Nhà thầu ứng vốn hàng chục tỷ đồng rồi “cao chạy xa bay”

Đó là đập Hiền Lương, ở xã Nghĩa Hà, TP Quảng Ngãi sạt lở chưa được sửa chữa đang có nguy cơ làm hàng trăm ha lúa bị nghiễm mặn; việc hóa giá nhà ở theo Nghị định 61 (nay là Nghị định 34/2013/CP) quá chậm đang đe dọa tính mạng của hàng chục hộ dân sống ở khu nhà 297, Nguyễn Nghiêm, TP Quảng Ngãi; việc thực hiện chính sách xã hội hóa đối với một số lĩnh vực giáo dục, y tế, dạy nghề, văn hóa, thể thao, môi trường đến nay vẫn chưa triển khai thực hiện…

Tuy nhiên, đại biểu tập trung chất vấn nhiều nhất vẫn là nguồn vốn đầu tư công trình ở các huyện miền núi. Chủ đầu tư cho nhà thầu tạm ứng vốn trước, thế nhưng khối lượng thi công lại không thấy, nhà thầu đã “cao chạy xa bay”, gây thất thoát hàng tỷ đồng của nhà nước.

Theo báo cáo của Kho bạc Nhà nước, đến thời điểm ngày 31-3-2014, dự nợ tạm ứng của các dự án trên toàn tỉnh là 520.695 triệu đồng, trong đó nợ quá hạn là 149.871 triệu đồng. Nổi cộm về các dự án ứng vốn nhưng không thi công, đặc biệt là ba dự án bao gồm: đường Giá Gối - Mô Nít (huyện Sơn Hà), đường Ba Tơ - Ba Lế (huyện Ba Tơ) và đường Làng Tranh (huyện Minh Long), với tổng số tiền nợ tạm ứng là 15.627 triệu đồng...

Cụ thể, Dự án đường Giá Gối - Mô Nít do UBND huyện Sơn Hà làm chủ đầu tư, với tổng mức đầu tư 21 tỷ đồng. Công trình xây dựng theo tiêu chuẩn đường cấp VI miền núi, nền đường rộng 6 m, mặt đường rộng 3,5 m và dài 3,2 km. Với tính cấp thiết của dự án nhằm phục vụ đi lại cho 64 hộ dân thôn Mô Nít, đầu năm 2010, chủ đầu tư tiến hành khởi công và ứng trước 10,4 tỷ đồng cho các nhà thầu, gồm Công ty CP Giao Thủy và Công ty TNHH Minh Tuấn (hoàn thành hai tuyến đầu và cuối), riêng Công ty TNHH Thiên Vũ (thi công đoạn giữa) chỉ mới thi công khoảng 800 triệu đồng, trong khi nhận tạm ứng gần ba tỷ đồng.

Đường miền núi huyện Ba Tơ thi công dở dang.

Trước tình hình nhà thầu không thi công và hoàn trả tiền ngân sách, huyện Sơn Hà đã khởi kiện Công ty TNHH Thiên Vũ yêu cầu hoàn trả, bồi thường 4,379 tỷ đồng. Trong đó, hoàn trả số tiền tạm ứng mà không có khối lượng thanh toán 2,12 tỷ đồng, bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng 1,92 tỷ đồng và nộp phạt số tiền chậm tiến độ ba tháng là 330,3 triệu đồng. Ông Đặng Ngọc Dũng - Bí thư Huyện ủy Sơn Hà cho biết: “Địa phương đã khởi kiện ra tòa, tuy nhiên, nhiều lần các cơ quan gồm viện kiểm sát, tòa án, công an huyện phối hợp yêu cầu Công ty Thiên Vũ làm việc nhưng chủ doanh nghiệp bất hợp tác năm lần và cố tình né tránh. Hiện nay, các cơ quan chấp pháp huyện đang đề nghị nhờ các cơ quan cấp tỉnh hỗ trợ, sớm đưa ra xét xử theo quy định pháp luật và thu hồi vào nguồn ngân sách nhà nước”.

Cho tạm ứng tương tự như trên, dự án đường Ba Tơ - Ba Lế còn dang dở suốt bốn năm qua (dự kiến hoàn thành tháng 12-2010), khi nhà thầu là Liên doanh Công ty TNHH Hưng Phát và Xí nghiệp Xây dựng An Huy Quảng Ngãi tạm ứng trước 4,24 tỷ đồng nhưng thi công ì ạch rồi bỏ chạy, trị giá khối lượng 3,7 tỷ đồng còn lại vẫn chưa hoàn trả lại vào nguồn ngân sách nhà nước.

