Tái định cư cho người dân vùng sạt lở khu vực miền núi phía bắc (Tiếp theo và hết) (*)

Không để “nước đến chân mới nhảy”

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Cạn Hà Kim Oanh, năm nào tỉnh cũng tiến hành đánh giá những vùng bị sạt lở đất cũng như những nơi có nguy cơ. Tuy nhiên, do không có kinh phí và quỹ đất dành cho tái định cư, cho nên mới chỉ dừng lại ở việc đánh giá, cảnh báo mỗi khi có mưa lũ. Những hộ dân bị thiệt hại thì chính quyền và ngành chức năng giúp san gạt nền dựng lại nhà. Nặng quá thì đưa đi ở xen ghép cùng với khoản hỗ trợ 20 triệu đồng/hộ. Năm nào trên địa bàn tỉnh cũng xảy ra sạt lở đất gây thiệt hại cho người dân sinh sống trong vùng nguy hiểm, nhưng lực bất tòng tâm.

Chúng tôi đến khu tái định cư khu Kéo Ne, thôn Cáng Lò, xã Nguyên Phúc, huyện Bạch Thông, nơi bố trí cho 27 hộ dân trên địa bàn xã bị đá lở tái định cư. Mặc dù chỉ cách TP Bắc Cạn khoảng 20 km, nhưng đi bằng xe ô-tô phải đi ngược dòng suối mới có thể vào được khu tái định cư. Trao đổi với chúng tôi, anh Triệu Văn Lý cho biết, nơi ở mới tốt hơn nhiều so với nơi cũ, tôi mới chuyển về từ năm 2017, dù chưa có đường dành cho xe ô-tô vào tận nơi, nhưng đường dành cho xe máy thì rộng rãi. Hơn nữa, khu tái định cư được đầu tư hệ thống nước sạch cho nên bà con ai cũng vui cả. Anh Lý cho biết thêm, trước kia ở làng cũ rất nguy hiểm, mỗi mùa mưa bão, núi sau nhà sạt lở, phải đi ở nhờ. Năm 2007, nhà anh Lý đã bị đá lăn trúng, làm một người chết... Nay về nơi ở mới, điều kiện khá tốt, chỉ mong Nhà nước đầu tư làm đường dành cho xe ô-tô vào tận nơi để phát triển sản xuất.

Trưởng Phòng kỹ thuật, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng huyện Đà Bắc (tỉnh Hòa Bình) Nguyễn Mạnh Tưởng cho chúng tôi biết, khu tái định cư Bưa Cốc, xã Suối Nánh có tổng diện tích ba héc-ta, bố trí cho 63 hộ dân trên địa bàn xã bị mất nhà trong đợt mưa lớn hồi tháng 10-2017. Hạ tầng khu tái định cư được T.Ư, tỉnh, huyện hỗ trợ toàn bộ. Mỗi hộ được bố trí đất nền từ 380 đến 400 m2 và 20 triệu đồng tiền chuyển nhà. Đến nay đã có 50 hộ xây dựng xong nhà chuyển về ở, còn 13 hộ đang tiến hành xây dựng. Anh Bùi Văn Chức mới chuyển về đây cho chúng tôi biết, khu tái định cư này hơn hẳn nơi ở cũ. Đường trong khu được đổ bê-tông rộng rãi, nước sạch được cấp đến trước cửa nhà. Trong khu vừa được hỗ trợ xây dựng một trường mầm non...

Nhận thức rõ tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết diễn biến bất thường, hằng năm tỉnh Tuyên Quang đều tiến hành rà soát, bổ sung các đối tượng thuộc diện di dân vùng thiên tai nguy hiểm để có kế hoạch di chuyển đến nơi an toàn. Trưởng Phòng Quản lý đê điều và phòng, chống thiên tai tỉnh Tuyên Quang Nguyễn Thị Năm cho biết, qua rà soát, năm 2016, tỉnh đã di dời 112 hộ, năm 2017 là 142 hộ. Năm 2018 tính đến thời điểm này đã di chuyển được 28 trong số 95 hộ cần di dân. Các hộ được sắp xếp, di chuyển đến nơi ở mới đều đã ổn định đời sống và sản xuất. Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng chất lượng nhà ở còn kém, do kinh phí hỗ trợ còn thấp; nơi sản xuất, canh tác xa nhà.

