Có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển dược liệu, chị Liễu nhận thấy quê hương mình sở hữu nhiều loại cây dược liệu có giá trị, nhưng việc sản xuất của người dân vẫn còn nhỏ lẻ, manh mún, hiệu quả kinh tế chưa cao.
Năm 2019, chị Liễu cùng một số hộ dân thành lập Hợp tác xã Dược liệu Sơn Ý và đảm nhiệm vai trò giám đốc.
Sau ngày thành lập, hợp tác xã (HTX) đã liên kết sản xuất với các hộ dân trồng rau má, bồ công anh, rau ngót rừng... Đây là những loại cây quen thuộc với người dân địa phương, nhưng trước đây chủ yếu trồng phân tán, giá trị kinh tế thấp, đầu ra bấp bênh.
Trước thực trạng này, HTX đã phối hợp hơn chục hộ dân tại các xã Linh Hồ, Vị Xuyên phát triển vùng trồng với diện tích khoảng 2 ha. HTX đã xây dựng quy trình chăm sóc; người dân được hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu toàn bộ sản phẩm sau thu hoạch.
Do canh tác đúng quy trình kỹ thuật, các sản phẩm rau sạch, như trà rau má, bột rau má từng bước tạo dựng chỗ đứng trên thị trường, được người tiêu dùng đón nhận. Riêng cây rau má còn được chế biến sâu, nhằm nâng cao giá trị.
Chị Liễu chia sẻ: “Muốn phát triển bền vững phải chế biến ra nhiều sản phẩm gắn với xây dựng thương hiệu, HTX đã mạnh dạn đầu tư máy móc, hoàn thiện quy trình sản xuất nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn cao hơn của thị trường”.
Từ thành công ban đầu, HTX tiếp tục mở rộng sang các loại dược liệu có giá trị kinh tế cao hơn, trong đó có cây gừng. Năm 2024, HTX trồng thử nghiệm 1 ha gừng tại thôn Thanh Tâm, xã Bắc Mê. Khi mô hình cho hiệu quả tích cực, diện tích liên kết được mở rộng tại xã Đường Hồng.
Năm 2025, có gần 80 hộ dân tại xã Đường Hồng trồng gừng theo chuỗi liên kết với diện tích 120 ha. Tham gia chuỗi liên kết, người dân được hỗ trợ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Quy trình kỹ thuật canh tác được giám sát chặt chẽ, bảo đảm sản phẩm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
Ngay trong vụ đầu tiên, năng suất gừng bình quân đạt từ 25-50 tấn/ha, HTX thu mua toàn bộ sản phẩm với giá 10 triệu đồng/tấn. Người trồng gừng có thể thu lãi hàng trăm triệu đồng mỗi héc-ta.
Gia đình ông Phan Văn Quang ở thôn Thâm Quảng, xã Đường Hồng là một trong những hộ hưởng lợi từ mô hình liên kết này. Với hơn 1 ha gừng, mỗi năm gia đình ông thu lãi gần 100 triệu đồng, cao hơn so với trồng ngô.
“Từ thành công ban đầu, năm nay gia đình tôi tiếp tục tham gia chuỗi liên kết trồng gừng với diện tích 3 ha”, ông Quang nói.
Toàn bộ sản phẩm gừng hiện được HTX cung cấp cho Công ty Vinasamex để chế biến các sản phẩm xuất khẩu sang thị trường Hoa Kỳ. Đến nay, HTX đã hoàn thành các nội dung giám sát, đánh giá về vùng trồng và quy trình sản xuất, tham gia cung ứng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.
Năm 2026, HTX tiếp tục mở rộng quy mô sản xuất dược liệu theo hướng hữu cơ trên diện tích hàng trăm héc-ta đối với 5 loại cây thuộc nhóm gia vị,gồm: Hành, tỏi, ớt, gừng và nghệ tại các xã Đường Hồng, Vị Xuyên, Thượng Sơn, Minh Ngọc và Đồng Yên.
Theo chị Liễu, HTX đã xây dựng quy trình canh tác Organic đối với 5 loại cây trồng chủ lực gồm gừng, nghệ, hành, tỏi và ớt. Trong đó, đã có 2 sản phẩm là gừng, nghệ đã được đánh giá đạt tiêu chuẩn xuất khẩu và được thị trường, khách hàng quan tâm.
Mô hình liên kết trồng cây dược liệu giúp HTX thu lãi hàng tỷ đồng mỗi năm. Hiện nay, HTX phát triển thêm các vùng trồng dược liệu, như khôi nhung tía, đẳng sâm bắc... nhằm cung cấp nguyên liệu cho các doanh nghiệp dược trong nước.
“Mục tiêu của HTX thời gian tới là tiếp tục duy trì vùng trồng đối với nhóm 5 cây gia vị, mỗi năm thu mua khoảng 3.000 tấn sản phẩm đạt tiêu chuẩn Organic để xuất khẩu”, chị Liễu cho biết thêm.
Với những đóng góp trong phát triển kinh tế tập thể và xây dựng nền nông nghiệp xanh, chị Nguyễn Thị Hồng Liễu đã được tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
