"Những hồi ức của tướng Giáp bằng tiếng Pháp được nóng lòng chờ đợi từ lâu"

"Dưới tiêu đề "Võ Nguyên Giáp, hay nhà nghệ thuật của chiến tranh toàn dân", đăng trên Tạp chí Pasions Việt Nam Pierre-Richard Fcray nhà sử học Pháp, viết: "Những "Hồi ức" của tướng Giáp bằng tiếng Pháp đã được chờ đợi từ lâu. Tập đầu tiên trong bộ ba đã ra mắt dưới tựa đề "Chiến đấu trong vòng vây", tập ký sự khởi đầu từ ngày 19 tháng 12 năm 1946 bằng cuộc kháng chiến ở Hà Nội và kết thúc vào tháng 5 năm 1950, kỷ niệm ngày sinh thứ sáu mươi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cần giới thiệu ở đây, cả thời kỳ trước đó, cuốn Những năm tháng không thể nào quên cũng của tướng Giáp, do NXB Ngoại văn ở Hà Nội xuất bản năm 1975, có thể dùng làm sự khởi đầu cho toàn bộ những Hồi ức, như là một đường dây lịch sử cho các tập tiếp theo.

Vì sao có sự nóng lòng chờ đợi của chúng ta, với tư cách nhà sử học, những Hồi ức này? Trước hết là cảm giác bị tước đoạt mà chúng ta cảm thấy khi càng đọc nhiều cái núi sách của những tác giả Pháp - quân sự và dân sự - đã dựng lên ngôi đền hiểu biết về cuộc chiến tranh Việt Nam của họ". Điều mà một tác phẩm tập thể mới xuất hiện dưới sự điều khiển của Alain Ruscio, đã gây xúc động và sự quyến rũ.

Tiếp đó theo ý riêng tôi, có một "sự chờ đợi ở tướng Giáp": vị tướng chiến thắng sẽ nói gì về cuộc chiến tranh của ông, về những chiến thắng của ông và cuộc kháng chiến của dân tộc ông mà chúng ta đã biết? (...)

Từ đầu đã phải nói rằng cuốn sách đã không làm chúng ta thất vọng. Những người đọc sành sỏi về vấn đề Việt Nam trông chờ những phát hiện gây ấn tượng mạnh, mà người ta có thể đoán được là những câu hỏi về: những cuộc đấu tranh chính trị, cả về ý thức hệ, đối lập những bộ phận người Việt Nam với nhau? Những quan hệ xung đột có hay không giữa lực lượng kháng chiến Việt Nam và Lào hay Campuchia? Và trong nội bộ quốc tế cộng sản, những quan hệ ảnh hưởng hỗ tương về lý tưởng và chiến lược giữa Việt Nam, Trung Quốc và Liên Xô, cả với Đông - Nam Á trong "không gian cách mạng của nó"?

Đã không thiếu những câu trả lời cho những vấn đề này được miêu tả và trình bày trong tính lôgic của ký sự dưới dạng vấn đề và sâu sắc (...)

Cuốn ký sự lịch sử này (Chiến đấu trong vòng vây) tái hiện nhiều "Hồi ức", nhưng nó vượt lên loại hồi ức thông thường theo tinh thần tác giả là người chuyển tải những hồi ức của tập thể, và khi tướng Giáp viết "tôi", người ta luôn luôn phải đọc là "chúng tôi". Đó là sự gắn kết của một con người với dân tộc mình, của một người chỉ huy với những người của mình, một vị tướng với vị Chủ tịch vừa là người bạn thân thiết của mình: Hồ Chí Minh. Vả lại những "hồi ức" này không bao giờ xa một "thông điệp", và cuốn sách có thể lấy tên là "Thông điệp của cuộc kháng chiến Việt Nam". Cuối cùng, "thông điệp" mà ông gửi tới những bạn đọc tiếng Pháp qua hồi ức, như ông viết: những chiến công huyền thoại cũng như những tội ác của cuộc chiến tranh 30 năm ở Việt Nam và Đông Dương nên được các thế hệ ngày nay và mai sau ghi nhớ và suy ngẫm" (...)

Khi giới thiệu cuốn thứ hai Đường tới Điện Biên Phủ, tác giả viết tiếp: "Cuốn thứ hai với tư cách hoàn toàn được chứng minh, càng làm cho chúng ta vững tin hơn. Chúng ta thực sự được tiếp xúc từ trang đầu đến trang cuối, với một ký sự lịch sử quân sự xác thực (hay là ký sự chiến tranh), loại hình rất được các nhà lịch sử chiến tranh (hay quân sự) ở Pháp mến chuộng, mà nhà văn Stendhal đã tung ra đúng thời thượng nhân cuốn sách "Napoleon" của mình... Viết lại một trận chiến cũng như tường thuật một trận đấu trên một kênh vô tuyến truyền hình thể thao nổi tiếng, cần phải thu hút sự chú ý của người đọc bằng muôn ngàn chi tiết chính xác, và mặt khác, phải thoả mãn nhu cầu của người xem, có tri thức, hiểu được đường dây dắt dẫn những hành động đối chiếu với sự bất trắc của những biến cố lịch sử. Tướng Giáp làm chủ ở đỉnh cao hai tiêu chuẩn xuất sắc này của ký sự chiến tranh". (l)

--------

(1) Toàn bộ ba tập hồi ức đã được dịch giả Nguyễn Văn Sự cùng với một số chuyên gia người Việt và người Pháp dịch sang tiếng Pháp.