Sáng mồng 6 tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026, khu vực âu tàu cửa sông Văn Úc rền vang tiếng trống hội, báo hiệu Lễ hội đua thuyền rồng truyền thống của làng văn hóa Nam Hải (xã Kiến Hải, Hải Phòng) chính thức khai cuộc. Từ rất sớm, đông đảo người dân tập trung kín trên bờ, chờ đợi những màn tranh tài sôi động của các đội. Ngay sau hiệu lệnh xuất phát, từng chiếc thuyền rồng rẽ sóng lao đi mạnh mẽ, nhịp chèo dứt khoát, đều tăm tắp trong tiếng hò reo cổ vũ không ngớt.
Theo Trưởng phòng Văn hóa- Xã hội xã Kiến Hải Bùi Minh Kiên, hội đua vừa thể hiện tốc độ, vừa là màn phô diễn sức mạnh tập thể và tinh thần đoàn kết của cư dân làng biển. Sau khi các đội hoàn thành phần thi, đội nam giành chiến thắng sẽ chèo thuyền ra giữa sông lấy nước vào bình, rồi rước kiệu về đền dâng lên ban thờ Thánh Yết Kiêu; nghi thức thiêng liêng này thể hiện ước vọng về nguồn nước dồi dào, cuộc sống no đủ và sự bình an cho ngư dân vùng cửa biển.
Không riêng Kiến Hải, trong những ngày tháng Giêng, nhiều địa phương vùng ven biển thành phố Hải Phòng cũng rộn ràng không khí lễ hội. Tại xã Kiến Hưng, Lễ hội khai bút Xuân Bính Ngọ 2026 tổ chức tại Di tích quốc gia đặc biệt Khu tưởng niệm các vua nhà Mạc thu hút hơn 500 học sinh tiêu biểu cùng đông đảo du khách. Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức khai bút tập thể trên dải lụa đỏ dài 65m - biểu tượng cho 65 năm trị vì của Vương triều Mạc, với sự tham gia của 9 khối đại diện các tầng lớp nhân dân, nghi lễ gửi gắm khát vọng quốc thái dân an, tôn vinh truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài của vùng đất Dương Kinh xưa.
Đáng chú ý, Lễ hội Minh thề (làng Hòa Liễu, xã Kiến Thụy) - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia với nghi thức tế lễ độc đáo được tổ chức vào ngày 14 tháng Giêng. Trong không khí trang nghiêm, chủ tế thực hiện nghi lễ “chỉ trời vạch đất”, đọc Hịch văn Minh thề và tổ chức nghi thức uống rượu thề, cầu mong một năm làm nhiều việc tốt, giữ trọn tâm sáng tỏ. Nét độc đáo của Hịch văn Minh thề là gắn liền những quy phạm đời thường với các yếu tố tâm linh, mang giá trị lớn lao về đạo đức, lối sống, phép tắc ứng xử trong cộng đồng; răn dạy về xây dựng trật tự, kỷ cương, tinh thần thượng tôn pháp luật, phòng, chống tham nhũng, lãng phí cho nên còn giữ nguyên tính thời sự đến ngày nay.
Đây là năm đầu tiên các lễ hội đầu xuân được tổ chức trong bối cảnh thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, không chỉ đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân, mà còn góp phần tăng cường sự gắn kết cộng đồng, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của miền cửa biển, từng bước hình thành sản phẩm du lịch hấp dẫn; đồng thời cũng chính là động lực để các địa phương tiếp tục bứt phá trong năm mới, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.
Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Thành Trung, thành phố Hải Phòng hiện sở hữu hệ thống di sản phong phú với gần 4.000 di tích và khoảng 1.300 lễ hội truyền thống, trong đó có hàng trăm lễ hội diễn ra vào mùa xuân; nhiều lễ hội đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Mỗi lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, tâm linh mà còn là “bảo tàng sống” về lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán, góp phần giáo dục truyền thống và củng cố bản sắc văn hóa địa phương; phần lớn lễ hội gắn với tục thờ thành hoàng làng, những nhân vật được cộng đồng tôn vinh vì có công với dân, với nước. Thông qua các nghi thức rước, tế, dâng hương…, người dân thể hiện lòng tri ân tiền nhân, đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, mùa màng tươi tốt.
Hiện nay, thành phố định hướng gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Việc khôi phục các trò diễn, diễn xướng dân gian, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng đang được chú trọng, nhằm bảo đảm lễ hội không chỉ được bảo tồn mà còn phát triển bền vững trong đời sống hiện đại. Cụ thể là lễ hội hát đúm vùng tổng Phục, nay thuộc phường Nam Triệu. Trong những ngày đầu năm mới, không gian nơi đây rộn ràng tiếng hát đối đáp nam nữ, loại hình dân ca đặc trưng của cư dân ven biển Bắc Bộ. Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, các địa phương trong vùng tổng Phục được quy tụ về một phường, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc bảo tồn di sản. Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội phường Nguyễn Hồng Khoa chia sẻ, lễ hội năm nay lan tỏa mạnh mẽ bản sắc văn hóa địa phương nhờ sự chung tay của chính quyền và nhân dân.
Thực tế ở Hải Phòng cho thấy, mùa lễ hội đầu xuân không chỉ là không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch, quảng bá hình ảnh thành phố di sản ven biển năng động, giàu bản sắc khi hội làng vẫn giữ được sức hút nhờ cách tổ chức phù hợp với đời sống hiện đại và người dân trực tiếp tham gia. Lễ hội trở thành một không gian sinh hoạt văn hóa sôi động và giàu sức sống, khẳng định những giá trị cốt lõi như tinh thần cộng đồng, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và niềm tự hào quê hương vẫn luôn là sợi dây xuyên suốt, gắn kết các thế hệ.
