Hoạt động khi các điều kiện về năng lực, nhân lực, quy trình thử nghiệm chưa được bảo đảm đặt ra lo ngại về độ tin cậy của kết quả kiểm tra ADN và phân tích hàm lượng saponin sâm Ngọc Linh của trung tâm này.
Nhiều đơn vị, doanh nghiệp gửi mẫu kiểm tra
Công ty cổ phần Dược liệu Sâm Việt Nam (Thanh Loan Nàng sâm) ở phường Đăk Cấm, tỉnh Quảng Ngãi là doanh nghiệp kinh doanh dược liệu, sâm dây và sâm Ngọc Linh. Đại diện doanh nghiệp cho biết, trong quá trình mua bán sâm Ngọc Linh, khi khách hàng có nhu cầu xác định sản phẩm có đúng là sâm Ngọc Linh hay không, công ty thường gửi mẫu đến Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi để kiểm tra.
Với mức phí 1,1 triệu đồng/mẫu, từ năm 2024 đến nay, doanh nghiệp gửi nhiều mẫu về sâm Ngọc Linh đến trung tâm khi khách hàng yêu cầu. Cán bộ trung tâm chụp hình ảnh mẫu vật, lấy một phần rễ sâm, gắn mã số và trả kết quả sau khoảng bốn ngày.
Bà Nguyễn Thị Thanh Loan, Giám đốc Công ty cổ phần Dược liệu Sâm Việt Nam, cho biết: “Khách hàng nào yêu cầu test gen sâm Ngọc Linh thì tôi mới làm, còn hầu hết khách hàng đều tin tưởng. Chi phí kiểm định do khách hàng trả. Gần đây chúng tôi có liên hệ để xét nghiệm nhưng trung tâm cho biết máy móc đang sửa chữa nên chưa kiểm định”.
Khách hàng nào yêu cầu test gen sâm Ngọc Linh thì tôi mới làm, còn hầu hết khách hàng đều tin tưởng. Chi phí kiểm định do khách hàng trả. Gần đây chúng tôi có liên hệ để xét nghiệm nhưng trung tâm cho biết máy móc đang sửa chữa nên chưa kiểm định.
Cũng như một số doanh nghiệp, Công ty cổ phần Sâm Ngọc Linh Tu Mơ Rông Kon Tum hiện kinh doanh 12 dòng sản phẩm gồm sâm Ngọc Linh, sâm dây và các loại dược liệu khác. Riêng sâm Ngọc Linh có các sản phẩm trà, rượu, cà-phê, nước chiết xuất, mật ong và trà ô long.
Theo bà Nguyễn Thị Duyên, Giám đốc công ty, doanh nghiệp đã ký hợp đồng với Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ để kiểm tra ADN, phân tích hàm lượng saponin sâm Ngọc Linh, hoạt chất dược liệu và thực hiện một số dịch vụ khác.
“Nếu công ty kiểm nghiệm gen sâm Ngọc Linh thì giá 1,1 triệu đồng/mẫu, nếu kiểm nghiệm đầy đủ các hoạt chất của sản phẩm như ADN, saponin, định lượng, định tính thì mỗi mẫu hơn 3 triệu đồng. Công ty bán sâm Ngọc Linh và kiểm nghiệm tại trung tâm này lâu rồi, từ khi đơn vị mở dịch vụ đến nay. Tôi tin vào trung tâm của Nhà nước, các nhà khoa học kiểm định, nên khi khách hàng yêu cầu hoặc khi cần thì gửi mẫu”, bà Duyên cho biết.
Nếu công ty kiểm nghiệm gen sâm Ngọc Linh thì giá 1,1 triệu đồng/mẫu, nếu kiểm nghiệm đầy đủ các hoạt chất của sản phẩm như ADN, saponin, định lượng, định tính thì mỗi mẫu hơn 3 triệu đồng. Công ty bán sâm Ngọc Linh và kiểm nghiệm tại trung tâm này lâu rồi, từ khi đơn vị mở dịch vụ đến nay. Tôi tin vào trung tâm của Nhà nước, các nhà khoa học kiểm định, nên khi khách hàng yêu cầu hoặc khi cần thì gửi mẫu.
