Đề xuất mở rộng diện miễn tập sự hành nghề luật sư đối với trợ giúp viên pháp lý

Bảo đảm căn cứ thực tiễn khi miễn, giảm tập sự hành nghề luật sư

Qua nghiên cứu dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tổ chức và hoạt động luật sư, nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận công lý của người dân, doanh nghiệp.

Một trong những nội dung nhận được nhiều quan tâm là cơ chế xem xét công nhận luật sư đối với trợ giúp viên pháp lý. Dự thảo Luật bổ sung trợ giúp viên pháp lý là đối tượng được miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư; trong đó, trợ giúp viên pháp lý bậc I có thời gian công tác từ đủ 5 năm trở lên được miễn tập sự.

Đại biểu Nguyễn Hạ My (Đoàn Hà Tĩnh) đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế miễn, giảm thời gian tập sự hành nghề luật sư đối với trợ giúp viên pháp lý bậc III có thời gian công tác lâu năm và kinh nghiệm thực tiễn phù hợp.

Theo đại biểu, trên thực tế, có những trợ giúp viên pháp lý bậc III đã công tác từ 13-14 năm, trực tiếp thực hiện tư vấn, đại diện, tham gia tố tụng và giải quyết nhiều vụ án, tích lũy kinh nghiệm thực tiễn tương đối toàn diện nhưng vẫn phải thực hiện tập sự hành nghề luật sư. Trong khi đó, quy định hiện nay chủ yếu căn cứ vào bậc trợ giúp viên pháp lý để xác định mức miễn, giảm, chưa phản ánh đầy đủ quá trình công tác và kinh nghiệm thực tiễn của người làm công tác trợ giúp pháp lý.

“Việc xem xét miễn, giảm đối với nhóm đối tượng này sẽ phù hợp hơn với năng lực, kinh nghiệm đã tích lũy và tránh phải thực hiện lại những nội dung đã có nhiều năm thực tiễn”, đại biểu nêu quan điểm.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) đề nghị bổ sung người đã từng là trợ giúp viên pháp lý từ đủ 5 năm trở lên vào nhóm đối tượng được miễn đào tạo nghề luật sư và miễn tập sự hành nghề luật sư.

Lý giải đề xuất, đại biểu cho biết, theo khoản 3 Điều 19 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 (được sửa đổi, bổ sung năm 2026), tiêu chí đối với trợ giúp viên pháp lý không thay đổi. Theo đó, người được bổ nhiệm trợ giúp viên pháp lý phải được đào tạo nghề luật sư hoặc được miễn đào tạo nghề luật sư; đồng thời đã qua tập sự hành nghề luật sư hoặc tập sự trợ giúp pháp lý.

Điều 20 của Luật này quy định thời gian tập sự trợ giúp pháp lý là 12 tháng, đồng thời giao Bộ trưởng Tư pháp quy định việc tập sự và kiểm tra kết quả tập sự trợ giúp pháp lý. Như vậy, trước khi được bổ nhiệm, trợ giúp viên pháp lý đã phải đáp ứng các yêu cầu về đào tạo hoặc miễn đào tạo, tập sự và kiểm tra kết quả theo quy định.

Trên thực tế, trợ giúp viên pháp lý trực tiếp thực hiện các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó có tham gia tố tụng để bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý. Theo đại biểu, việc công tác từ đủ 5 năm trở lên ở chức danh này không chỉ thể hiện thâm niên mà còn có thể phản ánh kinh nghiệm xử lý hồ sơ, kỹ năng tranh tụng, khả năng áp dụng pháp luật và trách nhiệm nghề nghiệp đối với nhóm người cần được bảo vệ.

Từ những cơ sở đó, đại biểu đề nghị ghi nhận đầy đủ giá trị của quá trình đào tạo, tập sự, kiểm tra và kinh nghiệm thực tiễn mà trợ giúp viên pháp lý đã tích lũy. Theo đó, những người đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề còn lại theo dự thảo Luật nên được xem xét miễn đào tạo nghề luật sư, tập sự hành nghề luật sư và tham dự kỳ thi quốc gia về luật sư.

Trong khi đó, đại biểu Lê Thị Nga (Đoàn Ninh Bình), Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo giải trình, làm rõ căn cứ và tiêu chí đánh giá sự tương xứng giữa thời gian công tác, trình độ, năng lực, chuyên môn nghiệp vụ của từng bậc trợ giúp viên pháp lý với thời gian tập sự hành nghề luật sư được miễn, giảm.

Đại biểu lưu ý, việc miễn, giảm cần có cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn và bảo đảm tương quan với các trường hợp được miễn, giảm tập sự hành nghề luật sư theo quy định pháp luật hiện hành.

Làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, nâng cao đạo đức nghề nghiệp luật sư

Liên quan cơ chế tuyển chọn luật sư, đại biểu Lê Thị Nga đồng tình với sự cần thiết quy định về Hội đồng tuyển chọn luật sư do Bộ trưởng Tư pháp quyết định thành lập tại Điều 10 dự thảo Luật. Theo đại biểu, quy định này nhằm bảo đảm chất lượng đầu vào của đội ngũ luật sư khi chuyển từ kỳ kiểm tra kết quả tập sự đơn thuần sang đánh giá toàn diện năng lực của người muốn hành nghề luật sư, đồng thời khắc phục một số bất cập của pháp luật hiện hành về đánh giá năng lực và cấp chứng chỉ hành nghề.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, chỉnh lý dự thảo Luật, bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng tại Kết luận số 69 của Ban Bí thư về phát huy trách nhiệm tự quản của tổ chức xã hội-nghề nghiệp của luật sư.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước đối với hoạt động luật sư, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) đề nghị bổ sung quy định xác định rõ trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cơ quan chuyên môn về tư pháp; đồng thời phân định cụ thể thẩm quyền quản lý nhà nước với quyền tự quản của tổ chức xã hội-nghề nghiệp của luật sư.

Đối với các chính sách phát triển nghề luật sư tại địa phương, đại biểu cho rằng cần làm rõ thẩm quyền quyết định của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, bảo đảm phù hợp với quy định về ngân sách và tổ chức chính quyền địa phương.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm liên quan việc cung cấp, sử dụng tài liệu, chứng cứ không đúng sự thật. Điểm d khoản 1 Điều 6 dự thảo Luật quy định nghiêm cấm luật sư cố ý cung cấp tài liệu, chứng cứ giả. Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định này chưa bao quát hành vi hướng dẫn khách hàng cung cấp tài liệu, chứng cứ giả hoặc sai sự thật.

“Tôi đề nghị bổ sung đầy đủ các hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm cả việc cố ý làm sai lệch chứng cứ, hướng dẫn khách hàng khai báo sai sự thật, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh và trách nhiệm nghề nghiệp của luật sư”, đại biểu kiến nghị.