Đối với dự án đường Làng Tranh (huyện Minh Long), được phê duyệt đầu tư 64 tỷ đồng, tuyến đường dài 11,3 km với nhu cầu đi lại chỉ có 10 hộ dân. Mặc dù tuyến đường chưa khai thông, chủ đầu tư đã “mạnh tay” cho ứng trước gần 10 tỷ đồng cho nhà thầu (gồm Công ty CP Tiến Hưng, Công ty CP Xây dựng Khánh Thịnh và Công ty TNHH Thương mại Hương Lúa), hiện nay dự án đường Làng Tranh đã ngừng thi công và thu hồi dự án.

Đại biểu Đoàn Dụng (Bình Sơn) cho rằng, đây là những dự án do các địa phương làm chủ đầu tư, đã cho nhà thầu ứng trước vốn nhưng nhà thầu không thực hiện hoặc thực hiện không hết khối lượng theo số vốn đã ứng được tại các huyện miền núi như: Tây Trà, Ba Tơ, Minh Long, Sơn Hà. Vấn đề cần làm rõ trách nhiệm đối với chủ đầu tư để có biện pháp xử lý triệt để và tích cực thu hồi lại nguồn vốn cho nhà nước. Cần lưu ý, chủ đầu tư các huyện đều biết rõ năng lực của từng nhà thầu, nhưng khi đầu tư, chọn nhà thầu thì không công khai minh bạch. Có nhà thầu không đủ năng lực, nhưng nhiều lần ứng vốn bỏ công trình và sau đó vẫn được tham gia trúng thầu các dự án khác như Công ty TNHH Thương mại Hương Lúa là một thí dụ. Từ đó đã dẫn đến tình trạng nhiều nhà thầu bị nợ tạm ứng kéo dài, không có khả năng thi công, trả nợ cho Nhà nước.

Đại biểu Đoàn Dụng (huyện Bình Sơn) đang chất vấn Sở Kế hoạch và Đầu tư Quảng Ngãi.

“Thấy rõ điểm yếu ở đây là chủ đầu tư không làm hết trách nhiệm của mình, thiếu kiểm tra tình hình thực hiện vốn tạm ứng đối với các nhà thầu trước cũng như sau khi thực hiện ứng vốn để xảy ra chậm thu hồi hoàn ứng, nợ quá hạn hoặc không thu hồi được vốn, trách nhiệm trước tiên thuộc về chủ đầu tư. Tỉnh cần có biện pháp xử lý rõ ràng, kịp thời và nghiêm minh” - đại biểu Đoàn Dụng nhấn mạnh.

Đại biểu Lê Xuân Hòa bức xúc: “Hiện nay tình trạng nhà thầu ứng vốn dự án rồi bỏ trốn đã và đang phổ biến, bởi họ không có năng lực bảo đảm cần thiết để thi công các công trình phức tạp. Trong khi đó chủ đầu tư các huyện miền núi chọn thầu theo cảm tính nên đã dẫn đến nhà thầu nợ tạm ứng kéo dài. Tỉnh cần rà soát, xử lý hành chính kịp thời nghiêm minh đối với các nhà thầu tạm ứng vốn công trình rồi bỏ trốn, vì chưa đủ cơ sở khởi tố hình sự. Riêng Công an tỉnh Quảng Ngãi hiện đã lập hồ sơ khởi tố Công ty TNHH Hoàng Vũ với tội danh đã móc nối với Kho bạc Nhà nước lập hồ sơ, lên phiếu giá khối lượng công trình để thanh toán khống trên 1,2 tỷ đồng…

Trao đổi với PV Báo Nhân Dân điện tử bên lề Kỳ họp sáng nay, Bí thư Huyện ủy huyện Ba Tơ Phạm Viết Nho bức xúc nói: “Suốt thời gian dài, huyện liên lạc với nhà thầu để tiếp tục thi công dứt điểm công trình, thế nhưng phía doanh nghiệp cứ né tránh, thậm chí tắt máy điện thoại. Bao nhiêu năm, đồng bào vẫn đi lại trên con đường nắng bụi, mưa thì sình lầy, ách tắc giao thông. Do vậy, huyện quyết định chuyển hồ sơ cho công an xem xét xử lý nợ tạm ứng của gói thầu xây lắp số 8 đường từ Thị trấn Ba Tơ đi xã Ba Lế hơn 3,7 tỷ đồng”.

Ông cho rằng sở dĩ có tình trạng nói trên trước hết thuộc chủ đầu tư mà trực tiếp là Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư cấp huyện (người được Chủ tịch UBND huyện giao làm đại diện chủ đầu tư). Ngoài ra, ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ nhà thầu là quá kém, bất chấp vi phạm pháp luật trong việc chiếm dụng ngân sách nhà nước, không thực hiện đúng cam kết khi trúng thầu. Năng lực thực tế quá yếu nhưng đồng loạt nhận thầu, triển khai thi công nhiều công trình trong cùng thời điểm dẫn đến dàn trải nguồn lực tài chính, nhân lực, trang thiết bị thi công không đáp ứng theo yêu cầu...

