Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, sáng 10/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Một trong những nội dung được đại biểu Quốc hội đặc biệt quan tâm cho ý là việc tăng cường cơ chế bảo vệ người lao động - đối tượng dễ bị tổn thương nhất trong quan hệ đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Cần quy trình phối hợp rõ ràng để kịp thời hỗ trợ người lao động
Theo đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn thành phố Cần Thơ), tại khoản 11 Điều 1 dự thảo luật sửa đổi điểm b, điểm e khoản 2 Điều 26 đã quy định cơ bản đầy đủ trách nhiệm của doanh nghiệp trong giai đoạn tuyển chọn và đưa người lao động xuất cảnh. Tuy nhiên, khi người lao động đã sang nước ngoài làm việc thì trách nhiệm bảo vệ vẫn chỉ dừng ở nguyên tắc, chưa hình thành một cơ chế ứng phó cụ thể.
Đại biểu cho biết, thực tế thời gian qua đã xảy ra nhiều trường hợp: người lao động bị giữ hộ chiếu; bị nợ lương; bị bạo hành; tai nạn lao động; doanh nghiệp nước ngoài bị phá sản; chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh… Khi phát sinh những tình huống này, doanh nghiệp trong nước, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và cơ quan quản lý chưa có quy trình phối hợp rõ ràng để hỗ trợ người lao động kịp thời.
Đại biểu kiến nghị cần quy định rõ quy trình phối hợp giữa Bộ Nội vụ, Bộ Ngoại giao, doanh nghiệp dịch vụ và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài khi xảy ra sự cố ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
Đồng thời, cần quy định thời hạn cụ thể để doanh nghiệp phải tiếp nhận, xử lý và báo cáo vụ việc; không nên chỉ quy định chung là “thông tin, báo cáo”. Đối với những vụ việc nghiêm trọng, phải xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tạm ứng hoặc bố trí khẩn cấp các chi phí hỗ trợ, bảo vệ và đưa người lao động về nước khi cần thiết.
Góp ý kiến vào khoản 4 Điều 18 dự thảo quy định giao Ủy ban nhân dân cấp xã theo dõi, giám sát hoạt động tuyển chọn lao động, đại biểu Nghĩa cho rằng quy định này chưa thật sự phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay, bởi cấp xã không có lực lượng theo dõi, giám sát và cũng không đủ thông tin để kiểm tra các hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.
Đại biểu đề nghị chuyển từ cơ chế "theo dõi, giám sát" sang cơ chế "tiếp nhận thông tin, phối hợp xác minh và chuyển xử lý". Theo đó, điều chỉnh thành quy định giao Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận thông tin tuyển chọn lao động trên địa bàn; phối hợp xác minh ban đầu. Trường hợp phát hiện dấu hiệu thu tiền trái quy định, tuyển dụng trái phép hoặc có dấu hiệu lừa đảo thì chuyển ngay hồ sơ, thông tin đến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để xử lý.
Việc quy định như vậy sẽ vừa phù hợp với năng lực của cấp xã, vừa xác định rõ trách nhiệm, tránh tình trạng khi xảy ra vi phạm thì khó xác định cơ quan nào chịu trách nhiệm.
Đề nghị doanh nghiệp hoàn tiền đào tạo nếu người lao động không được tuyển chọn
Về chuẩn bị nguồn lao động (Điều 18), đại biểu Đào Chí Nghĩa thông tin, thực tế có trường hợp người lao động đã tham gia đào tạo, học nghề, thậm chí mất nhiều tháng chuẩn bị nhưng cuối cùng doanh nghiệp không ký được hợp đồng với đối tác nước ngoài. Khi đó, phần lớn rủi ro lại chuyển sang người lao động.
Do đó, dự thảo cần quy định rõ thời hạn tối đa doanh nghiệp được chuẩn bị nguồn lao động. Hết thời hạn chuẩn bị nguồn mà chưa thực hiện được việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài thì doanh nghiệp phải chấm dứt chương trình hoặc chuyển sang chương trình khác nếu người lao động đồng ý; đồng thời phải hoàn trả các khoản đã thu theo quy định và bồi thường thiệt hại nếu lỗi thuộc về doanh nghiệp.
Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) cũng có chung quan điểm khi cho rằng, người lao động ở vị thế yếu hơn nhiều so với doanh nghiệp - đã bỏ chi phí, thời gian, nhiều trường hợp phải vay vốn để tham gia - trong khi doanh nghiệp nắm giữ toàn bộ thông tin về khả năng được tuyển chọn.
Đại biểu đề nghị bổ sung ngay tại điểm c khoản 2 Điều 18 nguyên tắc: doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo, bồi dưỡng và các chi phí hợp lý khác đã thu nếu người lao động không được tuyển chọn vì lý do không thuộc về người lao động; trình tự, thủ tục hoàn trả giao Chính phủ quy định chi tiết.
Về quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp dịch vụ trong hỗ trợ pháp lý cho người lao động, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh quy định trách nhiệm tư vấn pháp luật và hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý trong trường hợp người lao động bị lạm dụng, bạo lực hoặc phân biệt đối xử trong thời gian làm việc ở nước ngoài là chưa đầy đủ.
"Vì trong thời gian làm việc ở nước ngoài, người lao động có thể vẫn cần hỗ trợ pháp lý trong nhiều trường hợp khác như là bị nợ hoặc không được trả lương, bị giữ giấy tờ, bị đơn phương chấm dứt hợp đồng, xảy ra tai nạn lao động hoặc phát sinh tranh chấp về quyền lợi theo hợp đồng. Đây là những trường hợp có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của người lao động nhưng không thuộc trường hợp lạm dụng, bạo lực hoặc phân biệt đối xử", đại biểu phân tích.
Trên cơ sở đó, đại biểu Thúy đề nghị sửa quy định này theo hướng doanh nghiệp có trách nhiệm tư vấn pháp luật và hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý khi quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động bị xâm phạm hoặc khi phát sinh tranh chấp cần hỗ trợ pháp lý trong thời gian làm việc ở nước ngoài.
Phát biểu giải trình một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, dự thảo luật đã bổ sung trách nhiệm bắt buộc của doanh nghiệp trong việc bố trí người đại diện ở nước ngoài. Đầu mối này có nhiệm vụ kịp thời hỗ trợ, xử lý các vấn đề phát sinh của lao động ngay tại nước sở tại, tránh tình trạng bỏ mặc người lao động khi ra ngoài biên giới. Các quy định về cơ chế phối hợp và xử lý vi phạm cũng sẽ được tiếp tục rà soát để bảo đảm đồng bộ.
Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã được xây dựng, đưa vào khai thác và tiếp tục cần được nâng cấp. Cơ sở dữ liệu phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, thống nhất; đồng thời tăng khả năng tổng hợp, phân tích và kết nối với những hệ thống có liên quan. Việc này nhằm phục vụ công tác quản lý, theo dõi người lao động và hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh.