Kiểm tra ADN trong điều kiện “nhiều không”
Cuối năm 2021, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Kon Tum (cũ) Nguyễn Ngọc Sâm ký Quyết định số 624/QĐ-UBND phê duyệt đầu tư dự án “Cải tạo, sửa chữa phòng thí nghiệm, kiểm định và mua sắm thiết bị tại Trung tâm Nghiên cứu, ứng dụng và Dịch vụ khoa học và công nghệ tỉnh Kon Tum”. Dự án gồm các hạng mục cải tạo, sửa chữa phòng thí nghiệm, kiểm định; mua sắm trang thiết bị phân tích ADN, hàm lượng saponin sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu khác, với tổng vốn đầu tư 13 tỷ đồng.
Triển khai dự án này, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Kon Tum (cũ) đầu tư hệ thống thiết bị kiểm tra ADN và hệ thống phân tích thành phần hoạt chất saponin tại Trung tâm Nghiên cứu, ứng dụng và Dịch vụ khoa học và công nghệ, nay là Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi. Hệ thống thiết bị được bàn giao, đưa vào sử dụng cuối năm 2022.
Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, năm 2022-2024, trung tâm triển khai đề tài “Nghiên cứu ứng dụng các công nghệ mới trong phân tích kiểm định chất lượng sâm Ngọc Linh”. Đề tài xây dựng hai bộ chỉ thị phân tử phân biệt sâm Ngọc Linh và các loài thuộc Taxon; xây dựng quy trình kiểm tra ADN sâm Ngọc Linh bằng chỉ thị phân tử và quy trình phân tích một số hoạt chất saponin đặc trưng của sâm Ngọc Linh; đào tạo 4 cán bộ kiểm định ADN và 4 cán bộ phân tích hàm lượng saponin sâm Ngọc Linh. Đề tài được Hội đồng khoa học cấp tỉnh nghiệm thu vào tháng 8/2024.
Từ cuối năm 2024 đến nay, trung tâm gửi hồ sơ đến Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) để đăng ký hoạt động thử nghiệm trong lĩnh vực kiểm tra ADN và phân tích hàm lượng saponin tổng hợp sâm Ngọc Linh.
Theo quy định, để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động thử nghiệm chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tổ chức thử nghiệm phải đáp ứng các điều kiện về hệ thống quản lý và năng lực hoạt động theo tiêu chuẩn quốc gia TCVN ISO/IEC 17025; đồng thời, có đội ngũ nhân sự đáp ứng các yêu cầu chuyên môn với ít nhất 6 thử nghiệm viên chính thức.
Tuy nhiên, tại Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ Quảng Ngãi, hệ thống quản lý và năng lực hoạt động trong lĩnh vực này chưa được công nhận theo TCVN ISO/IEC 17025. Nguyên nhân được xác định là phương pháp kiểm tra ADN và phân tích saponin sâm Ngọc Linh của đơn vị chưa được xác nhận giá trị sử dụng; phương pháp “Quy trình kỹ thuật kiểm định sâm Ngọc Linh bằng chỉ thị phân tử QTCL-ADN01” chưa bảo đảm giá trị sử dụng.
Bên cạnh đó, theo hồ sơ liên quan đến đề tài nghiên cứu, ba cặp mồi được sử dụng trong quy trình thử nghiệm của đề tài “Nghiên cứu ứng dụng các công nghệ mới trong phân tích kiểm định chất lượng sâm Ngọc Linh” không có khả năng phân biệt sâm Ngọc Linh với sâm Langbiang.
Về nhân lực, Phòng Dịch vụ khoa học công nghệ, đơn vị thực hiện chức năng kiểm tra ADN và phân tích hàm lượng saponin tổng hợp sâm Ngọc Linh, hiện chỉ có một cán bộ có chứng chỉ đào tạo chuyên môn trong lĩnh vực kiểm tra ADN, phân tích saponin cùng một cán bộ hợp đồng đang trong thời gian học việc. Với nhân lực như vậy, khi thực hiện các nghiệp vụ kiểm tra, phân tích khó bảo đảm yêu cầu chuyên môn và chất lượng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Theo quy định, để bảo đảm điều kiện hoạt động quản lý chất lượng ISO 17065:2013 (VietGAP) đơn vị cần có 6 chuyên gia đánh giá chính thức, thế nhưng, tại đây chỉ có hai cán bộ đáp ứng được các tiêu chuẩn liên quan.
