Khi tình yêu biển, đảo được nuôi dưỡng từ mái trường

Từ những bài học đến tình yêu biển, đảo

Đối với học sinh, biển, đảo là một không gian rộng lớn, có khi còn khá xa với đời sống hằng ngày. Nếu chỉ tiếp cận bằng những khái niệm, con số hay quy định pháp luật, kiến thức về biển, đảo dễ trở nên khô cứng và khó tạo được ấn tượng sâu sắc.

Chính vì vậy, việc đưa nội dung về biển, đảo vào môi trường học đường đòi hỏi những cách làm phù hợp với tâm lý, lứa tuổi và phương thức tiếp nhận của học sinh.

Khi kiến thức được chuyển hóa thành những câu chuyện gần gũi, những tình huống thực tế, những câu hỏi sinh động hoặc hoạt động trải nghiệm trực quan, biển, đảo không còn là khái niệm xa xôi mà trở thành một phần gần gũi trong nhận thức của các em.

Gần 15 năm qua, cuộc thi “Em yêu biển, đảo quê hương” do Cảnh sát biển Việt Nam tổ chức đã góp phần tạo nên một phương thức như vậy. Từ những kiến thức về lịch sử, địa lý, chủ quyền biển, đảo đến các quy định của pháp luật, trách nhiệm của công dân trong bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn trên biển hay phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), tất cả được chuyển tải bằng hình thức phù hợp với lứa tuổi học sinh.

Các em không chỉ ngồi nghe mà trực tiếp tham gia, suy nghĩ, lựa chọn câu trả lời và xử lý những tình huống cụ thể. Chính quá trình chủ động tiếp nhận ấy giúp kiến thức được ghi nhớ sâu hơn, đồng thời tạo cơ hội để các em hình thành cách nhìn đúng đắn về biển, đảo và trách nhiệm của bản thân.

Theo Trung tướng Bùi Quốc Oai, Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam, qua theo dõi quá trình tổ chức cuộc thi, có thể nhận thấy hiểu biết và nhận thức của học sinh về biển, đảo ngày càng được nâng lên.

Điều đáng mừng là các em không chỉ nắm chắc kiến thức mà còn biết vận dụng, liên hệ với thực tiễn. Sự trưởng thành ấy cho thấy khi những nội dung giáo dục được lựa chọn đúng, phương pháp truyền tải phù hợp và được tổ chức một cách sinh động, những vấn đề tưởng như lớn lao, xa xôi vẫn có thể trở nên gần gũi với học sinh.

Đưa biển đến gần hơn với học sinh

Một trong những yếu tố làm nên sức hấp dẫn của các hoạt động tuyên truyền về biển, đảo trong nhà trường là sự kết hợp giữa kiến thức và trải nghiệm. Nếu bài học trên lớp giúp học sinh có nền tảng nhận thức thì những hoạt động thực tế lại giúp các em hình dung rõ hơn về những gì mình đã được học.

Được tham quan tàu Cảnh sát biển, tìm hiểu công việc của cán bộ, chiến sĩ, nghe kể về những chuyến tuần tra, cứu hộ, cứu nạn hay đấu tranh phòng, chống tội phạm trên biển, các em có thêm những hình dung cụ thể về cuộc sống và nhiệm vụ của những người đang ngày đêm giữ biển.

Từ những trải nghiệm ấy, biển không còn chỉ là màu xanh trên bản đồ hay những địa danh được nhắc đến trong sách giáo khoa. Đằng sau mỗi vùng biển, hòn đảo là lịch sử dựng nước và giữ nước, là hoạt động lao động, sản xuất của ngư dân, là những con tàu ngày đêm làm nhiệm vụ và là trách nhiệm bảo vệ chủ quyền, giữ gìn môi trường hòa bình, ổn định trên biển.

Khi học sinh hiểu được những điều đó, tình yêu biển, đảo cũng không còn dừng ở cảm xúc đơn thuần mà từng bước gắn với ý thức trách nhiệm.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với việc giáo dục pháp luật cho thế hệ trẻ. Những quy định về khai thác thủy sản, bảo vệ nguồn lợi biển, phòng, chống IUU hay trách nhiệm của công dân khi tham gia các hoạt động trên biển vốn là những nội dung không dễ tạo hứng thú nếu chỉ được truyền đạt theo phương pháp lý thuyết.

Nhưng khi được đặt trong những câu hỏi, tình huống cụ thể và gắn với những câu chuyện đang diễn ra trong đời sống, pháp luật trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và dễ vận dụng hơn. Học sinh hiểu rằng chấp hành pháp luật không phải là một yêu cầu xa vời mà bắt đầu từ những hành động rất cụ thể, từ việc tôn trọng các quy định khi tham gia hoạt động trên biển đến ý thức bảo vệ môi trường, nguồn lợi và tài nguyên biển.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh, việc xây dựng một thế hệ trẻ có hiểu biết, tình yêu và trách nhiệm đối với biển càng trở nên quan trọng. Một quốc gia biển không chỉ cần những con tàu hiện đại, những cảng biển lớn hay một nền kinh tế biển phát triển mà còn cần những công dân hiểu rõ giá trị của biển, có ý thức bảo vệ tài nguyên, môi trường biển và sẵn sàng chung tay bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia, dân tộc trên biển.

Bởi vậy, đưa biển, đảo đến gần hơn với học sinh cũng chính là chuẩn bị cho tương lai của đất nước. Những gì được gieo từ mái trường hôm nay có thể chưa tạo ra những thay đổi lớn ngay lập tức, nhưng sẽ âm thầm theo các em trong suốt quá trình trưởng thành.

Từ những câu hỏi đầu tiên về biển, đảo, những câu chuyện về người lính nơi đầu sóng, những trải nghiệm với con tàu Cảnh sát biển hay những bài học về trách nhiệm công dân, tình yêu Tổ quốc được hình thành một cách tự nhiên và bền vững.

Gần 15 năm triển khai Cuộc thi cũng là từng đó thời gian những hạt mầm như thế được gieo xuống trong các mái trường. Có thể hôm nay, các em chỉ là những học sinh say mê với một sân chơi kiến thức; nhưng ngày mai, các em sẽ trở thành những công dân ở nhiều lĩnh vực khác nhau, mang theo những hiểu biết và tình cảm đã được vun đắp từ tuổi học trò.

Khi ấy, tình yêu biển, đảo sẽ không chỉ nằm trong một cuộc thi, một bài học hay một hoạt động ngoại khóa, mà trở thành một phần trong nhận thức và trách nhiệm của mỗi người.