn để Chính phủ quy định phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù; thiết kế đầy đủ cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, bảo đảm công khai, minh bạch và thống nhất trong tổ chức thi hành Luật.