Đây là lần đầu tiên trên thế giới một công trình tưởng niệm chính thức được dựng lên nhằm ghi nhớ những nạn nhân của loại chất độc hóa học đã để lại hậu quả nặng nề suốt nhiều thập kỷ qua.
Tham dự sự kiện này có Thiếu tướng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Phó Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam (VAVA), Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Thành phố Hồ Chí Minh; Đại sứ Việt Nam tại Pháp Trịnh Đức Hải; đại diện chính quyền địa phương, các tổ chức, hội đoàn và cộng đồng người Việt tại Pháp.
Ông Alexandre Florentin, cựu Ủy viên Hội đồng Paris, người đã khởi xướng dự án này từ năm 2023, xúc động kể lại chuyến đi đến Việt Nam khi mới 14 tuổi, nơi ông đã tận mắt chứng kiến những đứa trẻ bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam. Khi ấy, ông không hiểu điều gì đang xảy ra, nhưng hình ảnh đó đã in sâu trong tâm trí và theo ông suốt nhiều năm. Chính ký ức ấy đã trở thành động lực để ông kiên trì theo đuổi dự án xây dựng bia tưởng niệm các nạn nhân chất độc da cam.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Daniel Trần, Ủy viên Hội đồng Paris phụ trách không gian công cộng và quan hệ quốc tế, nhấn mạnh vai trò của thành phố trong việc bảo tồn ký ức lịch sử và thúc đẩy các giá trị nhân văn. Dự án bia tưởng niệm này được xem xét, triển khai trong ba năm qua và được đặt ở một địa điểm mang tính biểu tượng, nơi có nhiều người châu Á sinh sống.
Theo ông Daniel Trần, việc đưa ký ức chiến tranh vào không gian công cộng không chỉ là hành động tưởng niệm mà còn là một cam kết đối với tương lai. Đây là cách để xã hội không quên những bài học đã qua và hướng tới một thế giới nhân ái hơn. Bia tưởng niệm này trở thành nơi đầu tiên ở Pháp và châu Âu tưởng niệm hàng triệu nạn nhân của chất độc da cam.
Nghệ sĩ Kim Doan Quoc, người thiết kế bia tưởng niệm, cho biết hình ảnh rừng ngập mặn được lựa chọn để minh họa cho bia tưởng niệm là biểu tượng của “sức sống và tinh thần đoàn kết”, thể hiện khả năng hồi sinh của thiên nhiên và hy vọng về tương lai. Bà nhấn mạnh công trình không chỉ để tưởng niệm mà còn là nơi để cộng đồng tụ họp, tiếp tục hành động nhằm ngăn chặn những thảm kịch tương tự.
Trong số các đại biểu đến từ Việt Nam, sự hiện diện của anh Nay Djrueng, một nạn nhân chất độc da cam đến từ Gia Lai, đã để lại nhiều xúc động sâu sắc. Cuộc đời và nghị lực của anh đã được nhắc đến trong nhiều bài viết và tư liệu, trở thành biểu tượng cho sức chịu đựng và ý chí vượt lên. Anh không chỉ mang trong mình những di chứng của chiến tranh mà còn đại diện cho tiếng nói của hàng triệu nạn nhân khác. Sự có mặt của anh tại buổi lễ là minh chứng sống động cho những hậu quả khủng khiếp của chất độc da cam/dioxin do quân đội Mỹ rải xuống trong chiến tranh ở Việt Nam.
Phát biểu tại sự kiện, ông Nguyễn Hồng Sơn đã bày tỏ sự xúc động trước nghĩa cử của chính quyền và nhân dân Pháp cùng sự hiện diện của đông đảo đại biểu và cộng đồng tại buổi lễ, không phân biệt quốc tịch, màu da để thể hiện tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái và khát vọng chung vì công lý.
Ông Nguyễn Hồng Sơn nhấn mạnh rằng công trình tưởng niệm này không chỉ là biểu tượng của ký ức mà còn là minh chứng cho tình đoàn kết và sự sẻ chia giữa các dân tộc. Đây không chỉ là biểu hiện của tình hữu nghị giữa Việt Nam và Pháp, mà còn là tình cảm đặc biệt dành cho hàng triệu nạn nhân đã chịu hậu quả nặng nề của chất độc da cam suốt hơn 60 năm qua.
Ông Nguyễn Hồng Sơn cũng bày tỏ sự trân trọng đối với bà Trần Tố Nga, một nạn nhân chất độc da cam đã luôn kiên cường, dũng cảm trong cuộc đấu tranh đòi công lý. Ông đánh giá cao sự tham gia của đông đảo thế hệ trẻ tại buổi lễ, coi đây là yếu tố quan trọng góp phần tiếp nối ký ức lịch sử, lan tỏa tinh thần nhân văn và duy trì tiếng nói đấu tranh vì quyền lợi chính đáng của các nạn nhân chất độc da cam/dioxin.
Các bài phát biểu của đại diện chính quyền địa phương, các tổ chức và cá nhân tham gia dự án đều nhấn mạnh hậu quả nghiêm trọng của chất độc da cam đối với hàng triệu người Việt Nam, Lào và Campuchia từ những năm 1960, gây ra những di chứng khủng khiếp kéo dài qua nhiều thế hệ.
Những tác động nặng nề như vậy tiếp tục ảnh hưởng đến đời sống con người. Trong nhiều thập kỷ qua, việc nhận diện đầy đủ thảm họa này trên bình diện quốc tế vẫn còn nhiều hạn chế, do vậy việc dựng bia tưởng niệm tại Paris có ý nghĩa nhắc nhở mọi người dành sự quan tâm nhiều hơn nữa cho các nạn nhân chất độc da cam.
Bà Trần Tố Nga xúc động cho rằng khánh thành bia tưởng niệm là một dấu ấn có ý nghĩa đặc biệt đối với cuộc đấu tranh bền bỉ nhiều thập kỷ qua của các nạn nhân chất độc da cam và những người ủng hộ trên toàn thế giới. Bà nhấn mạnh đây không chỉ là thành quả của quá khứ mà còn là động lực cho hiện tại và tương lai của cuộc đấu tranh vì công lý, đồng thời bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trước sự hiện diện và ủng hộ của bạn bè quốc tế. Những tình cảm và sự ủng hộ mạnh mẽ của mọi người đã tiếp thêm sức mạnh để bà tiếp tục hành trình đấu tranh đòi công lý.
