Mặc dù chè là cây trồng chủ lực của tỉnh, nhưng đến nay mới được cấp chứng nhận VietGAP đạt 5.963 ha, bằng khoảng 25% diện tích; cấp chứng nhận hữu cơ là 179 ha, đạt 0,8% diện tích, là tỷ lệ rất thấp. Nguyên nhân do sản xuất chè chủ yếu quy mô nông hộ, trình độ canh tác, hiểu biết về sản xuất an toàn, hữu cơ, liên kết, hiệu quả kinh tế chưa cao; công nghệ chế biến sản phẩm chè chưa đồng bộ, sản phẩm chưa đa dạng, thu hút du khách. Thực hiện thành công dự án “Xây dựng mô hình sản xuất chè xanh phục vụ phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch sinh thái” tại tỉnh Thái Nguyên không chỉ góp phần giải quyết những vấn đề này mà còn nâng cao năng suất, chất lượng, chứng nhận sản phẩm chè hữu cơ, gắn chế biến với sản phẩm OCOP và phát triển du lịch sinh thái.
Dự án triển khai tại 10 ha chè ở các xóm Chính Phú 1, 2, 3, xã Phú Xuyên. Đây là diện tích được khoanh vùng, liền khoảnh, có vùng đệm tách biệt với khu vực không sản xuất hữu cơ là đồi trồng cây keo bao quanh; cách xa khu vực môi trường bị ô nhiễm hoặc khu tập kết, xử lý chất thải sinh hoạt, công nghiệp, bệnh viện, thuận lợi về nguồn nước tưới không bị ô nhiễm, gần đường giao thông. Giống chè chủ yếu là giống chè lai LDP1, bình quân 8 năm tuổi, năng suất trung bình 120 tạ/ha, nương chè được thiết kế đúng tiêu chuẩn. 49 hộ thực hiện dự án, mỗi hộ có từ 0,2 ha chè và 2 lao động trở lên, được tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ 60% phân bón hữu cơ, chế phẩm vi sinh, phương pháp ủ phân hữu cơ, ghi chép nhật ký sản xuất... Trong quá trình thực hiện dự án, cán bộ kỹ thuật sát cánh, hướng dẫn các hộ thâm canh chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại, thu hái và bảo quản chè búp tươi tại hộ theo đúng tiêu chuẩn hữu cơ.
Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh Thái Nguyên Chu Bá Trung cho biết: “Sau ba năm, các hộ thay đổi hoàn toàn phương thức canh tác chè, bón lót 100% phân chuồng, phân hữu cơ vi sinh; phun phân sinh học bón lá sau mỗi lứa hái, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và thảo mộc đúng cách, đúng thời điểm và các hoạt động diễn ra trên nương chè được ghi chép đầy đủ trong sổ nhật ký để truy xuất nguồn gốc sản phẩm khi cần thiết”.
Kết thúc năm thứ ba, qua phân tích các chất kim loại nặng có trong đất, nước, sản phẩm chè một cách độc lập, khách quan, 100% diện tích thực hiện dự án được cấp mã số vùng trồng, chứng nhận hữu cơ, sản phẩm Ha Thai Tea-Trà Tôm Nõn được chứng nhận OCOP ba sao; chè đạt năng suất 133 tấn chè búp tươi/ha/năm, cao hơn 5 tấn/ha/năm so với sản xuất chè thông thường.
Với việc chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, sử dụng phân hữu cơ vi sinh, thuốc bảo vệ thực vật thảo mộc cân đối, hợp lý cho nên hạn chế ô nhiễm môi trường, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giữ cân bằng hệ sinh thái; chất lượng chè đạt tiêu chuẩn hữu cơ, cây chè sinh trưởng phát triển tốt, cây và bộ rễ khỏe, búp chè có màu xanh sáng, mật độ búp đều, phiến lá dày, bóng; chè chế biến có vị đậm, hương cốm, tỷ lệ hao hụt ít do chè dẻo mềm không bị gãy vụn trong quá trình chế biến, tạo cánh chè đẹp. Toàn bộ sản lượng chè búp tươi được Công ty cổ phần Chè Hà Thái thu mua với giá cao hơn 15 nghìn đồng/kg so với thị trường, cao hơn sản xuất chè thông thường 151 triệu đồng/ha/năm. Theo bà Nguyễn Thị Hiền, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Giám đốc công ty, chè được sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ, thu hái và bảo quản đúng kỹ thuật cho nên quá trình chế biến đạt chất lượng tốt, khách hàng ưa chuộng.
Khu vực sản xuất chè hữu cơ mà dự án thực hiện bước đầu thu hút khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm nương chè, chăm sóc, thu hái, chế biến, đóng gói và kinh doanh; góp phần quảng bá, tiêu thụ sản phẩm chè hữu cơ. Với hiệu quả về kinh tế, môi trường mà dự án mang lại, đến nay Hợp tác xã Hải Yến ở xã Phú Thịnh có quy mô 5 ha chè, các hộ dân lân cận nhân rộng mô hình sản xuất chè hữu cơ với hơn 3 ha và xu hướng này đang phát triển ở địa phương.
