Ðã hơn 40 năm qua, đã bao lần chúng tôi say sưa hát trong những lần hành quân ra trận, hát sau những trận công đồn diệt bốt, hát trên ruộng đồng quê hương, trên những công trường xây dựng, hát để nhắc nhở rằng: bao thế hệ thanh niên đã 'được Bác chăm lo như rừng hoa tươi lớn lên dưới cờ cách mạng', hát để khắc sâu truyền thống vinh quang bao thế hệ thanh niên thời đại Hồ Chí Minh, và hát để tuổi trẻ Việt Nam vẫn luôn thấy rằng 'Từ miền rừng núi về miền khơi xa, đất nước đang chờ đón bàn tay chúng ta', 'Tổ quốc chờ ta đem sức thanh xuân xây dựng quê hương thân yêu'...
Tiếng hát qua bao tháng năm ghi nhận tuổi trẻ Việt Nam luôn 'xứng danh cháu Bác Hồ Chí Minh'. Cũng đã hơn 40 năm qua, 'Hành khúc thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh' đã trở thành nhạc hiệu mở đầu cho buổi phát thanh về thanh niên trên sóng Ðài Tiếng nói Việt Nam. Nhạc sĩ Văn Dung kể: Năm 1970, tôi sáng tác ca khúc này để hưởng ứng cuộc vận động sáng tác ca khúc về thanh niên nhân kỷ niệm 40 năm Ngày thành lập Ðoàn (26-3-1931 - 26-3-1971). Tuy biết có cuộc vận động sáng tác ca khúc về thanh niên nhưng tôi chưa có tác phẩm nào vì thật ra đây là một đề tài lớn và khó viết.
Khoảng tháng 6-1970, một anh bạn là cán bộ tuyên truyền Trung ương Ðoàn gặp và cho biết, Ban tổ chức đã nhận được 525 tác phẩm dự thi mà vẫn không thấy bài của tôi và đề nghị tôi tham gia. Theo anh, để có thể trở thành bài ca chính thức của Ðoàn thì ngoài sự hùng tráng của giai điệu, nội dung ca từ phải thể hiện được các ý như: Ðoàn là cánh tay phải của Ðảng; vai trò của tuổi trẻ trong sự nghiệp giải phóng miền Nam, xây dựng bảo vệ miền Bắc; về truyền thống của tuổi trẻ cách mạng... Tôi biết để đáp ứng được những yếu tố ấy trong một bài hát là rất khó. Dẫu vậy, tôi vẫn hứa sẽ sớm gửi bài tham dự. Và sau đó, bài 'Hành khúc thanh niên...' ra đời rất nhanh, chỉ trong một ngày'. Bài hát đoạt giải B của cuộc vận động và trở thành Ðoàn ca của Ðoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Giai điệu khỏe khoắn lạc quan và giàu sức chiến đấu của bài hát được hàng triệu triệu đoàn viên thuộc và hết sức trân trọng.
Trước khi bài hát 'Hành khúc Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh' ra đời, thì thế hệ trẻ đã biết đến khúc hát tuổi trẻ, 'Tự nguyện' của nhạc sĩ Trương Quốc Khánh. 'Nếu là chim tôi sẽ là loài bồ câu trắng. Nếu là hoa tôi sẽ là một đóa hướng dương. Nếu là mây tôi sẽ là một vừng mây ấm. Là người tôi sẽ chết cho quê hương...'. Ca khúc 'Tự nguyện' ra đời vào tháng 2-1968 trong bối cảnh sau cuộc tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân. Ðây là thời kỳ mà mọi hoạt động của thanh niên, sinh viên đòi hòa bình, chống cuộc chiến tranh phi nghĩa đều bị chính quyền ngụy o ép, đàn áp. Thế nhưng, chúng không ngăn nổi ý chí của thanh niên. Hàng triệu lượt thanh niên với những hoạt động yêu nước vẫn diễn ra khi thì bí mật, khi thì công khai; khi âm thầm, khi sôi nổi. Trong dòng người đó có chàng thanh niên yêu nước Trương Quốc Khánh. Thế rồi, sau một buổi tối, Trương Quốc Khánh nghe thấy anh bạn sinh viên nằm kề bên ngâm khe khẽ hai câu thơ: 'Nếu là chim tôi sẽ là loài bồ câu trắng. Nếu là hoa tôi sẽ là hoa hướng dương' và sau đó một bạn sinh viên khác đọc nối 'Nếu là người tôi sẽ là người cộng sản'.