Cần những giải pháp đột phá

Thời gian qua, đối với khu vực có nguy cơ sạt lở cao, hằng năm đều được đầu tư kinh phí để xử lý những vị trí cấp bách, ảnh hưởng đến tính mạng con người, tài sản của Nhà nước và nhân dân. Một số vị trí đang được tập trung nghiên cứu để đưa ra giải pháp phù hợp về kỹ thuật và kinh phí, nhiều vùng có nguy cơ khác đang được đẩy mạnh nghiên cứu và tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, một số bộ phận chính quyền, người dân nhận thức về công tác PCTT còn hạn chế cho nên chưa thật sự quan tâm đúng mức đến: tổ chức bộ máy, lực lượng, cơ sở vật chất cho công tác PCTT, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đào tạo hướng dẫn nâng cao nhận thức của cộng đồng,... dẫn tới còn lúng túng khi có tình huống thiên tai xảy ra. Tình trạng người dân làm nhà ở trong lòng sông, kênh, rạch, ven sông suối, khu vực có nguy cơ lũ quét sạt lở đất ngày càng gia tăng; nhiều công trình, kết cấu hạ tầng đã và đang làm gia tăng nguy cơ rủi ro thiên tai.

Mặt khác, mức hỗ trợ của Nhà nước đối với người dân di dời tái định cư còn thấp, trong khi đối tượng thường là hộ nghèo, đời sống khó khăn. Ngoài ra, đối với hình thức phải di dời tập trung, lập quỹ đất tái định cư thì trình tự, thủ tục đầu tư xây dựng phải qua nhiều bước, tiến độ thẩm định dự án còn chậm dẫn đến thời gian bố trí di chuyển dân kéo dài, ảnh hưởng đến tâm lý cũng như đời sống, sản xuất của người dân. Chính vì vậy, theo Phó Tổng Cục trưởng PCTT Vũ Xuân Thành, thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục khẩn trương rà soát, di dời dân tại các điểm có nguy cơ cao về lũ quét, sạt lở đất, phấn đấu đến năm 2025 tất cả các hộ dân cần di dời khẩn cấp được bố trí đến nơi an toàn. Đồng thời, Chương trình tổng thể PCTT khu vực miền núi phía bắc tập trung vào nâng cao năng lực ứng phó với lũ quét, sạt lở đất; xây dựng thí điểm lắp đặt cảnh báo tại một số điểm có nguy cơ cao; kế hoạch, phương án bảo đảm an toàn lũ quét, sạt lở đất gắn với phát triển sinh kế của đồng bào, ngăn chặn việc phá rừng; quản lý chặt chẽ các hoạt động khai thác khoáng sản; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong PCTT, nhất là phòng, chống lũ quét, sạt lở đất. Bên cạnh đó, tuyên truyền, phổ biến sâu rộng tới tất cả người dân và các cấp chính quyền vùng có nguy cơ cao các biện pháp ứng phó khi xảy ra tại địa phương.

Ngoài ra, các địa phương cần sớm xây dựng đề án mang tính tổng thể về ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai cho khu vực các tỉnh miền núi phía bắc; trong đó chú trọng hệ thống cảnh báo sớm về thiên tai, nhất là cảnh báo nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất; hệ thống thông tin liên lạc nhằm bảo đảm ổn định đời sống, nơi ở an toàn và sinh kế bền vững cho người dân khu vực này. Các cơ quan chức năng cũng cần xem xét bổ sung, điều chỉnh để bảo đảm tính rõ ràng và minh bạch các quy định về thẩm quyền và trình tự thủ tục của việc xây dựng công trình theo lệnh khẩn cấp quy định tại Luật Xây dựng để tạo cơ sở pháp lý cho các địa phương quyết định xây dựng các công trình PCTT. Đồng thời sớm phê duyệt các đề án tái định cư, ổn định dân cư vùng chịu ảnh hưởng của thiên tai, sớm cấp kinh phí để địa phương nhanh chóng hoàn thành các dự án đang triển khai xây dựng.

Để khắc phục những tồn tại trong công tác PCTT, đòi hỏi sự vào cuộc của nhiều cấp, ngành, địa phương; cần phải có một cơ chế phối hợp giữa Ban Chỉ đạo T.Ư về PCTT và Ủy ban Dân tộc, Ban Chỉ đạo Tây Bắc trong PCTT. Trong đó, cần chú trọng gắn liền với việc cơ cấu lại nơi ở, kết hợp sinh kế bền vững cho người dân gắn với bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ tại một số khu vực trọng yếu; tăng cường công tác dự báo, cảnh báo, ưu tiên thực hiện các hoạt động đo mưa, cắm mốc cảnh báo; xây dựng bản đồ nguy cơ lũ quét, sạt lở đất với tỷ lệ chi tiết, xác định được các vị trí nguy cơ cao. Đồng thời ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, đưa thông tin kịp thời tới vùng sâu, vùng xa; có đề án di dời dân cư PCTT nói chung, lũ quét và sạt lở đất nói riêng.

* Bài 1: Lũ quét, sạt lở đất có xu hướng gia tăng

---------------------------

(*) Xem Báo Nhân Dân số ra ngày 28-6-2018.