Làm rõ hơn mô hình tổ chức chính quyền địa phương

Cơ chế giám sát, kiểm soát chặt chẽ

Ðây được xem là nội dung trọng tâm, xuyên suốt của dự án Luật ÐVHCKTÐB. Thời gian qua, Thường trực Ủy ban Pháp luật của QH phối hợp Cơ quan soạn thảo và các cơ quan hữu quan tổ chức nghiên cứu, dự kiến phương án tiếp thu chỉnh lý các nội dung này. Tại phiên họp thứ 20 của Ủy ban Thường vụ QH, phần lớn các đại biểu thống nhất nguyên tắc chỉ đạo việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật là: Cần quán triệt những quan điểm, mục tiêu được xác định trong Kết luận số 21-TB/TW ngày 22-3-2017 của Bộ Chính trị về thành lập các ÐVHCKTÐB trực thuộc cấp tỉnh và phạm vi điều chỉnh của luật áp dụng chung cho ba ÐVHCKTÐB Vân Ðồn (tỉnh Quảng Ninh), Bắc Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa) và Phú Quốc (tỉnh Kiên Giang).

Kết hợp các ưu điểm, khắc phục các nhược điểm của hai phương án trong lần trình ra kỳ họp thứ tư, QH khóa XIV, trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu QH, các chuyên gia và qua thảo luận, phân tích các ưu điểm, hạn chế của hai phương án do Chính phủ trình, nhiều ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật của QH đề xuất thiết kế phương án 3 về tổ chức bộ máy chính quyền ÐVHCKTÐB.

Theo phương án 3, chính quyền địa phương ở ÐVHCKTÐB là cấp chính quyền địa phương gồm có Hội đồng nhân dân ÐVHCKTÐB (gọi tắt là Hội đồng đặc khu) và Ủy ban nhân dân ÐVHCKTÐB (gọi tắt là Ủy ban đặc khu) được tổ chức tinh gọn, chỉ quyết định một số vấn đề quan trọng, mang tính định hướng lớn, còn chủ yếu tập trung phân quyền, phân cấp thẩm quyền quản lý, điều hành ở ÐVHCKTÐB cho Chủ tịch Ủy ban đặc khu.

Cụ thể như sau, Hội đồng đặc khu và Ủy ban đặc khu được tổ chức tinh gọn theo hướng: Hội đồng đặc khu có từ 12 đến 15 đại biểu; tất cả hoặc phần lớn đại biểu hoạt động chuyên trách; không tổ chức Thường trực Hội đồng đặc khu và các ban của Hội đồng đặc khu. Hội đồng đặc khu có cơ cấu, thành phần đại biểu phù hợp đặc điểm của ÐVHCKTÐB (bao gồm đại diện cử tri ở các khu hành chính, các chuyên gia về pháp luật, kinh tế, tài chính, đại diện cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn). Ủy ban đặc khu chỉ bao gồm Chủ tịch và các Phó Chủ tịch. Chủ tịch Ủy ban đặc khu do Hội đồng đặc khu bầu theo giới thiệu của Chủ tịch UBND tỉnh và được Thủ tướng Chính phủ phê chuẩn.

Hội đồng đặc khu chỉ quyết định một số vấn đề quan trọng liên quan nhân sự chủ chốt, định hướng phát triển, ngân sách ÐVHCKTÐB, một số vấn đề liên quan trực tiếp cộng đồng dân cư địa phương và tập trung thực hiện chức năng giám sát. Phân định rành mạch giữa nhiệm vụ, quyền hạn tập thể của Ủy ban đặc khu và nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch Ủy ban đặc khu; theo đó Ủy ban đặc khu chủ yếu thảo luận, quyết định các vấn đề trình Hội đồng đặc khu và tổ chức thực hiện các nghị quyết của Hội đồng đặc khu. Hầu hết các thẩm quyền về điều hành, quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội tại ÐVHCKTÐB được tập trung cho Chủ tịch Ủy ban đặc khu để tăng tính chủ động, linh hoạt.

