Đây là hội nghị đầu tiên của BRICS, kể từ khi chính quyền Tổng thống Mỹ D.Trump phát động chiến dịch tái cân bằng chủ nghĩa đa phương thương mại, làm trỗi dậy chính sách đơn phương và chủ nghĩa bảo hộ, tác động trực tiếp tới nhiều thành viên BRICS. Bởi thế, nguy cơ chiến tranh thương mại toàn cầu là một chủ đề “nóng”được thảo luận tại hội nghị.
Với chủ đề "BRICS tại châu Phi: Hợp tác vì sự tăng trưởng bao trùm và thịnh vượng chung trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0", Hội nghị cấp cao BRICS lần này được chú ý bởi đề cập vấn đề mang tính xu thế thời đại là cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 vốn tác động mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia. Nam Phi, nước Chủ tịch luân phiên BRICS năm nay, đã bày tỏ tham vọng tận dụng vai trò thành viên bình đẳng trong BRICS để thúc đẩy lợi ích cho "lục địa đen".
Châu Phi chưa thể tận dụng lợi thế về một khu vực giàu tài nguyên và cách mạng công nghiệp 4.0 có thể trao cho châu lục này "chiếc chìa khóa" để có thể khai thác tiềm năng cũng như đối phó những thách thức. Giúp châu Phi phát triển cũng đem lại nhiều cơ hội cho chính các thành viên BRICS, giúp các nước này vừa thể hiện vai trò dẫn dắt, vừa thúc đẩy hợp tác với châu lục giàu tiềm năng.
Diễn ra trong bối cảnh nguy cơ trỗi dậy của chính sách đơn phương do Mỹ đứng đầu, hội nghị lần này là cơ hội để các thành viên BRICS gạt bỏ những khác biệt về lợi ích, tập trung "nhìn về một hướng" để cùng mổ xẻ, phân tích tác động cũng như cách đối phó mối quan ngại chung khi các thành viên BRICS đều chịu tác động của chính sách bảo hộ thương mại tới mức cực đoan của Mỹ. Trong bối cảnh không gian kinh tế toàn cầu đối mặt một cuộc biến đổi lớn nếu nguy cơ đối đầu thương mại quốc tế không được dập tắt, BRICS cần một sự đồng lòng nhằm đưa ra những giải pháp hợp lý.
Theo nhà kinh tế học tại Ðại học Wits của Johanesburg K.Creamer, các thỏa thuận thương mại giữa hiệp hội các nước như BRICS đang trở nên ngày càng quan trọng, trong khi Mỹ muốn tạo ra các rào cản thương mại. Thực tế, các nước BRICS chưa có cơ chế hợp tác thống nhất và hiệu quả giúp gia tăng ảnh hưởng của khối trong cộng đồng quốc tế. Bởi thế, chính sách thương mại mới của Mỹ có khả năng tạo động lực cho BRICS thành lập một mặt trận thống nhất hơn, nhằm đối phó những thách thức mới.
Với vai trò và vị thế ngày càng được khẳng định, BRICS đang thực hiện tham vọng trở thành một đầu tàu, thậm chí là "đối trọng" với những thể chế khác như Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) hay Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu (G20). Tiếp nối động lực hợp tác mở rộng của BRICS sau hội nghị lần thứ 9 năm 2017, hội nghị năm nay dự kiến thông qua mô hình hợp tác "BRICS+", với sự tham dự của đại diện đến từ các nước đang phát triển, đồng thời có nhiều cuộc thảo luận giữa lãnh đạo BRICS và châu Phi.
Các nước thành viên kỳ vọng BRICS sẽ nổi lên như là một đại diện cho các quốc gia đang phát triển, củng cố hơn nữa hợp tác Nam-Nam. Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ đang khiến thế giới khó có thể có không gian thương mại thống nhất, việc mở rộng BRICS có thể giúp tạo một thị trường rộng lớn với mối liên kết mạnh mẽ hơn.
Hơn mười năm phát triển, BRICS đang thể hiện vai trò quan trọng khi khối này chiếm 43% dân số toàn cầu và đại diện cho hơn một nửa mức tăng trưởng kinh tế của cả thế giới. Một trong những thông điệp được các nước BRICS đưa ra là bảo vệ chủ nghĩa đa phương và cải thiện nền quản trị toàn cầu. Tuy nhiên, hội nghị cũng là cơ hội để các thành viên BRICS, nhất là các nước đang nằm trong "tâm bão" tranh chấp thương mại với Mỹ như Trung Quốc và Nga, có thể phối hợp với các nước trong khối tìm biện pháp tránh để xảy ra một cuộc chiến thương mại có thể dẫn tới những tổn hại cho tất cả các bên. Sự sát cánh của các nước thành viên BRICS là cần thiết để đấu tranh chống chủ nghĩa bảo hộ, đồng thời khẳng định vai trò và ảnh hưởng để cùng hợp tác và phát triển.