Không chỉ hạn chế về quy trình và nhân lực, cơ sở vật chất và điều kiện môi trường phục vụ hoạt động kiểm tra ADN sâm Ngọc Linh tại đơn vị cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Cán bộ kỹ thuật và cán bộ quản lý làm việc chung với các phòng chức năng, xét nghiệm; một số thiết bị được sử dụng chung cho nhiều hoạt động, nhiều công đoạn trong quá trình xét nghiệm, thử nghiệm.
Việc dùng chung không gian và thiết bị trong những công đoạn khác nhau có thể làm phát sinh nguy cơ nhiễm chéo trong quá trình kiểm tra, phân tích, từ đó ảnh hưởng đến kết quả kiểm tra, kiểm định hay phân tích.
Mặc dù chưa được công nhận đầy đủ về năng lực và chưa được cấp Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động thử nghiệm trong lĩnh vực liên quan, Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi vẫn tiếp nhận mẫu, kiểm tra ADN và phân tích hàm lượng saponin tổng hợp sâm Ngọc Linh cho nhiều tổ chức, cá nhân trên địa bàn tỉnh và một số địa phương khác.
Từ năm 2024 đến nay, trung tâm đã thu mẫu, kiểm tra ADN và trả kết quả khoảng 1.100 mẫu; phân tích saponin tổng hợp 30 mẫu sâm củ phục vụ công tác cấp chỉ dẫn địa lý sâm Ngọc Linh cho nhiều tổ chức, cá nhân. Mức phí thực hiện từ 700 nghìn đồng đến 1,5 triệu đồng/mẫu.
Riêng từ đầu năm 2026 đến nay, trung tâm đã thực hiện dịch vụ kiểm tra ADN và phân tích saponin gần 382 mẫu sâm củ cho các tổ chức, cá nhân trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi và nhiều tỉnh, thành khác. “Tôi dùng kết quả kiểm định đó để trưng bày, bán hàng cho khách. Nếu trung tâm không chuẩn hoặc xảy ra việc sai kết quả thì ảnh hưởng đến thương hiệu, sản xuất kinh doanh như thế nào tôi chưa biết”, bà Nguyễn Thị Thanh Loan, Giám đốc Công ty cổ phần Dược liệu Sâm Việt Nam cho hay.
Phó Giám đốc Trung tâm Ứng dụng khoa học công nghệ tỉnh Quảng Ngãi Chu Đình Liệu thừa nhận đơn vị đã gửi hồ sơ đến Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng và Văn phòng Công nhận năng lực đánh giá về tiêu chuẩn chất lượng để đăng ký hoạt động, nhưng đến nay chưa được công nhận.
"Sau khi sáp nhập tỉnh và phân công nhiệm vụ thì nhân sự trung tâm không bảo đảm, một số cán bộ làm bộ phận kiểm định ADN, saponin chuyển sang bộ phận khác. Chúng tôi gửi hồ sơ nhưng do nhiều nguyên nhân nên thủ tục hồ sơ chậm. Việc nhận kiểm tra ADN, saponin sâm Ngọc Linh là đang hoạt động theo chức năng và hỗ trợ chuyên môn”, ông Chu Đình Liệu giải thích.
![[Video] Đường ngang đường sắt ngoài đô thị phải cách nhau tối thiểu 1.000m](https://cdn.nhandan.vn/images/rvtg-i4AQNnmhg1CG_GAUPb4_Sk92QuDGM8MuLJDGoDlUq7sG5rXyanqRDWGyNM8/4.png.avif)
![[Video] Bộ Tài chính yêu cầu xử lý xong nhà, đất dôi dư trong năm 2026](https://cdn.nhandan.vn/images/rvtg-i4AQNnmhg1CG_GAUPb4_Sk92QuDGM8MuLJDGoDkK-JdV3lczLwXwYY1_e3g/5.png.avif)
