Sao Mai Huyền Trang: 13 năm dành trọn tâm huyết cho âm nhạc dân gian

Bay lên từ dòng nhạc dân gian

Sở hữu chất giọng có màu sắc dân gian, ca sĩ Huyền Trang tỏa sáng ở giải Sao Mai 2013 với giành giải Nhất dòng nhạc Dân gian. Giọng ca của cô được nhà giáo Hồ Mộ La đánh giá là giọng nữ cao có màu sắc và khả năng thể hiện ca khúc dân gian tốt.

Ở Huyền Trang, lợi thế trước hết nằm ở âm sắc sáng nhưng không quá mảnh, phần trung âm có độ mềm, khả năng nối câu tương đối liền mạch và thuận lợi cho những tuyến giai điệu dài. Đây là những đặc điểm phù hợp với dòng ca khúc mang âm hưởng dân gian miền trung vốn đòi hỏi độ ngân, khả năng chuyển giữa lời ca và luyến láy nhưng không nhất thiết cần sức nặng kiểu thanh nhạc kịch tính.

Huyền Trang chủ yếu hoạt động trong dòng ca khúc mới mang âm hưởng dân gian, chứ không phải nghệ nhân trình diễn dân ca nguyên bản. Ở các ca khúc mang âm hưởng dân gian, người hát phải giữ những dấu hiệu nhận diện của dân ca nhưng đồng thời chịu sự chi phối của cấu trúc ca khúc, hòa âm phương Tây và cách tổ chức sân khấu hiện đại.

Năm 2015, Sao Mai Huyền Trang cho ra mắt album “Lời trái tim” đánh dấu sự chuyển đổi về chuyên môn khi lựa chọn một lối hát nhẹ hơn, tinh tế và bay hơn cùng phần phối khí mang diện mạo mới mẻ.

Năm 2019, dự án “Đóa sen ngời” năm 2019 tiếp tục đánh dấu một bước chuyển mới trong hành trình âm nhạc của cô, khi nữ ca sĩ phối hợp nhạc dân gian với semi-classic (bán cổ điển). Sự hòa trộn này tận dụng được ưu thế của giọng nữ cao, khả năng kéo tuyến giai điệu và độ sáng của âm thanh, đồng thời mở rộng không gian hòa âm hơn so với một bản phối dân gian thông thường.

Những sản phẩm âm nhạc tiếp nối sau đó, Sao Mai Huyền Trang ngoài tận dụng những lợi thế của mình, còn thể hiện khá rõ những nét đẹp của bản sắc vùng miền của nhạc dân gian.

Ở “Mãi vẹn nguyên” năm 2020, ba ca khúc tiếp tục dựa nhiều vào âm hưởng dân gian miền trung, trong đó Lời yêu lặng thầm mang màu sắc dân ca Nghệ Tĩnh khá rõ.

Đến “Không can chi mô” năm 2021, việc sử dụng phương ngữ Quảng Bình và màu sắc gợi nhắc hò Quảng Bình khiến yếu tố vùng miền trở thành thành phần trực tiếp của tác phẩm, thay vì chỉ là một phong cách hát chung chung. MV còn đưa hát Nhà trò vào không gian hình ảnh. Đây là hướng đi đáng chú ý về chuyên môn. Dân gian Việt Nam không phải một khối đồng nhất. Ví, giặm Nghệ Tĩnh có cấu trúc ngữ điệu khác hò Quảng Bình; quan họ, chèo hay ca trù lại hình thành trên những nguyên tắc diễn xướng khác.

Nhìn tổng thể 13 năm, điểm rõ nhất trong quá trình của Huyền Trang là sự chuyển từ bản năng hát dân gian sang ý thức xử lý chất liệu dân gian.

Cô đã giảm dần sự phụ thuộc vào lối hát đậm kỹ thuật dân ca, hướng tới tiết chế hơn; mở rộng từ phối khí truyền thống sang semi-classic và nhạc nhẹ; chú ý nhiều hơn đến phương ngữ, không gian văn hóa và yếu tố vùng miền.

Giải thưởng cho người gìn giữ dòng nhạc quê hương

Ngày 22/9 tại Athens, Hy Lạp, Huyền Trang được Mạng lưới Liên hiệp các Hội UNESCO trao danh hiệu “Nghệ sĩ tiên phong gìn giữ và phát huy âm nhạc dân gian 2026” (Pioneering Artist in Safeguarding and Promoting Folk Music 2026). Nếu nhìn dưới góc độ chuyên môn, điều đáng phân tích không nằm ở số lượng sản phẩm đã thực hiện mà ở cách giọng hát và tư duy xử lý chất liệu dân gian của Huyền Trang thay đổi trong 13 năm.

Đây là hoạt động trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế “Khúc ca Hòa Bình - Đối thoại Văn hóa và Tri thức” do Liên đoàn các Hội UNESCO Châu Âu và Bắc Mỹ tổ chức, nhân dịp Lễ ký kết Thỏa thuận hợp tác giữa Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam và Liên đoàn các Hội UNESCO Châu Âu và Bắc Mỹ.

Danh hiệu được Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam xét chọn trên cơ sở đánh giá nhiều tiêu chí liên quan đến quá trình hoạt động nghệ thuật, những đóng góp trong việc bảo tồn, sáng tạo và lan tỏa các giá trị âm nhạc dân gian, cũng như khả năng đưa di sản âm nhạc truyền thống đến gần hơn với công chúng đương đại và bạn bè quốc tế.

Việc Nguyễn Thị Huyền Trang được Mạng lưới Liên hiệp các Hội UNESCO vinh danh là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bền bỉ của nữ nghệ sĩ trong hành trình kết nối âm nhạc dân gian với đời sống đương đại, đồng thời tôn vinh vai trò của nghệ sĩ trong việc gìn giữ, kế thừa và phát huy những giá trị của dòng nhạc dân gian.

Sao Mai Huyền Trang bày tỏ: “Tôi rất hạnh phúc khi nhận được danh hiệu này, bởi đó không chỉ là một sự ghi nhận, động viên mà còn tiếp thêm cho tôi sự tin tưởng rằng con đường âm nhạc mình lựa chọn là đúng đắn. Việc gì giữ và phát huy những giá trị truyền thống, di sản, bản sắc của mỗi quốc gia trong xu thế hội nhập toàn cầu là không hề dễ dàng, Việt Nam cũng vậy. Là một nghệ sĩ trẻ theo đuổi phong cách âm nhạc dân gian suốt hơn chục năm qua, tôi luôn ý thức được việc này, và quyết tâm theo đuổi để không chỉ phát triển sự nghiệp, mà còn góp phần gìn giữ và phát huy những tinh hoa, bản sắc của Việt Nam”.

Danh hiệu không chỉ là sự vinh danh đối với nữ nghệ sĩ, mà còn là sự khích lệ lớn lao cho hành trình tìm tòi những giá trị đẹp đẽ của dòng nhạc quê hương mà cô theo đuổi. “Điều đó càng thúc giục tôi phải hoàn thiện bản thân mình hơn nữa để hành trang của mình thêm vững chắc trên con đường âm nhạc dân gian mà tôi đã lựa chọn và theo đuổi” – Sao Mai Huyền Trang khẳng định.