Việc mở rộng chỉ dẫn địa lý vừa góp phần bảo vệ danh tiếng đặc sản nhãn lồng, vừa tạo cơ sở nâng cao giá trị kinh tế, sức cạnh tranh của sản phẩm.
Nhãn lồng Hưng Yên từ lâu đã được biết đến là một sản vật nổi tiếng, trở thành thương hiệu độc quyền mang nét đặc trưng, là hơi thở, là niềm tự hào của đất và người nơi đây. Đất Hưng Yên nổi tiếng qua câu ca “Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì phố Hiến”. Nhãn được trồng ở nhiều nơi trên đất nước nhưng lại “bén duyên” với mảnh đất Hưng Yên bởi loại nhãn nơi đây sai trĩu quả, khi chín rất thơm, ngọt. Nhãn lồng Hưng Yên cũng đã đi vào câu ca, thành ngữ của người dân xứ nhãn:“Dù ai buôn Bắc bán Đông - Đố ai quên được nhãn lồng Hưng Yên”.
Nhãn lồng Hưng Yên thơm ngon và tốt cho sức khỏe nhờ điều kiện môi trường độc đáo của địa phương, cũng như tập quán canh tác đặc biệt. Điều này là lý giải tại sao nhãn lồng Hưng Yên được cung tiến cho các vị vua chúa thời phong kiến. Những năm gần đây, việc giả mạo danh tiếng nhãn lồng Hưng Yên đã ảnh hưởng đến giá trị của loại quả đặc sản này.
Việc đăng ký chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” cho sản phẩm nhãn quả tươi có ý nghĩa thiết thực, nhằm khẳng định danh tiếng của sản phẩm nhãn lồng Hưng Yên, bảo hộ quyền lợi của người sản xuất và tiêu dùng, đồng thời làm tăng giá trị kinh tế của sản phẩm trên thị trường, mở ra triển vọng phát triển ngành chế biến rau quả trên địa bàn tỉnh phục vụ nội tiêu và xuất khẩu. Nhận thức được tầm quan trọng đó, từ năm 2015, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên đã tiến hành thực hiện dự án xây dựng và quản lý chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” cho sản phẩm nhãn lồng của tỉnh Hưng Yên tại các huyện Khoái Châu, Kim Động, Tiên Lữ và thành phố Hưng Yên.
Dự án có sự tham gia phối hợp của nhiều cơ quan và doanh nghiệp: Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, Hội Nhãn lồng Hưng Yên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Khoái Châu, Kim Động, Tiên Lữ và thành phố Hưng Yên...
Ngày 23/1/2017, Cục Sở hữu trí tuệ ban hành Quyết định số 186/QĐ-SHTT về việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00055 cho sản phẩm nhãn lồng Hưng Yên với khu vực địa lý bao gồm các huyện Khoái Châu, Kim Động, Tiên Lữ và thành phố Hưng Yên. Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên là tổ chức quản lý của chỉ dẫn địa lý này.
Tuy nhiên, trên thực tế, cây nhãn còn được người dân trồng với phạm vi rộng hơn ở các huyện Phù Cừ và Ân Thi (cũ). Ở các huyện này, sản phẩm nhãn lồng cũng được người dân khai thác và đưa vào thương mại hóa với thương hiệu nhãn lồng Hưng Yên.
Đây là một điều bất cập trong vấn đề quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” đã được bảo hộ, nếu không có công cụ quản lý tốt thì chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” cho sản phẩm nhãn quả tươi sẽ bị lạm dụng hoặc sẽ gây ảnh hưởng xấu trong quá trình trồng và kinh doanh sản phẩm nhãn tại những vùng địa lý chưa được bảo hộ.
Việc nghiên cứu mở rộng phạm vi bảo hộ chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” cho sản phẩm nhãn quả tươi tại những vùng có điều kiện tự nhiên tương đồng, chất lượng nhãn bảo đảm theo quy định tại văn bằng bảo hộ là rất cần thiết khi nhãn Hưng Yên được quy hoạch mở rộng ra ngoài ranh giới được bảo hộ như hiện nay.
