Giữ lửa văn hóa trong thời hội nhập
Trong chuyến công tác về xã Bù Gia Mập, chúng tôi có dịp đến thăm gia đình ông Điểu Vơn ở thôn Bù Dốt - một điển hình tiêu biểu trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc M’nông. Ấn tượng đầu tiên là không gian sinh hoạt đậm đà truyền thống, nơi tiếng nói dân tộc vẫn được sử dụng hằng ngày, cùng với trang phục, nghề thủ công và những thói quen được duy trì một cách tự nhiên.
Giữa bối cảnh nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ mai một, những gì gia đình ông gìn giữ không mang tính hình thức mà hiện hữu sống động trong từng nếp sinh hoạt. Từ những tấm thổ cẩm dệt thủ công, chiếc gùi tre quen thuộc đến âm thanh cồng chiêng vang lên trong các buổi sum họp, tất cả hòa quyện tạo nên một không gian văn hóa giàu bản sắc, được lưu giữ và trao truyền bền bỉ qua các thế hệ.
Ông Điểu Vơn cho rằng: Việc giữ gìn văn hóa cần bắt đầu từ những điều giản dị nhất trong đời sống. Để duy trì tiếng nói cho con cháu, chúng tôi thường xuyên trò chuyện bằng tiếng mẹ đẻ trong sinh hoạt hằng ngày. Từ những việc nhỏ như chào hỏi, ăn uống đến học hành, các cháu đều được hướng dẫn bằng tiếng M’nông để dần hình thành thói quen và ghi nhớ.
Ông Điểu Vơn còn trực tiếp truyền dạy cho con cháu các phong tục, thói quen và nghề truyền thống. Theo ông, muốn văn hóa không mai một, việc giáo dục phải bắt đầu từ sớm: “Người lớn phải dạy cho các cháu từ khi còn nhỏ, để các cháu hiểu mình là người M’nông, biết nói tiếng M’nông, biết đánh cồng chiêng, hiểu lễ hội, phong tục của dân tộc mình”. Chính sự kiên trì trong từng nếp sinh hoạt đã giúp các giá trị văn hóa không đứt gãy, mà tiếp tục hiện diện một cách tự nhiên trong đời sống gia đình.
Không chỉ là trụ cột gia đình, ông Điểu Vơn còn là người cha, người ông mẫu mực và cũng là “người thầy” tận tụy trong việc truyền dạy văn hóa cho con cháu. Ông kiên trì hướng dẫn từng lời ăn tiếng nói, từng phong tục, thói quen và cả những nghề truyền thống của dân tộc. Với ông, để văn hóa không bị mai một, việc giáo dục phải bắt đầu từ sớm. Do đó, người lớn phải dạy cho các cháu từ khi còn nhỏ, để các cháu hiểu mình là người M’nông, biết nói tiếng M’nông, biết đánh cồng chiêng, hiểu lễ hội, phong tục của dân tộc mình. Chính sự bền bỉ trong vai trò người truyền lửa ấy đã giúp các giá trị văn hóa được gìn giữ liên tục, hiện diện tự nhiên trong từng nếp sống của gia đình.
Nối dài mạch nguồn văn hóa
Với sự bền bỉ và tâm huyết của ông Điểu Vơn, mạch nguồn văn hóa của người M’nông trong gia đình không chỉ được gìn giữ mà còn được nối dài qua từng thế hệ. Từ những nếp sinh hoạt hằng ngày, các giá trị truyền thống dần thấm sâu, được con cháu tiếp nối và phát huy, tạo nên sự gắn kết bền chặt trong mỗi mái ấm. Ông Nguyễn Văn Đủ (con rể ông Điểu Vơn) chia sẻ: “Chính môi trường sống giàu bản sắc ấy đã giúp tôi hiểu sâu sắc hơn về văn hóa M’nông. Từ đan lát, dệt thổ cẩm đến cồng chiêng trong các dịp lễ hội là những giá trị văn hóa vô cùng to lớn cần được duy trì lâu dài để truyền lại cho thế hệ sau”.
Việc trao truyền văn hóa không tách rời quá trình trưởng thành của các thành viên, mà ngược lại, chính bản sắc ấy đã nuôi dưỡng ý chí, tinh thần học tập và trách nhiệm với cộng đồng. Đơn cử như chị Điều Thị Hoa (con ông Điểu Vơn) được gia đình cho ăn học đầy đủ và hiện đang công tác Vườn Quốc gia Bù Gia Mập. Chị Điểu Thị Hoa cho biết: “Trước đây gia đình còn nhiều khó khăn, nhưng bố vẫn luôn quan tâm tạo điều kiện cho con cái học hành, vươn lên. Bố tôi luôn nhắc nhủ con cái phải nỗ lực trong công việc. Cũng từ nghị lực của bố tôi, tôi học được tinh thần làm việc và tình yêu với văn hóa dân tộc, giúp tôi thêm gắn bó với công việc hiện tại”.
Một người con khác của ông Điểu Vơn là chị Điểu Thị Nương hiện cũng đang công tác trong lĩnh vực văn hóa-xã hội của xã Bù Gia Mập. Chị Điểu Thị Nương phấn khởi nói: “Tôi tự hào khi gia đình vẫn giữ được những giá trị truyền thống của người M’nông. Từ nhỏ, chúng tôi đã được dạy đánh cồng chiêng, học đan lát, dệt thổ cẩm. Với công việc hiện nay, tôi càng ý thức rõ hơn trách nhiệm lan tỏa và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ”.
Từ một gia đình tiêu biểu, mô hình bảo tồn văn hóa tại Bù Gia Mập đang dần được nhân rộng. Nhiều hộ gia đình đã chủ động tham gia gìn giữ tiếng nói, trang phục và phong tục truyền thống của dân tộc mình. Ông Trần Quang Bình, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Bù Gia Mập, đánh giá: “Gia đình ông Điểu Vơn là một trong những điển hình trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc M’nông. Từ đó, địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, nhân rộng, đồng thời phối hợp các đoàn thể tổ chức nhiều hoạt động sinh hoạt, truyền dạy văn hóa, góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở”.
Từ những mái ấm như gia đình ông Điểu Vơn, mạch nguồn văn hóa truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn được tiếp nối, lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống hôm nay. Khi mỗi cá nhân, mỗi gia đình đều ý thức gìn giữ và trao truyền những giá trị tốt đẹp của dân tộc, dòng chảy văn hóa ấy sẽ không ngừng được bồi đắp, chảy mãi qua các thế hệ, trở thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong tương lai.
