Là một trong những chuyên gia có nhiều năm nghiên cứu về trâu ở nước ta, TS Nguyễn Văn Đại trăn trở: “Do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có tập quán chăn nuôi, việc chọn giống cho trâu ở các địa phương cũng ít được chú trọng dẫn đến đàn trâu ở nhiều nơi bị cận huyết, đồng huyết, tầm vóc nhỏ, thể trạng không tốt so với tiềm năng”.
Trong những năm qua, việc nghiên cứu, chọn lọc, cải tạo giống trâu theo hướng thịt đã được các nhà khoa học quan tâm, nhiều tỉnh miền núi chỉ đạo, bằng cách chọn lọc để giữ lại những trâu cái có trọng lượng hơn 350 kg làm giống, trâu đực có tầm vóc to, trọng lượng hơn 450 kg để phối giống trực tiếp. Từ đó, chất lượng đàn trâu từng bước được cải thiện.
Tuy vậy, những kết quả bước đầu ấy vẫn chưa đáp ứng tương xứng với tiềm năng lợi thế. Phát triển trâu hướng thịt vẫn còn nhiều hạn chế như phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, manh mún, rất ít các hộ chăn nuôi tập trung hàng hóa, vẫn chăn nuôi theo kiểu tận dụng, ít đầu tư do vậy hiệu quả thấp. Các doanh nghiệp hầu như không mặn mà đầu tư phát triển chăn nuôi trâu.
Theo TS Nguyễn Văn Đại, có quá ít đơn vị chuyên nghiên cứu, phát triển giống trâu tốt. Đến nay, chỉ có Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển chăn nuôi miền núi và Trung tâm Nghiên cứu gia súc lớn miền nam (Viện Chăn nuôi) nghiên cứu và giữ giống gốc trâu; các nhà khoa học chuyên nghiên cứu về trâu cũng không nhiều và gần như không được bổ sung. Đầu tư của nhà nước cho nghiên cứu, cơ sở vật chất, trang thiết bị, các chương trình, đề tài, dự án cho nghiên cứu về trâu cũng rất hạn chế. Trong khi đó, việc nâng tầm vóc, thể trạng của trâu để làm sức kéo ở nhiều nơi vùng miền núi, làm thực phẩm đều cần thiết, là đòi hỏi của thực tế.
Với sự tận tụy, tâm huyết và tinh thần trách nhiệm, TS Đại cùng các cộng sự ở Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển chăn nuôi niền núi đã khảo sát, nghiên cứu, để xác định: Trâu “ngố” - giống trâu có gien tốt nhất ở nước ta với tầm vóc cao lớn, thể trạng tốt, nhiều thịt, thường sinh sống ở các huyện: Hàm Yên, Chiêm Hóa (Tuyên Quang), Bảo Yên (Lào Cai), Thanh Chương (Nghệ An) và trâu đầm lầy (Thái Lan) hay trâu Murrah (Ấn Độ) là những giống trâu tốt, tầm vóc cao lớn, nặng khoảng gần một tấn. Chúng được đưa về nuôi, bảo tồn, nghiên cứu, lai tạo trên diện tích 65 héc-ta tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển chăn nuôi miền núi ở xã Bình Sơn, TP Sông Công, tỉnh Thái Nguyên, nhằm lai tạo ra giống trâu F1 cho các địa phương.
Tuy nhiên, quá trình thực hiện nuôi ghép đàn trâu đực với trâu cái cho thấy tỷ lệ nhân đàn rất chậm. Từ đó, nhóm nghiên cứu của TS Đại nhận thấy cần tính đến việc nhân đàn theo hướng thụ tinh nhân tạo. Nhóm đã nghiên cứu, sản xuất thành công tinh cọng rạ trâu; đồng thời nghiên cứu thành công kỹ thuật thụ tinh nhân tạo trâu, đạt tỷ lệ phối giống thành công hơn 50%, kỹ thuật phát hiện động dục ở trâu cái. Đây là những nghiên cứu đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc cải tạo đàn trâu địa phương theo hướng thịt thông qua thụ tinh nhân tạo. Từ kết quả đó, tinh trâu Murrah, trâu Thái Lan, trâu “ngố” đã được sản xuất hàng loạt, số lượng lớn, giá thành rẻ, sử dụng lâu dài.
Trao đổi với chúng tôi, TS Nguyễn Văn Đại chia sẻ: “Thành quả lớn nhất mà chúng tôi nhận được không chỉ là việc kết quả đề tài được công nhận. Từ những thành công này, cộng với việc tập huấn, đào tạo đội ngũ cộng tác viên thực hiện kỹ thuật thụ tinh nhân tạo cho nên đến nay đã ứng dụng tại hơn 10 tỉnh, bao gồm Nghệ An, Thanh Hóa và các tỉnh miền núi phía bắc để giúp các địa phương cải tạo vóc dáng đàn trâu…
Đây là những địa phương có tiềm năng, thế mạnh, tập quán, kinh nghiệm chăn nuôi trâu tốt, cho nên hằng năm tạo ra hàng nghìn trâu lai hướng thịt có trọng lượng cao hơn trâu nội từ 20 đến 30%. Mỗi con nghé ra đời từ tinh cọng rạ, chăn nuôi trong điều kiện bình thường, sau 12 tháng có thể bán với giá 18-20 triệu đồng, hai năm tuổi bán giá 30-35 triệu đồng… góp phần tích cực phát triển “cơ nghiệp” cho nhà nông”.