Việc mở rộng phạm vi bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm nhãn quả tươi không những đưa cây nhãn lồng Hưng Yên thành cây trồng chính cho Nhân dân hai huyện Phù Cừ và Ân Thi mà còn khai thác được lợi thế khí hậu, đất đai để trồng nhãn theo hướng sản xuất hàng hóa, nhằm góp phần đưa sản phẩm nhãn lồng Hưng Yên có mặt rộng rãi trên thị trường trong nước và nước ngoài.
Ngày 30/6/2023, Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên ra Quyết định số 1385/QĐ-UBND, quyết định về việc phê duyệt danh mục đặt hàng thực hiện nhiệm vụ khoa học-công nghệ cấp tỉnh sử dụng ngân sách nhà nước bắt đầu thực hiện từ năm 2024, trong đó có phê duyệt đề tài “Nghiên cứu mở rộng khu vực địa lý mang chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” cho sản phẩm nhãn lồng của tỉnh Hưng Yên” giao Viện Thổ nhưỡng Nông hóa là đơn vị chủ trì nhiệm vụ. Đơn vị chủ trì dự án đã xây dựng kế hoạch tổng thể, kế hoạch chuyên môn, khảo sát thực địa, lấy mẫu, phân tích, phân công trách nhiệm cho từng thành viên. Các công việc được triển khai theo chuỗi: Điều tra hiện trạng, chứng minh danh tiếng, phân tích điều kiện tự nhiên và chất lượng sản phẩm, khoanh vùng địa lý, xây dựng hồ sơ đăng ký, xây dựng hệ thống quản lý, thẩm định, hoàn thiện và chuyển giao.
Tiến sĩ Trần Thị Minh Thu, Viện Thổ nhưỡng Nông hóa (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chủ trì dự án chia sẻ: “Một trong những kết quả quan trọng và có ý nghĩa nổi bật là đã hoàn thiện cơ sở khoa học và hồ sơ pháp lý phục vụ việc mở rộng khu vực địa lý mang chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” cho sản phẩm nhãn lồng. Theo đó, khu vực địa lý mang chỉ dẫn “Hưng Yên” cho sản phẩm nhãn lồng có tổng diện tích 4.400 ha, trong đó 3.500 ha đã được bảo hộ và 900 ha được mở rộng thêm”.
Trên cơ sở nghiên cứu, điều tra, khảo sát thực địa, phân tích các yếu tố về điều kiện tự nhiên, đất đai, khí hậu, đặc điểm sản xuất và chất lượng sản phẩm nhãn lồng tại khu vực đề nghị mở rộng, nhiệm vụ đã xây dựng được các luận cứ khoa học làm cơ sở xác định và chứng minh mối liên hệ giữa chất lượng, danh tiếng của sản phẩm với điều kiện địa lý của vùng sản xuất.
Từ những kết quả nghiên cứu đó, hồ sơ đăng ký mở rộng khu vực địa lý mang chỉ dẫn địa lý “Hưng Yên” đã được xây dựng, hoàn thiện theo yêu cầu của Cục Sở hữu trí tuệ. Kết quả hồ sơ đăng ký mở rộng chỉ dẫn địa “Hưng Yên” cho sản phẩm nhãn lồng đã được cấp văn bằng bảo hộ tại Quyết định số 554/QĐ-SHTT ngày 2/10/2026 của Cục trưởng Sở hữu trí tuệ ban hành về việc sửa đổi Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00055 cấp ngày 23/1/2017.
Ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hưng Yên cho biết: “Đây là kết quả có ý nghĩa quan trọng, không chỉ khẳng định giá trị của các kết quả nghiên cứu khoa học của nhiệm vụ, mà còn đánh dấu một bước phát triển mới trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển tài sản trí tuệ của sản phẩm nhãn lồng Hưng Yên.
Việc mở rộng khu vực bảo hộ góp phần tạo thêm cơ sở pháp lý để quản lý, sử dụng và phát triển chỉ dẫn địa lý; đồng thời mở ra điều kiện thuận lợi để các tổ chức, cá nhân trong vùng tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường và gia tăng giá trị kinh tế của sản phẩm nhãn lồng Hưng Yên”.