Về vấn đề này, bà Trương thị Xuân Hồng, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Quảng Ngãi thẳng thắn nhìn nhận: Cơ quan quản lý Nhà nước, Ban quản lý dự án đầu tư ở các huyện miền núi còn nhiều “tắc trách”. Có nghịch lý là sáu tháng đầu năm tiến độ giải ngân vốn ở các công trình đạt rất thấp, thế nhưng những tháng cuối năm thường gặp mùa mưa, bão, nhà thầu dừng thi công mà lại giải ngân đạt 100%. Điều này cho thấy có hiện tượng “thanh toán khống” gây thất thoát ngân sách nhà nước rất lớn. Nghị quyết 30a của Chính phủ với mục tiêu hỗ trợ vốn giúp các huyện miền núi xóa nghèo nhanh, bền vững thế nhưng với cách làm “giậm chân tại chỗ” nói trên thì khó thoát ra vòng luẩn quẩn đói nghèo.

Bà Hồng đề xuất, thời gian tới, UBND tỉnh Quảng Ngãi cần thanh kiểm tra, phát hiện sai phạm xử lý nghiêm minh từ cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư, Ban quản lý các công trình và các nhà thầu. Trước mắt, các nhà thầu trong danh sách sai phạm không được tham gia đấu thầu các công trình, dự án trong năm 2015.

Cùng với các dự án trên, tại Kỳ họp 13 - HĐND tỉnh Quảng Ngãi (khóa XI) diễn ra từ ngày 22 đến ngày 24-7-2014, các đại biểu cũng đã chất vấn và yêu cầu làm rõ Dự án tuyến Trà Phong - Gò Rô - Trà Bung, huyện miền núi Tây Trà có chiều dài hơn 6,6 km với tổng vốn đầu tư gần 48 tỷ đồng. Theo hợp đồng ký kết, bốn đơn vị trúng thầu phải hoàn thành công trình vào cuối tháng 12-2011. Thế nhưng, sau khi thi công đạt gần 40% khối lượng công việc thì các nhà thầu bỏ không thi công nhiều tháng qua.

Đáng nói là trong khi các tuyến đường còn đang xây dựng dở dang thì Ban Quản lý các dự án đầu tư và xây dựng huyện Tây Trà lại “ưu ái” cho nhà thầu ứng vốn vượt quá khối lượng đã thi công. Tại gói thầu số 8 của tuyến đường Trà Phong - Gò Rô - Trà Bung do liên danh Công ty TNHH Thiên Vũ và Đại Trung trúng thầu với số tiền hơn 22 tỷ đồng, dù mới thi công hơn 30% khối lượng nhưng đã được tạm ứng và thanh toán hơn 50% giá trị so hợp đồng, tương ứng với số tiền hơn 12,2 tỷ đồng. Sau khi được ứng vốn, hai nhà thầu này “rút quân” không thi công để hoàn ứng khối lượng.

Giám đốc Ban Quản lý các dự án đầu tư và xây dựng huyện Tây Trà Mai Quý Dương cho biết: Đến thời điểm này, số tiền nợ ứng chưa thu hồi được của các nhà thầu lên đến hơn 11 tỷ đồng, trong đó nhiều nhất là Công ty TNHH Thiên Vũ trên 5,7 tỷ đồng, Công ty TNHH Hoàng Vũ hơn 2,1 tỷ đồng, Công ty TNHH Hoàng Long hơn 1,1 tỷ đồng…

Chủ tịch UBND huyện Tây Trà Hoàng Anh Ngọc cho biết: Nguyên nhân các tuyến đường bị “đứng bánh” không phải vì thiếu vốn mà là do các nhà thầu thiếu năng lực. “Các nhà thầu bôi ra rồi bỏ đó là điều không thể chấp nhận được. Do vậy, trên cơ sở hợp đồng kinh tế, huyện sẽ kiên quyết xử phạt nhà thầu, kể cả phương án đưa ra tòa”.

Hàng trăm tỷ đồng của nhà nước đầu tư vào việc xây dựng các tuyến đường giao thông ở các huyện miền núi tỉnh Quảng Ngãi là cần thiết, nhưng một số nhà thầu đã ứng vốn rồi bỏ trốn đã gây thất thoát, lãng phí ngân sách nhà nước hàng chục tỷ đồng. Đáng lý ra các công trình giao thông nêu trên đã phát huy hiệu quả. Người dân ở vùng sâu, vùng xa đã được hưởng lợi nhưng hiện đang trong tình trạng dở dang khiến việc đi lại của bà con càng khổ hơn, nhất là trong mùa mưa bão sắp đến.