Ngày 1/10/2026, Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 chính thức có hiệu lực, mở ra không gian phát triển mới cho Thành phố Hồ Chí Minh. Với Tổng Công ty Thương mại Sài Gòn-trách nhiệm hữu hạn một thành viên (SATRA), đây không chỉ là vấn đề về quyền hạn hay chính sách ưu đãi, mà là yêu cầu về thay đổi tư duy tiếp cận trên các hoạt động của doanh nghiệp.
Trao đổi về vấn đề này, ông Lâm Quốc Thanh, Phó Bí thư Đảng ủy, Thành viên Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc SATRA cho rằng, điều quan trọng nhất sau khi luật có hiệu lực là phải nhanh chóng chuyển những cơ chế mới thành các quy định thực thi cụ thể. Khi quyền tự chủ được mở rộng, doanh nghiệp chấp nhận một chuẩn mực cao hơn về trách nhiệm, minh bạch và hiệu quả.
Bài toán mới cho doanh nghiệp từ thực tiễn
Phóng viên: Thưa ông, Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Ông nhìn nhận đâu là thay đổi đáng chú ý nhất đối với Thành phố Hồ Chí Minh và cộng đồng doanh nghiệp?
Ông Lâm Quốc Thanh: Theo tôi, điểm đột phá không nằm ở các ưu đãi riêng lẻ, mà là khuôn khổ pháp lý mới giúp Thành phố phát huy tối đa vai trò đô thị đặc biệt. Thành phố được phân cấp mạnh mẽ về quản trị, đầu tư, đất đai, thương mại, logistics và liên kết vùng, qua đó có không gian chủ động kiến tạo môi trường để doanh nghiệp cùng giải quyết các bài toán lớn của đô thị.
Với SATRA, tôi nhìn thấy cơ hội ở khả năng tái cơ cấu mô hình linh hoạt, từ 100% vốn nhà nước sang các mô hình sở hữu đa dạng phù hợp với từng lĩnh vực, mục tiêu. Đây là cơ sở để SATRA chuyển mạnh từ tư duy doanh nghiệp thương mại sang vai trò doanh nghiệp nhà nước chiến lược trong những lĩnh vực thiết yếu.
Phóng viên: SATRA đang có những lợi thế gì để tận dụng cơ hội này, thưa ông?
Ông Lâm Quốc Thanh: SATRA có hệ sinh thái toàn diện, từ sản xuất, chế biến đến phân phối, bán buôn và bán lẻ, gồm Chợ đầu mối Bình Điền, các trung tâm thương mại Centre Mall, Satramart, Satrafoods cùng nhiều doanh nghiệp thành viên, liên doanh, liên kết và nắm giữ hơn 67% vốn tại VISSAN, doanh nghiệp có thế mạnh về sản xuất, chế biến và phân phối thực phẩm.
Về nền tảng kinh doanh, năm 2025, doanh thu toàn hệ thống SATRA đạt khoảng 62.050 tỷ đồng, lợi nhuận hơn 11.700 tỷ đồng. Sáu tháng đầu năm 2026, doanh thu đạt hơn 35.542 tỷ đồng, tăng 13,1%, còn lợi nhuận đạt 7.927 tỷ đồng, tăng 35,1%.
Những con số này cho thấy, hệ sinh thái nền tảng về tài chính, hệ thống phân phối và năng lực tổ chức của chúng tôi khá bền vững. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng, quy mô không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp mặc nhiên được ưu tiên. Nếu được giao thêm những nhiệm vụ chiến lược, SATRA sẽ chứng minh bằng dự án, hiệu quả cụ thể và kết quả có thể đo lường.
Phóng viên: Vậy đâu sẽ là hướng đột phá sắp tới, thưa ông?
Ông Lâm Quốc Thanh: Cơ hội không phải là mở thêm vài siêu thị hay cửa hàng. Đích đến lớn hơn là tổ chức lại toàn bộ chuỗi giá trị theo hướng hiện đại, số hóa và tăng cường liên kết vùng.
SATRA dự tính tham gia sâu hơn vào hạ tầng thương mại, logistics, kho vận, chuỗi lạnh và chuỗi cung ứng thực phẩm. Bằng việc nghiên cứu, đầu tư các trung tâm kho vận, phân phối gắn quy hoạch chung, chúng tôi sẽ hình thành chuỗi cung ứng tích hợp: từ vùng nguyên liệu, chăn nuôi, giết mổ, sản xuất, chế biến đến kho lạnh, chợ đầu mối và bán lẻ. Quan trọng nhất, các mắt xích này phải được kết nối đồng bộ bằng dữ liệu để dự báo cung cầu và truy xuất nguồn gốc, quản trị tồn kho và điều phối hàng hóa.
Thách thức lớn nhất là khoảng cách từ luật đến thực thi
Phóng viên: Luật mở ra cơ hội nhưng chắc chắn cũng đặt ra không ít thách thức. Điều gì khiến ông trăn trở nhất?
Ông Lâm Quốc Thanh: Thách thức lớn nhất là khoảng cách từ luật đến khả năng thực thi. Luật phân quyền cho chính quyền thành phố, nhưng nếu quy chế tự chủ không rõ ràng, doanh nghiệp vẫn phải xin ý kiến nhiều cấp cho từng dự án, làm suy giảm hiệu quả phân cấp.
