Mở lối cho dòng vốn xanh

Tín dụng xanh - xu hướng tất yếu

Theo Tiến sĩ Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, khi Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP “hai con số” trong nhiều năm liên tiếp, câu chuyện không chỉ nằm ở tốc độ, mà còn ở chất lượng tăng trưởng. ESG vì thế đang trở thành yếu tố cốt lõi trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế.

Trong quá trình thúc đẩy chuyển đổi xanh, Chính phủ giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Với quy mô vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 8,22 triệu tỷ đồng cùng chi thường xuyên khoảng 10,06 triệu tỷ đồng, Nhà nước không chỉ là cơ quan hoạch định chính sách, còn là “người tiêu dùng lớn nhất” của nền kinh tế. “Thông qua mua sắm công, phân bổ vốn và lựa chọn dự án, Chính phủ có thể điều chỉnh hành vi doanh nghiệp theo hướng xanh hơn, có trách nhiệm hơn”, Tiến sĩ Lê Duy Bình nhận định.

Cũng theo vị chuyên gia này, tiêu dùng xanh đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới. Quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 7 triệu tỷ đồng, tương đương 269 tỷ USD. Đáng chú ý, khoảng 84% người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm xanh, sạch và có cam kết ESG. Ở lĩnh vực xuất khẩu, các tiêu chuẩn liên quan phát thải, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và lao động đang trở thành những hàng rào kỹ thuật mới. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi nếu muốn tiếp tục tham gia và mở rộng vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi đó, nhu cầu về nguồn vốn rất lớn. Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Cảnh, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm thúc đẩy tín dụng xanh. Cơ quan quản lý đã xây dựng định hướng và mục tiêu cụ thể cho các tổ chức tín dụng trong phát triển ngân hàng xanh, tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường-xã hội; ban hành nhiều văn bản hướng dẫn hoạt động cấp tín dụng xanh; triển khai các cơ chế tín dụng ưu đãi đối với nông nghiệp hữu cơ, sản xuất theo mô hình kinh tế tuần hoàn và các dự án phát triển bền vững.

Đáng chú ý, Ngân hàng Nhà nước đang trình Chính phủ dự thảo Nghị định hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước đối với doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh vay vốn ngân hàng để triển khai các dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG.

Những nỗ lực này đã mang lại kết quả tích cực. Đến hết quý I/2026, đã có 82 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh với tổng dư nợ đạt khoảng 828 nghìn tỷ đồng. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2017-2025 đạt hơn 20% mỗi năm. Dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt hơn 5,7 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 25 lần so với cuối năm 2017 và chiếm hơn 30% tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế.

Đối với các ngân hàng thương mại, tín dụng xanh cũng đã và đang trở thành một trong những trọng tâm chiến lược. Bà Vũ Thị Mùi, Phó Trưởng phòng Chính sách sản phẩm bán buôn Vietcombank cho biết, Vietcombank đã triển khai “xanh hóa” danh mục tín dụng từ rất sớm và liên tục gia tăng tỷ trọng vốn dành cho các dự án xanh.

Trong giai đoạn 2020-2025, tổng dư nợ tín dụng xanh của Vietcombank đã tăng hơn bốn lần, đưa ngân hàng trở thành một trong những tổ chức tín dụng có quy mô tín dụng xanh lớn nhất trên thị trường. “Trong thời gian tới, ngân hàng sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược quốc gia, giao thông trọng điểm, giao thông thông minh cũng như các dự án năng lượng tái tạo như điện gió và điện mặt trời. Đây không chỉ là những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng lớn mà còn góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia”, đại diện Vietcombank nhấn mạnh.

Tương tự, Agribank đang triển khai chương trình tín dụng xanh quy mô 3.000 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi từ 5,8%/năm nhằm hỗ trợ khách hàng đầu tư điện mặt trời áp mái, mua ô-tô điện, phát triển lâm nghiệp và nhiều dự án thân thiện với môi trường khác. Bên cạnh đó, Agribank triển khai gói tín dụng ưu đãi cho nông nghiệp sạch, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao quy mô 50.000 tỷ đồng, đồng thời tham gia nhiều chương trình về nông nghiệp xanh và Đề án 1 triệu héc-ta lúa chất lượng cao tại Đồng bằng sông Cửu Long…

Hoàn thiện cơ chế, khơi dòng vốn xanh

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình phát triển tín dụng xanh vẫn còn những khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ. Ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Phát triển bền vững GreenFeed Việt Nam cho biết, doanh nghiệp cần một môi trường chính sách ổn định và thủ tục hành chính thông thoáng để mạnh dạn đầu tư. “Đó là các cơ chế khuyến khích cụ thể như ưu đãi thuế, hỗ trợ kỹ thuật và tiếp cận vốn xanh. Chúng tôi đã nghe nhiều về vốn xanh trong vài năm qua nhưng việc tiếp cận trên thực tế vẫn còn không ít khó khăn”, ông Tuấn Anh chia sẻ.

Còn bà Phạm Thị Thanh Tùng, Vụ phó Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) đánh giá, việc xác định dự án tuần hoàn và áp dụng ESG vẫn thiếu hướng dẫn đồng bộ; thị trường trái phiếu xanh và thị trường carbon còn trong giai đoạn phát triển; năng lực triển khai tài chính xanh của nhiều tổ chức tín dụng và doanh nghiệp vẫn cần tiếp tục được nâng cao.

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Ngân hàng Doanh nghiệp HDBank cho hay, hiện HDBank đang áp dụng đánh giá ESG đối với toàn bộ khách hàng doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn. “Thông qua quá trình đánh giá ESG, doanh nghiệp có thể hiểu rõ hơn mức độ sẵn sàng của mình đối với xu hướng phát triển bền vững, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận vốn trong tương lai”, ông Phương nhìn nhận.

Theo các chuyên gia, khi nguồn vốn được khơi thông đúng hướng, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện để chuyển đổi mô hình sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng chất lượng cao trong giai đoạn tới.