Cùng với đó, việc sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai đồng bộ các cơ chế, chính sách hỗ trợ đã tạo thêm dư địa phát triển mới, mở ra nhiều cơ hội nâng tầm kinh tế miền núi.
Nhiều mô hình hiệu quả
Tại xã Phú Long, nghề nuôi hươu lấy nhung đang trở thành mô hình kinh tế đặc sản, mang lại hiệu quả cao và ổn định cho người dân. Gia đình ông Bùi Ngọc Thành, bản Ao Lươn là hộ tiêu biểu phát triển mô hình này.
Năm 2007, ông Thành vay Ngân hàng Chính sách xã hội 50 triệu đồng để làm chuồng trại và nuôi 3 con giống. Đến nay, đàn hươu đã phát triển lên 18 con, có thời điểm đạt gần 30 con. Mỗi năm, gia đình ông thu khoảng 200 triệu đồng từ bán nhung và con giống.
Mùa khai thác nhung hươu thường kéo dài từ tháng 12 đến tháng 5 âm lịch và có thể kéo dài đến tháng 8, 9 âm lịch. Giá nhung hươu hiện đạt 1,8-1,9 triệu đồng/lạng, mỗi con cho khoảng 6-7 lạng/năm. Theo ông Thành, hươu là động vật dễ nuôi do tận dụng được thức ăn tự nhiên sẵn có như lá cây, cỏ rừng, trước khi lấy nhung hươu thì cần bổ sung tinh bột, ngô, sắn để tăng sức đề kháng cho hươu.
Chi phí đầu tư mua hươu giống ban đầu cao hơn so với những loại vật nuôi khác nhưng lại cho thu hoạch lâu dài, ít công chăm sóc, ít gặp rủi ro do dịch bệnh. Mô hình này cho giá trị kinh tế cao, vì thế nhiều gia đình ở xã Phú Long đã chuyển sang nuôi hươu làm giàu. Sản phẩm nhung hươu ở đây đã được nhiều người trong và ngoài tỉnh biết đến bởi giá trị dinh dưỡng cao.
Hiện trên địa bàn xã có trang trại nuôi hươu Minh Lý, ở Thôn 1 với hơn 200 con; trang trại Phong Thủy, ở bản Xanh với hơn 300 con. Đây là những mô hình phát triển hiệu quả, đang được xã khuyến khích chia sẻ kinh nghiệm kỹ thuật để người dân học hỏi kỹ thuật, mở rộng tổng đàn.
Ông Lương Văn Thụy, Trưởng phòng Kinh tế xã Phú Long cho biết, hiện xã có hàng trăm hộ dân nuôi hươu đạt giá trị kinh tế cao, cho lợi nhuận từ 10-15 triệu đồng/con/năm. Chính sách vay vốn phát triển kinh tế hộ gia đình với lãi suất thấp của Ngân hàng Chính sách xã hội đã giúp các hộ gia đình tiếp cận, mở rộng chuồng trại để có tổng đàn tăng lên. Thời gian tới, xã tiếp tục tạo mọi điều kiện để các hộ dân phát triển mở rộng mô hình nuôi hươu lấy nhung và nuôi hươu thương phẩm.
Tại xã Cúc Phương, nhiều mô hình kinh tế tổng hợp cũng đang cho thấy hiệu quả rõ rệt. Bên cạnh trồng dứa, gia đình bà Đinh Thị Thủy ở thôn Nga 3 đã mạnh dạn xây dựng mô hình kinh tế sinh thái với 100 đàn ong lấy mật kết hợp nuôi hơn 20 con hươu lấy nhung. Mô hình này mang lại nguồn thu ổn định, mỗi năm thu lãi hơn 200 triệu đồng.
Đặc biệt, sản phẩm mật ong Cúc Phương đã được công nhận đạt chuẩn OCOP, qua đó nâng cao uy tín thương hiệu địa phương và mở rộng cơ hội tiêu thụ trên thị trường, thúc đẩy phát triển kinh tế theo hướng bền vững.
Bà Đinh Thị Văn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Cúc Phương cho biết, nhờ sự chủ động, sáng tạo của người dân và sự hỗ trợ đồng bộ từ chính quyền, nhiều hộ dân đã mạnh dạn phát triển kinh tế. Trong đó, các mô hình nông-lâm kết hợp gắn với chương trình OCOP đã giúp nâng cao thu nhập, tạo việc làm ổn định cho người dân; đồng thời, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái và giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc miền núi.
Tạo bứt phá từ lợi thế bản địa
Ninh Bình hiện có 5 xã, phường: Nho Quan, Phú Sơn, Cúc Phương, Phú Long, Yên Sơn, 2 thôn của xã Gia Lâm thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong đó, đồng bào Mường là chủ yếu với gần 30.000 người; ngoài ra còn có dân tộc Tày, Thái, Nùng, Dao, Sán Dìu,... Các dân tộc sinh sống đan xen, gắn bó lâu dài với địa bàn, sản xuất chủ yếu ở vùng đồi núi bán sơn địa, điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và chăn nuôi trang trại.
Những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt khoảng 6-6,5%/năm; thu nhập bình quân năm 2025 ước đạt 63 triệu đồng/người; tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh, từ 2,95% năm 2023 xuống còn 1,99% năm 2024. Kết quả này cho thấy việc khai thác hiệu quả lợi thế tự nhiên và chuyển đổi cơ cấu sản xuất phù hợp của các địa phương.
Nhiều địa phương đã hình thành các vùng chuyên canh nông sản chủ lực như: dứa, na trái vụ, nhung hươu, mật ong... để phát triển theo hướng OCOP, gắn với chỉ dẫn địa lý nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường.
Song song với đó, cấp ủy, chính quyền các cấp đã triển khai đồng bộ các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Công tác quy hoạch sản xuất, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ vốn và kết nối thị trường được chú trọng, giúp sản phẩm địa phương từng bước tiếp cận thị trường rộng lớn, hướng tới xuất khẩu. Bên cạnh đó, các địa phương đẩy mạnh khai thác tiềm năng du lịch sinh thái, kết hợp mô hình nông-lâm, tạo ra sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo, gia tăng giá trị kinh tế và quảng bá văn hóa bản địa.
Theo đồng chí Phạm Văn Trường, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phú Long, thành công của các mô hình kinh tế là nền tảng quan trọng để các địa phương miền núi xây dựng chiến lược phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
Bên cạnh việc khai thác lợi thế tự nhiên, các địa phương đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học-kỹ thuật, xây dựng thương hiệu nông sản bản địa và phát triển chuỗi giá trị sản phẩm theo hướng bền vững; khuyến khích người dân tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã nhằm liên kết sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ.
Ninh Bình xác định phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi gắn với xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Thời gian tới, tỉnh tập trung đầu tư, nâng cấp và hoàn thiện hệ thống hạ tầng thiết yếu theo hướng đồng bộ, liên vùng, kết nối với các khu vực phát triển; hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân; chú trọng chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo nghề phù hợp.
Qua đó, khai thác hiệu quả tiềm năng tự nhiên, phát triển sản phẩm OCOP và thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.
