Thời gian qua, cùng với việc bảo tồn, tôn tạo di tích, tỉnh quan tâm khai thác, phát huy giá trị lịch sử các “địa chỉ đỏ”, đưa nơi đây trở thành không gian giáo dục truyền thống trực quan, sinh động giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử, truyền thống quê hương.
Dấu ấn lịch sử
Khu căn cứ cách mạng Quỳnh Lưu, xã Quỳnh Lưu là địa danh ghi dấu những bước phát triển quan trọng của phong trào cách mạng ở Ninh Bình. Theo tư liệu lịch sử địa phương, tháng 9/1927, Chi bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên đầu tiên của tỉnh được thành lập tại thôn Lũ Phong, xã Quỳnh Lưu, huyện Nho Quan cũ.
Phong trào sau đó nhanh chóng lan tỏa, phát triển rộng khắp, hình thành mạng lưới gắn bó chặt chẽ trên khắp ba tỉnh cũ: Ninh Bình, Nam Định, Hà Nam, trở thành căn cứ địa vững chắc của Xứ ủy Bắc Kỳ.
Quỳnh Lưu cũng là nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên và Tỉnh ủy lâm thời, gắn với hoạt động của nhiều chiến sĩ cách mạng tiêu biểu. Đáng chú ý, ngày 11/8/1945, trước sự lớn mạnh của phong trào cách mạng, phát-xít Nhật đưa quân về đánh phá khu căn cứ.
Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, Trung đội Giải phóng quân cùng lực lượng tự vệ và nhân dân chiến khu Quỳnh Lưu đã chiến đấu quyết liệt, giành thắng lợi. Chiến thắng này là minh chứng rõ ràng về sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, góp phần cổ vũ tinh thần cách mạng của nhân dân trong tỉnh, hòa cùng cao trào cách mạng đấu tranh giành chính quyền trong cả nước (tháng 8/1945).
Cựu chiến binh Nguyễn Văn Bài, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh thôn Lũ Phong chia sẻ, các dấu mốc của phong trào cách mạng là niềm tự hào của người dân địa phương. Những câu chuyện, tư liệu được các thế hệ lưu giữ, truyền lại đã giúp thế hệ trẻ hôm nay thêm hiểu về quá trình đấu tranh cách mạng gian khổ của cha ông, từ đó thêm trân trọng những hy sinh, đóng góp của thế hệ đi trước.
Ngôi nhà số 7 Bến Ngự, phường Nam Định là di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia có ý nghĩa quan trọng trong giáo dục truyền thống yêu nước, cách mạng. Ngôi nhà không chỉ gắn với truyền thống khoa bảng của dòng họ Trần, nơi sinh ra danh nhân văn hóa Trần Bích San, mà còn từng là địa điểm gặp gỡ, liên lạc, hội họp và hoạt động của nhiều văn thân, sĩ phu yêu nước, chiến sĩ cách mạng.
Tiêu biểu, từ năm 1923 trở đi, nhiều chiến sĩ cách mạng cùng những thanh niên, học sinh yêu nước ở Nam Định, Thái Bình (cũ) thường xuyên hội tụ tại đây để nhận sách báo, trao đổi tình hình thời sự, đường lối cứu nước, cứu dân; đồng thời, vận động, tổ chức, hướng dẫn thanh niên yêu nước sang Quảng Châu (Trung Quốc) tham gia lớp huấn luyện chính trị do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì.
Ông Phạm Xuân Thụ, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường cho biết, địa phương xác định công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa là nhiệm vụ quan trọng, gắn với giáo dục truyền thống, phát triển du lịch bền vững.
Cùng với huy động nguồn lực bảo vệ, tu bổ di tích, phường đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá giá trị văn hóa, lịch sử; phối hợp tổ chức các hoạt động tham quan, trải nghiệm, học tập thực tế, tạo điều kiện để người dân, học sinh và du khách tìm hiểu sâu hơn về những sự kiện, nhân vật gắn với lịch sử quê hương.
Nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống
Với nguồn di sản lịch sử, văn hóa phong phú, Ninh Bình có hơn 5.000 di tích được kiểm kê, trong đó hơn 1.100 di tích đã được xếp hạng. Đây là nguồn học liệu quý phục vụ công tác giáo dục lịch sử ở các nhà trường, là tư liệu ý nghĩa để đẩy mạnh công tác giáo dục truyền thống cách mạng trong cộng đồng.
Ông Trần Ngọc Nam, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Bí thư Tỉnh đoàn Ninh Bình chia sẻ: Thời gian qua, công tác giáo dục truyền thống của tuổi trẻ tỉnh từng bước được đổi mới theo hướng gần gũi, phù hợp với phương thức tiếp nhận thông tin của đoàn viên, thanh thiếu nhi. Các cấp bộ Đoàn chú trọng tổ chức hoạt động về nguồn, hành trình đến với các “địa chỉ đỏ”, sinh hoạt chuyên đề, giao lưu với nhân chứng lịch sử.
Bên cạnh đó, Tỉnh đoàn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số thông qua số hóa tư liệu, phát huy hệ thống mã QR tại di tích, xây dựng các sản phẩm truyền thông trực quan, giúp giới trẻ chủ động tìm hiểu lịch sử mọi lúc, mọi nơi. Công tác giáo dục truyền thống còn được gắn với các phong trào hành động cách mạng của tuổi trẻ như: Thanh niên tình nguyện, tuổi trẻ sáng tạo, chuyển đổi số, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, hỗ trợ an sinh, bảo vệ môi trường và khởi nghiệp, lập nghiệp.
Qua thực tiễn phong trào, đoàn viên, thanh niên có thêm cơ hội rèn luyện, trưởng thành, chuyển hóa nhận thức về truyền thống thành những việc làm cụ thể, thiết thực.
Cùng với tổ chức Đoàn, ngành giáo dục và đào tạo tỉnh tăng cường kết nối học sinh với các giá trị lịch sử, văn hóa địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm thực tế tại di tích, bảo tàng.
Định hướng này tiếp tục được cụ thể hóa trong Kế hoạch số 339/KH-UBND ngày 2/10/2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh về triển khai Chương trình “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống và khơi dậy khát vọng cống hiến; giáo dục truyền thống gắn với di sản văn hóa địa phương cho học sinh, học viên, sinh viên giai đoạn 2026-2030” trên địa bàn tỉnh.
Theo đó, giáo dục truyền thống, lịch sử gắn với di sản văn hóa địa phương được xác định là một trong những nội dung quan trọng. Tỉnh tập trung đổi mới phương pháp tổ chức giáo dục theo hướng tăng cường trải nghiệm thực tế, kết nối hoạt động trong nhà trường với bảo tàng, khu di tích, điểm du lịch, làng nghề truyền thống.
Nội dung về lịch sử, các nhân vật cách mạng, “địa chỉ đỏ” và di sản văn hóa địa phương được lồng ghép trong các môn học, hoạt động giáo dục phù hợp với từng cấp học.
Đáng chú ý, địa phương định hướng triển khai mô hình “Mỗi trường học gắn với một di sản văn hóa hoặc địa chỉ đỏ”, “Đại sứ trẻ di sản Ninh Bình”.
Các đơn vị liên quan khuyến khích học sinh, sinh viên ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong tìm hiểu, giới thiệu, quảng bá các giá trị lịch sử, văn hóa quê hương. Việc phát huy giá trị lịch sử gắn với đổi mới giáo dục truyền thống sẽ góp phần nuôi dưỡng lý tưởng cách mạng, nâng cao ý thức trách nhiệm, khơi dậy khát vọng cống hiến trong thế hệ trẻ hôm nay.
