Mưa đá xuất hiện trên diện rộng ở miền bắc là hiện tượng hiếm gặp

Phóng viên đã trao đổi với ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Cục Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chung quanh nguyên nhân của hiện tượng thời tiết cực đoan này, xu thế thiên tai trong thời gian tới cũng như các khuyến cáo người dân trong việc ứng phó với những diễn biến bất thường của thời tiết.

Phóng viên: Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về diễn biến mưa dông, mưa đá vừa qua tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Trong các ngày từ 2/5 đến 4/5, dông, lốc, sét và đặc biệt là mưa đá đã gây thiệt hại khá nặng tại nhiều địa phương thuộc khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, trong đó chịu ảnh hưởng rõ nhất là các tỉnh miền núi phía bắc.

Theo số liệu ghi nhận từ hệ thống quan trắc cũng như báo cáo cập nhật từ địa phương, chỉ riêng chiều tối và đêm 2/5, dông, lốc, mưa đá đã xảy ra tại các tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên và Hà Nội. Sang chiều tối và đêm 3/5, hiện tượng này tiếp tục xuất hiện tại Nghệ An và Hà Tĩnh.

Ngoài dông, lốc và mưa đá, trong khoảng từ chiều tối 2/5 đến sáng 4/5, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cũng xuất hiện mưa dông diện rộng, cục bộ có nơi mưa to đến rất to. Một số điểm mưa lớn đáng chú ý như trạm Tân Pheo, Phú Thọ đạt 171mm; Lâm Thao, Phú Thọ 168mm; Kỳ Giang, Hà Tĩnh 156mm.

Thông thường, dông, lốc, sét xuất hiện trong các giai đoạn giao mùa, đặc biệt vào tháng 4, tháng 5 hoặc tháng 9, tháng 10 ở miền bắc là hiện tượng không hiếm gặp. Tuy nhiên, với đợt đầu tháng 5 năm nay, việc mưa đá xuất hiện tập trung trên diện rộng, trải dài từ miền núi, trung du đến đồng bằng là hiện tượng khá hiếm gặp.

Phóng viên: Nguyên nhân nào dẫn tới hiện tượng mưa đá có kích thước lớn xuất hiện trong những ngày qua, thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Hiện tượng mưa đá với kích thước lớn, có nơi hạt đá đạt cỡ quả trứng gà, thậm chí tương đương bóng tennis như ghi nhận tại Phú Thọ và Thái Nguyên, là kết quả tổng hợp của nhiều yếu tố khí tượng thuận lợi cho đối lưu mạnh phát triển.

Trong những ngày qua, khu vực này liên tục duy trì trạng thái nóng ẩm, ban ngày có nắng, khiến năng lượng đối lưu trong khí quyển được tích lũy lớn. Trên cao tồn tại rãnh thấp nằm trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5.000m. Đồng thời, ở phía bắc có một bộ phận không khí lạnh yếu dịch chuyển xuống phía nam, nén rãnh áp thấp đi qua Bắc Bộ.

Vào buổi chiều, khi nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm gần mặt đất bị đẩy bốc lên rất mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển nhanh theo phương thẳng đứng. Trong môi trường khí quyển có độ bất ổn định lớn như vậy, các dòng khí đi lên rất mạnh sẽ giữ các tinh thể băng bên trong đám mây lâu hơn, giúp chúng tiếp tục va chạm, kết dính và phát triển kích thước ngày càng lớn trước khi rơi xuống mặt đất.

Nếu các hạt băng này tan hết trong quá trình rơi, chúng sẽ tạo thành mưa thông thường. Ngược lại, nếu không kịp tan hết, sẽ tạo nên hiện tượng mưa đá.

Phóng viên: Ông có thể dự báo xu thế thiên tai trong thời gian tới và những khu vực cần đặc biệt lưu ý?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Trong thời gian tới, khả năng xuất hiện hiện tượng El Niño là rất cao, khoảng 80%-90% từ giữa năm 2026. Trong đó, có khoảng 20%-25% khả năng El Niño đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm và kéo dài sang năm 2027.

Với bối cảnh này, nắng nóng trong năm nay được dự báo có thể xuất hiện nhiều hơn và gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm. Số lượng mưa và bão có thể ít hơn, tuy nhiên các hiện tượng thời tiết cực đoan như dông, lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa và mưa lớn cục bộ vẫn có khả năng xuất hiện nhiều.

Đặc biệt, mưa lớn cường độ cao trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, nhất là tại các khu vực miền núi và địa hình dốc.

Dự báo gần ngày 8/5-9/5, tức vào cuối tuần này, sẽ có thêm một đợt không khí lạnh mới tác động đến miền bắc. Vì vậy, khu vực Bắc Bộ tiếp tục có khả năng xảy ra mưa dông, kèm nguy cơ tố, lốc, mưa đá và gió giật mạnh.

Ngoài ra, trong khoảng từ ngày 5/5 đến 7/5, khu vực phía nam Tây Nguyên và Nam Bộ cũng có khả năng xuất hiện mưa rào và dông diện rộng, tập trung vào chiều và tối. Trong các cơn dông, người dân cũng cần đề phòng lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Phóng viên: Người dân có thể nhận biết sớm nguy cơ mưa đá qua những dấu hiệu nào, thưa ông?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Mưa đá là hiện tượng có quy mô nhỏ, thường đi kèm với các trận dông mạnh trong thời kỳ chuyển mùa. Tuy vậy, hiện tượng này thường có những dấu hiệu khá đặc trưng để người dân có thể chủ động nhận biết.

Thông thường, trước khi xảy ra mưa đá, bầu trời sẽ xuất hiện các đám mây dông phát triển mạnh, màu mây sẫm hơn bình thường; không khí chuyển từ oi nóng sang mát lạnh rất nhanh; gió giật mạnh, sau đó xuất hiện mưa rào lớn kèm sấm sét.

Khi nhận thấy những dấu hiệu này, người dân cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, tuyệt đối không đứng ngoài trời hoặc dưới các cây lớn.

Phóng viên: Ông có khuyến cáo gì để người dân chủ động ứng phó với dông, lốc, sét và mưa đá trong thời gian tới?

Ông Nguyễn Văn Hưởng: Điều quan trọng nhất là người dân cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết, đặc biệt trong các giai đoạn chuyển mùa như tháng 4-5 và tháng 10-11.

Khi quan sát thấy bầu trời tối sầm, các đám mây dông phát triển mạnh, cần hạn chế ra ngoài, nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, chỉ tiếp tục di chuyển khi cơn dông đã đi qua. Tuyệt đối không đứng dưới cây to, cột điện, biển quảng cáo hoặc các công trình tạm.

Khi xảy ra mưa đá, nên trú trong nhà, đóng kín cửa, tránh xa cửa kính để hạn chế nguy cơ kính vỡ gây thương tích.

Đối với gió giật mạnh, cần chủ động gia cố mái nhà, chằng chống các vật dụng dễ bị gió cuốn, không ở gần các khu vực có nguy cơ sập đổ.

Ngoài ra, khi có sấm sét, nên tắt các thiết bị điện, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời để giảm nguy cơ bị sét đánh.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!