Chỉ còn một ngày nữa là đến Đại hội nhà văn lần 7, nhiều nhà văn háo hức chờ ngày gặp mặt các bạn viết từ mọi miền đất nước, nhưng nhà thơ Trần Lê Văn đã ra đi. Ông trút hơi thở cuối cùng ngày 21-4 tại Bệnh viện Hữu nghị Hà Nội, thọ 82 tuổi.
Trần Lê Văn sinh ngày 21-10-1923, từ thời trẻ đã tự trang bị cho mình một vốn học vấn, dù ông khiêm tốn tự nhận là “ thường thường bậc trung” nhưng có thể nói là khá dày dặn. Ông là người cùng họ và cùng làng (Vị Xuyên, Nam Định) với thi hào Tú Xương (Trần Tế Xương).
Trần Lê Văn vừa có thể giao tiếp bằng tiếng Pháp, đọc và dịch văn Pháp, vừa đủ sức biên tập, hiệu đính các sách chữ Hán và chữ Nôm, nhiều dịp Tết Nguyên đán người ta gặp cụ Tú Trần...xoay trần ra “cho chữ” ở Văn Miếu- Quốc Tử Giám. Một nhà thơ kiêm thông Đông Tây kim cổ như vậy không phải là dễ tìm trong làng văn bút Việt Nam.
Tham gia kháng chiến chống Pháp từ những ngày đầu, là hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam, có thơ in chung với Quang Dũng từ năm 1957 (tập Rừng biển quê hương) nhưng phải hơn 20 năm sau (1979) Trần Lê Văn mới có tập thơ in riêng “Giàn mướp hương” khá mỏng mảnh về số trang. “Tiếng vọng”, tập thơ sau cùng của ông, cũng in ra từ gần 20 năm trước (1987). Nhà văn Lê Bầu còn nhớ rõ một kỷ niệm về Trần Lê Văn gắn liền với tập thơ này. Hồi đó, Lê Bầu còn làm biên tập viên ở nhà xuất bản Hà Nội, đang làm mảng sách dịch, bỗng nhiên Giám đốc Nhà xuất bản yêu cầu ông làm thêm về mảng biên tập thơ. Người đầu tiên ông nghĩ đến là Trần Lê Văn. "Thơ Văn có những bài thật xúc động và tôi thích cách làm thơ tài hoa của ông ấy", Lê Bầu hồi tưởng. Ông gọi điện báo cho bạn, cả hai anh em cùng hân hoan. Thơ thì ông Văn đã có sẵn nhưng chỉ băn khoăn không biết đặt đầu đề ra sao. Cuối cùng, nhà văn Lê Bầu đặt tên là "Tiếng vọng" và tập thơ ra đời không lâu sau đó. Nhưng kỷ niệm đáng nhớ hơn là sau khi tập thơ được in, Trần Lê Văn được nhận nhuận bút thì đó cũng là lần cuối cùng, Nhà xuất bản thực hiện chế độ trả nhuận bút cho thơ. Những ấn phẩm sau đó, các nhà thơ phải tự bỏ tiền túi ra in. Tập "Tiếng vọng" ra đời trong hoàn cảnh bột phát đó nhưng mấy mươi bài thơ dày dặn ấy cũng phần nào khắc hoạ được chân dung Trần Lê Văn - một con người yêu cuộc sống đến hồn nhiên và sống rộng lòng với bè bạn.
Giữa những quãng cách ấy là những tập bút ký dày dặn, kỹ lưỡng, giàu chất thơ về thiên nhiên, đất nước: “Thung mơ Hương Tích” (1974, tái bản nhiều lần), “Sông núi Điện Biên” (1979, tái bản), “Gương mặt Hồ Tây” ( 1984)...
Ông còn dịch một số nhà thơ Pháp và giới thiệu nhiều tác giả Hán Nôm trung đại. Chăm đi, chăm viết và viết đủ thể loại, “suốt một đời tất bật”- đó là hình ảnh người lao động chữ nghĩa Trần Lê Văn, bất chấp những khó khăn, thua thiệt trong đường văn và đường đời. Đau đáu trong ông, cả khi tuổi đã cao, sức đã mỏi vẫn là “ làm sao viết được những bài thơ tri âm, tri kỉ với đời” (Tự bạch). Tâm sự ấy, ông đã thổ lộ trong bài thơ “Tiếng vọng” “Không làm được thơ ngắn/ Đành phải làm thơ dài/ Khó nói bằng im lặng/ Đành phải nói bằng lời/Thơ dài lời dài vẫn bất lực/ Sao làm cầu nối tôi với đời?/Có ai nghe thấy một tiếng vọng/ Thì thả con thuyền sang với tôi”.
Bây giờ thì “trái tim tất bật” (chữ của nhà thơ Ngô Quân Miện, bạn ông) đã ngủ yên. Nhưng những vần thơ khắc khoải vẫn đợi người tri âm. Hội chùa Hương còn mở, sông núi Điện Biên còn đón bước du khách thì người ta còn tìm đến những trang viết của Trần Lê Văn.