Khi đó, mục tiêu phân cấp, phân quyền sẽ khó phát huy đầy đủ hiệu quả.
Một thách thức khác là nguồn lực đầu tư. Những dự án như trung tâm logistics, kho lạnh, chợ đầu mối hiện đại hay nền tảng dữ liệu chuỗi cung ứng đều cần vốn lớn và thu hồi chậm. Thay vì yêu cầu sinh lời ngay, cần đánh giá hiệu quả đầu tư dựa trên tổng thể chu kỳ và sức khỏe doanh nghiệp để tránh cản trở các khoản đầu tư chiến lược.
Đối với những nhiệm vụ có tính chất công ích như dự trữ hàng hóa, bình ổn thị trường, duy trì điểm bán thiết yếu hay bảo đảm an ninh cung ứng, cần xác định đây là những nhiệm vụ riêng, có cơ chế đặt hàng và bù đắp chi phí phù hợp. Không thể để doanh nghiệp phải lấy lợi nhuận thương mại để gánh vác chi phí công.
Phóng viên: Một vấn đề lớn đối với nhiều doanh nghiệp nhà nước là đất đai và tài sản có nguồn gốc nhà nước. SATRA kỳ vọng gì từ cơ chế mới?
Ông Lâm Quốc Thanh: Dù luật không cho phép tự do chuyển đổi mục đích sử dụng đất ngoài khuôn khổ pháp luật, nhưng đã tạo cơ sở để các doanh nghiệp giải quyết các dự án tồn đọng.
Tôi cho rằng nên nhìn quỹ nhà đất của SATRA theo một đề án tổng thể thay vì xử lý từng địa chỉ riêng lẻ. Mỗi mặt bằng cần một “hộ chiếu pháp lý” minh bạch về nguồn gốc, quy hoạch và nghĩa vụ tài chính. Đất có lợi thế sẽ đưa vào dự án logistics, thương mại; nơi không phù hợp sẽ sắp xếp, chuyển đổi công khai.
Không thể để đất đai mãi là nguồn lực bị đóng băng. Nhưng cũng không được lợi dụng cơ chế mới để hợp thức hóa những sai phạm cũ.
Tự chủ cao hơn phải đi cùng giám sát tốt hơn
Phóng viên: Nếu được trao quyền tự chủ lớn hơn, SATRA cần một cơ chế giám sát như thế nào?
Ông Lâm Quốc Thanh: Tôi cho rằng nguyên tắc nên là: trao quyền đủ lớn, cảnh báo đủ sớm, hậu kiểm đủ nghiêm.
Cơ quan đại diện chủ sở hữu nên tập trung vào mục tiêu, chiến lược, kế hoạch vốn và kiểm soát rủi ro. Doanh nghiệp phải minh bạch hệ thống dữ liệu về tài chính, công nợ, dòng tiền, đầu tư, tồn kho, quỹ đất, giao dịch nội bộ và hiệu quả của từng đơn vị thành viên.
Cơ chế cảnh báo có thể chia 3 mức: bình thường (doanh nghiệp chủ động tự quyết); cảnh báo (phải giải trình khi chậm tiến độ, đội vốn); và giám sát đặc biệt (khi có nguy cơ mất vốn hoặc vi phạm pháp lý). Việc giám sát phải dựa trên dữ liệu thực tế để tránh kiểm tra chồng chéo nhưng kém hiệu quả.
Phóng viên: Ông kỳ vọng SATRA sẽ đóng vai trò như thế nào trong chương phát triển mới của Thành phố Hồ Chí Minh?
Ông Lâm Quốc Thanh: Tôi cho rằng khi thành phố có không gian phát triển mới, doanh nghiệp nhà nước cũng phải nâng cấp năng lực tương ứng để tạo ra giá trị.
Với SATRA, chúng tôi xác định một số hướng lớn: Được định vị rõ hơn là doanh nghiệp nhà nước chiến lược trong thương mại, hạ tầng phân phối, logistics, chuỗi cung ứng thực phẩm thiết yếu và bình ổn thị trường; xây dựng chiến lược phát triển dài hạn gắn với các dự án trọng điểm; đổi mới phương thức đại diện chủ sở hữu; tháo gỡ các điểm nghẽn về đất đai và đầu tư; đồng thời xây dựng chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn có tính liên kết vùng.
Quan trọng hơn, các nhiệm vụ công mà SATRA thực hiện cần có cơ chế đặt hàng, thanh toán hoặc bù đắp chi phí hợp lý. Khi doanh nghiệp được giao nhiệm vụ bảo đảm nguồn cung và bình ổn thị trường, đó không chỉ là hoạt động kinh doanh thông thường.
SATRA sẵn sàng nhận những nhiệm vụ lớn hơn với nguyên tắc: quyền hạn phải gắn với trách nhiệm, nguồn lực phải gắn với mục tiêu và tự chủ đi kèm minh bạch, giám sát chuẩn mực.
Ngày 1/10/2026, vì thế, không phải thời điểm doanh nghiệp ngồi chờ cơ hội mới. Đó phải là “giờ G” để bắt đầu một cuộc chuyển đổi về tư duy đầu tư, phương thức quản trị và trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước đối với sự phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh.
Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi này!