Bên cạnh đó, bổ sung một số quy định về cơ chế kiểm soát đặc thù của Trung ương đặt tại địa phương để tăng cường kiểm soát hoạt động của chính quyền địa phương tại ÐVHCKTÐB. Trưởng Ban Công tác đại biểu Trần Văn Túy và một số đại biểu bày tỏ băn khoăn về vấn đề kiểm soát quyền lực, cho rằng cần nghiên cứu kỹ để thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn trong dự thảo luật.

Tránh làm thiệt hại lợi ích Nhà nước

Tại phiên họp, Thường trực Ủy ban Pháp luật của QH nhận thấy, để tạo cơ chế thu hút đầu tư, các chính sách đất đai tại ÐVHCKTÐB cần có sự hấp dẫn, vượt trội so với quy định của pháp luật hiện hành, bảo đảm cạnh tranh quốc tế. Tuy nhiên, cũng cần bảo đảm thận trọng, với mức độ ưu đãi hợp lý để tránh tình trạng lạm dụng, thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước. Theo đó, Thường trực Ủy ban Pháp luật của QH và Cơ quan soạn thảo thống nhất đề nghị tiếp thu, chỉnh lý các quy định về chính sách đất đai trong dự thảo luật.

Cụ thể, về thời hạn sử dụng đất để sản xuất, kinh doanh tại ÐVHCKTÐB, một số ý kiến đại biểu QH cho rằng quy định thời hạn sử dụng đất tới 99 năm là quá dài, đề nghị giảm thời hạn xuống còn 50 đến 70 năm và có thể gia hạn thêm hoặc thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành (cao nhất là 70 năm).

Thường trực Ủy ban Pháp luật của QH nhận thấy, việc quy định thời hạn sử dụng đất cao nhất đến 99 năm như trong dự thảo luật nhằm thể hiện tính vượt trội trong chính sách đất đai tại ÐVHCKTÐB so với các khu kinh tế khác trong nước cũng như một số đặc khu kinh tế trong khu vực và trên thế giới. Hơn nữa, theo quy định của dự thảo luật, thời hạn sử dụng đất cao nhất đến 99 năm chỉ được áp dụng trong phạm vi hẹp, đối với một số dự án thuộc các lĩnh vực ưu tiên, theo trình tự, thủ tục chặt chẽ và do Thủ tướng Chính phủ quyết định…

Về miễn tiền thuê đất, để tạo ưu thế vượt trội cho ÐVHCKTÐB trong việc thu hút đầu tư, việc quy định chính sách này trong dự thảo luật là cần thiết. Về vấn đề này, Phó Chủ tịch QH Phùng Quốc Hiển đề nghị cần rà soát lại, không nhất thiết phải là 99 năm (thời gian tương đương với gần ba thế hệ). Nhấn mạnh tạo cơ chế đặc thù là cần thiết, nhưng với chính sách miễn tiền thuê đất tại ÐVHCKTÐB thì cần phải tính toán cân nhắc, không nên có chính sách miễn, chỉ có chính sách giảm tiền thuê đất, mà giảm có thời hạn. Chung quanh nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của QH Nguyễn Ðức Hải cho rằng, dự thảo luật nêu nhiều vấn đề về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn thuế sử dụng đất. Vấn đề là các đặc khu này phải "lớn lên" bằng đôi chân của mình, Trung ương chỉ hỗ trợ ban đầu, và nếu việc miễn thuế nhiều thì sẽ không có nguồn lực cho phát triển.

Pháp luật hiện hành về đất đai quy định thời hạn sử dụng đất tối đa để sản xuất, kinh doanh trong khu kinh tế là 70 năm. Tại một số đặc khu kinh tế ở Thái-lan, Ma-lai-xi-a, quần đảo Bri-tít Vơ-gin, quần đảo Cay-man, Ðu-bai (Khu tự do Ghi-ben Ali) áp dụng cơ chế thời hạn sử dụng đất 99 năm.

(Theo báo cáo của Thường trực Ủy ban Pháp luật của QH)