Những câu thơ chân thành không rõ của ai đó đã tạo cảm xúc rạo rực trong tâm hồn chàng trai trẻ khiến anh liên tưởng đến những chiến sĩ của Mặt trận giải phóng hy sinh vì quê hương, vì Tổ quốc. Tất cả những hình ảnh và cảm xúc ấy đan xen nhau, những ý nhạc bừng lên. Trương Quốc Khánh viết liền một mạch trong hai tiếng đồng hồ: '... Là chim tôi sẽ cất cao đôi cánh mềm...; là hoa tôi nở tình yêu ban sớm...; là người xin một lần khi nằm xuống, cùng anh em đứng lên cắm cao ngọn cờ'. Ban đầu, anh đặt tên cho bài hát là 'Vạn niềm ước mơ' để thể hiện ước mong đất nước hòa bình, thống nhất. Sau đó ít lâu, tựa đề ca khúc được đặt lại là 'Tự nguyện'. Cũng đã hơn 30 năm trôi qua, xuyên suốt cả thời kỳ chống Mỹ, cứu nước và cả trong quá trình đi lên công nghiệp hóa và hiện đại hóa, khúc hát tuổi trẻ này vẫn luôn song hành với lớp lớp học sinh , sinh viên trong các buổi liên hoan, giao lưu, dạ hội. Ðặc biệt, ca khúc còn được dịch ra 36 thứ tiếng để thanh niên, sinh viên thế giới cùng nắm tay nhau để 'Cùng muôn trái tim đắp xây hòa bình...'.
Ai đã đi qua thời tuổi trẻ, đã từng sinh hoạt trong các tổ chức đoàn, hội thanh niên sinh viên, sẽ có những phút giây nhớ ca khúc 'Thanh niên làm theo lời Bác' của nhạc sĩ Hoàng Hoa. Trong hồi ức của mình, nhạc sĩ nhớ lại: Vào năm 1953, ở vùng địch hậu Thái Bình, một số cán bộ Ðoàn (trong đó có nhạc sĩ) đã được gặp Bác Hồ kính yêu. Người trò chuyện thân mật và căn dặn rất nhiều điều và kể đến thăm một đơn vị thanh niên xung phong. Thấy mọi người phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, để động viên mọi người, Người ân cần nói: 'Không có việc gì khó; Chỉ sợ lòng không bền; Ðào núi và lấp biển; Quyết chí ắt làm nên'. Những lời nói của Bác đã lắng sâu trong trái tim Hoàng Hoa. Ngay đêm hôm đó, nhạc sĩ đã viết xong bài hát 'Thanh niên làm theo lời Bác'. Ca khúc này đã có sức sống lâu bền trong lớp lớp thế hệ thanh niên. Tại Ðại hội Ðoàn Thanh niên toàn quốc lần thứ VI (10-1992), ca khúc 'Thanh niên làm theo lời Bác' được chọn làm bài ca chính thức của tổ chức Ðoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. 'Ði lên thanh niên làm theo lời Bác: Không có việc gì khó; Chỉ sợ lòng không bền; Ðào núi và lấp biển; Quyết chí ắt làm nên'... Ca từ đẹp và giai điệu sôi nổi, hùng tráng của ca khúc đã tạo nên những ấn tượng mạnh mẽ, như thôi thúc, giục giã, như thầm nhắc, động viên đoàn viên thanh niên quyết tâm làm theo lời Bác trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
