Chương trình có sự tham gia nhiều nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, giảng viên, học viên, sinh viên cùng đại diện các địa phương có cộng đồng người Mường sinh sống.
Các ý kiến tại tọa đàm thống nhất cho rằng, văn hóa người Mường không chỉ cần được gìn giữ như một di sản của quá khứ, mà còn cần được phát huy như một nguồn lực phục vụ phát triển bền vững.
Việc bảo tồn cần gắn với giáo dục, du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời tôn trọng vai trò chủ thể của cộng đồng, tăng cường truyền dạy giữa các thế hệ, đẩy mạnh phối hợp giữa cơ sở nghiên cứu, cơ quan quản lý, địa phương và doanh nghiệp.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, hiện nay Đảng và Nhà nước đang dành sự quan tâm đặc biệt đối với phát triển văn hóa, xác định văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển nhanh, bền vững.
Trong lĩnh vực bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số, tư duy "bảo tồn để lưu giữ" được chuyển sang "bảo tồn để phát triển", lấy cộng đồng làm chủ thể của di sản và coi văn hóa là nguồn lực phục vụ phát triển bền vững, phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.
Trong dòng chảy chung đó, việc nghiên cứu về văn hóa người Mường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Là một trong những cộng đồng cư dân có lịch sử lâu đời ở Việt Nam, người Mường lưu giữ kho tàng di sản văn hóa đặc sắc với hệ thống ngôn ngữ, Mo Mường, cồng chiêng, tri thức bản địa, kiến trúc nhà sàn, các nghi lễ vòng đời, thiết chế cộng đồng cùng nhiều loại hình văn hóa dân gian có giá trị.
Đó không chỉ là những thành tố tạo nên bản sắc của cộng đồng người Mường mà còn góp phần làm giàu sự đa dạng trong nền văn hóa thống nhất của quốc gia.
Ông Nguyễn Xuân Trung, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn dịch vụ du lịch Tam Chúc, đại diện Ban tổ chức chia sẻ: "Ngoài ý nghĩa tìm hiểu văn hóa dân tộc Mường, các kết quả nghiên cứu nhằm khẳng định một giá trị lớn hơn: Đa dạng văn hóa chính là sức mạnh của quốc gia. Việt Nam hiện có 54 dân tộc, là một trong những quốc gia có sự đa dạng văn hóa nổi bật trong khu vực. Việc nghiên cứu và gìn giữ văn hóa các dân tộc Việt Nam không chỉ là bảo tồn di sản, mà còn là củng cố nền tảng đoàn kết, chủ quyền và sức mạnh quốc gia cho các thế hệ mai sau".
Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Trường Giang (Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), chia sẻ: Với Ninh Bình, các nguồn tư liệu địa phương và tư liệu quản lý di sản cho thấy, người Mường tập trung chủ yếu ở khu vực Nho Quan và một phần Tam Điệp, không gian thực hành di sản tập trung tại khu vực Nho Quan, nơi có đông đảo đồng bào Mường sinh sống và còn bảo lưu nhiều nét văn hóa truyền thống.
Điều này cho phép đặt Ninh Bình như một tiểu vùng văn hóa Mường có vị trí riêng, nhưng vẫn nằm trong không gian Mường liên vùng rộng hơn.
Các chuyên gia khẳng định, cần phát triển du lịch văn hóa Mường theo nguyên tắc dựa vào cộng đồng. Khi đặt chủ thể cộng đồng vào trung tâm, người Mường không nên chỉ là đối tượng được nghiên cứu, được trình diễn hay được quảng bá, mà phải là chủ thể tham gia quyết định cách thức di sản của dân tộc mình được bảo tồn, truyền dạy và phát huy.
