Vụ tai nạn xảy ra lúc 8 giờ 54 phút ngày 28/10 (giờ địa phương), gần thị trấn Urda, thuộc vùng Castilla-La Mancha, cách thủ đô Madrid khoảng 150km về phía nam, trên tuyến đường sắt cao tốc nối Madrid với vùng Andalusia.
Hai đoàn tàu gặp nạn gồm một tàu cao tốc Iryo do doanh nghiệp tư nhân khai thác và một tàu AVE của công ty đường sắt quốc gia Renfe, chở tổng cộng hơn 500 hành khách. Theo thông tin ban đầu, hai toa tàu bị trật bánh và lao xuống sườn dốc ven đường sắt, khiến nhiều hành khách bị mắc kẹt.
Các lực lượng cứu hộ, cứu hỏa, cảnh sát và nhân viên y tế đã được huy động tới hiện trường. Theo truyền thông Tây Ban Nha, chính quyền vùng Castilla-La Mancha đề nghị triển khai Đơn vị Quân đội ứng phó tình huống khẩn cấp (UME) để hỗ trợ công tác cứu nạn. Chính quyền thành phố Madrid cũng điều động lực lượng cứu hỏa và xe cứu thương tới hiện trường, trong khi vùng Aragon đề nghị hỗ trợ trực thăng y tế.
Lực lượng Bảo vệ dân sự Tây Ban Nha kêu gọi thân nhân các nạn nhân nhanh chóng đến những cơ sở được chỉ định để cung cấp mẫu ADN, phục vụ công tác nhận dạng. Cơ quan này đã thiết lập các điểm tiếp nhận thân nhân, ưu tiên xác định danh tính những người mất tích và đối chiếu thông tin với các nạn nhân được tìm thấy.
Trung tâm hiến máu Madrid cũng phát đi lời kêu gọi khẩn cấp, đề nghị người dân hiến máu nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị có thể tăng cao sau thảm họa.
Nhà chức trách đã đình chỉ hoạt động trên tuyến đường sắt cao tốc Madrid-Andalusia để phục vụ công tác ứng cứu và xử lý hậu quả vụ tai nạn.
Theo những thông tin ban đầu được báo El País dẫn lại, vụ va chạm có thể liên quan đến sự cố trong hệ thống an toàn điều hành đường sắt cao tốc. Cụ thể, hệ thống được cho là đã gặp trục trặc vào sáng 28/10, khiến một số đoàn tàu trong khu vực phải dừng lại.
Sau đó, trung tâm điều hành chuyển sang chế độ thủ công và yêu cầu các đoàn tàu tiếp tục di chuyển. Tuy nhiên, đoàn tàu Iryo được cho là không thể khởi hành và vẫn đứng yên trên đường ray. Nhân viên điều độ tại trung tâm Atocha sau đó được cho là đã yêu cầu đoàn tàu AVE chạy phía sau tiếp tục hành trình, dẫn đến vụ va chạm.
Theo các thông tin được công bố ban đầu, đoàn tàu AVE đã đâm vào phía sau đoàn tàu Iryo trên cùng đường ray. Tuy nhiên, nguyên nhân khiến đoàn tàu Iryo không thể di chuyển, cũng như quy trình điều hành và các yếu tố kỹ thuật liên quan vẫn cần được cơ quan chức năng điều tra, làm rõ. Hiện chưa có kết luận chính thức xác nhận chuỗi sự cố nói trên là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tai nạn.
Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez dự kiến tới hiện trường tại Urda để theo dõi công tác cứu hộ và thăm hỏi các nạn nhân cùng gia đình. Chính phủ Tây Ban Nha nhấn mạnh, ưu tiên trước mắt là hỗ trợ người bị nạn và bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan ứng phó khẩn cấp.
Nhà vua Felipe VI của Tây Ban Nha bày tỏ đau buồn sâu sắc trước thảm kịch và cho biết sẽ sớm tới hiện trường để nắm tình hình, tìm hiểu thêm về vụ việc.
Người đứng đầu chính quyền vùng Andalusia Juanma Moreno thông báo quyết định tổ chức 3 ngày để tang, từ 14 giờ ngày 28/10 đến 14 giờ ngày 31/10 nhằm tưởng niệm các nạn nhân. Liên đoàn các đô thị và tỉnh của Tây Ban Nha cũng kêu gọi các tòa thị chính trên cả nước dành một phút mặc niệm vào 20 giờ cùng ngày.
Trên bình diện quốc tế, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gửi lời chia buồn tới gia đình các nạn nhân, khẳng định châu Âu chia sẻ mất mát cùng Tây Ban Nha trong thảm kịch. Đại diện Ủy ban châu Âu cho biết, Liên minh châu Âu sẵn sàng hỗ trợ chính quyền Tây Ban Nha, đồng thời nhấn mạnh còn quá sớm để đưa ra kết luận về nguyên nhân vụ tai nạn.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron bày tỏ tình đoàn kết của Pháp với người dân Tây Ban Nha, gửi lời chia buồn tới các nạn nhân, gia đình họ và những người bị thương, đồng thời ghi nhận nỗ lực của các lực lượng đang tham gia cứu hộ.