Hồi sinh vùng “chảo lửa”

Được chính thức đưa vào vận hành từ năm 2002, dòng nước mát lành từ đại công trình Ayun Hạ đã và đang tưới tắm cho hàng chục nghìn ha đất nông nghiệp, không chỉ mang theo cơ hội làm giàu, nâng cao dân trí mà còn cải thiện toàn diện chất lượng sống cho hàng vạn hộ dân nơi vùng cao nguyên này.

Giấc mơ ngàn đời hóa hiện thực

Ngược dòng thời gian trở về hơn hai thập kỷ trước, bức tranh kinh tế-xã hội của các huyện phía Đông Nam tỉnh Gia Lai (cũ) như Phú Thiện, Ayun Pa, Ia Pa, Krông Pa mang một gam màu trầm buồn và đầy rẫy những thách thức. Khi ấy, những vùng đất này được ví như những “chảo lửa” thực sự, nơi quanh năm oằn mình gánh chịu cái nắng nóng gay gắt, đất đai thì bạc màu, nứt nẻ, tình trạng thiếu nước sản xuất và nước sinh hoạt diễn ra triền miên như một nỗi ám ảnh khôn nguôi đối với người dân.

Một bước ngoặt lịch sử mang tính vĩ mô đã thực sự gõ cửa vùng đất này vào năm 2002, khi đại công trình thủy lợi Ayun Hạ chính thức được khánh thành và đi vào hoạt động, đánh dấu một kỷ nguyên mới tươi sáng hơn cho nền nông nghiệp khu vực. Giữa đại ngàn bao la, công trình này sở hữu một quy mô vô cùng ấn tượng với diện tích mặt nước rộng lớn lên tới 37 km² cùng dung tích chứa khổng lồ đạt 253 triệu m³.

Hệ thống kênh mương của thủy lợi Ayun Hạ như những mạch máu vươn dài, không chỉ mang lại nguồn nước tưới tiêu vô cùng ổn định, dồi dào cho hơn 13.500 ha đất trồng lúa, mà còn trực tiếp giải quyết triệt để bài toán khát nước sinh hoạt cho hàng chục nghìn hộ gia đình trong vùng. Từ đây, một cuộc cách mạng thực sự đã diễn ra trên mọi mặt của đời sống, biến một vùng đất khô cằn, rộng lớn ở phía tây Gia Lai lột xác ngoạn mục.

Có tận mắt chứng kiến sự nhộn nhịp trên những cánh đồng hôm nay mới thấu hiểu hết giá trị của từng giọt nước Ayun Hạ. Với nguồn nước dồi dào và ổn định quanh năm, người nông dân giờ đây không còn phải ngóng chờ những cơn mưa rừng rớt xuống mới dám gieo sạ.

Ông Rmah Dmeo, một lão nông người dân tộc Gia Rai sinh sống tại làng RBai, xã Phú Thiện không giấu nổi nụ cười rạng rỡ, tự hào khi chia sẻ về sự đổi thay kỳ diệu này: “Hiện nay làm lúa rất thuận lợi, không khó khăn như trước nữa, nước tưới tiêu đến tận ruộng đồng, bà con thì làm đồng bằng máy móc hiện đại”.

Tầm nhìn chiến lược và khát vọng vươn cao trong tương lai

Sức bật mạnh mẽ từ công trình thủy lợi Ayun Hạ không chỉ giới hạn ở việc thâm canh cây lúa nước. Dựa trên nền tảng nguồn nước dồi dào được bảo đảm, người dân địa phương đã nhạy bén, tiến hành đa dạng hóa các mô hình sản xuất nông nghiệp. Hàng loạt các vùng chuyên canh cây mía, cây ăn trái và các trang trại chăn nuôi đại gia súc quy mô lớn đã được hình thành và phát triển.

Ông Nguyễn Văn Việt, một công dân từ miền quê Phú Thọ vào lập nghiệp tại thôn Đoàn Kết, xã Chư A Thai từ gần 30 năm trước, rưng rưng nhớ lại quá khứ gian khó: “Trước đây, đất bạc màu, chỉ làm được một vụ mùa mưa. Từ khi có kênh Ayun Hạ, cây lúa đã làm chủ cả thung lũng”. Bằng sự nỗ lực vươn lên nhờ nguồn nước tưới vô tận, với 2 ha ruộng trong tay, gia đình ông mỗi năm thu hoạch hàng chục tấn lúa; điển hình như vụ đông xuân 2024-2025 vừa qua, gia đình ông thu về tới 35 tấn lúa. Nhờ đó, cuộc sống gia đình ông trở nên ổn định, khấm khá, con cái đều được chăm lo học hành đàng hoàng, tới nơi tới chốn.

Sự chuyển mình kỳ diệu này, theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Chư A Thai Phạm Văn Lượng, không chỉ đo đếm bằng các con số gia tăng về sản lượng nông nghiệp, mà cốt lõi nằm ở việc công trình Ayun Hạ đã giúp người nông dân thay đổi căn bản tư duy sản xuất. “Kể từ khi có công trình thủy lợi Ayun Hạ, bà con đã chuyển đổi căn bản từ canh tác phụ thuộc nước trời sang canh tác chuyên canh, thâm canh hiệu quả. Đây là tiền đề quan trọng để phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao thu nhập và góp phần xóa đói giảm nghèo một cách căn cơ", ông Lượng khẳng định.

Tiêu biểu và đáng tự hào nhất phải kể đến thương hiệu “Gạo Phú Thiện”. Được sản xuất, chăm sóc tỉ mỉ trên những cánh đồng lúa nước rộng lớn tắm mình dưới nguồn nước hồ Ayun Hạ, hạt gạo Phú Thiện mang trong mình chất lượng vượt trội. Đến nay, thương hiệu gạo trứ danh này đã vượt qua ranh giới của tỉnh Gia Lai để có mặt tại rất nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước, được đông đảo người tiêu dùng tin tưởng, đón nhận và đánh giá rất cao về cả chất lượng thơm ngon lẫn mức độ an toàn vệ sinh thực phẩm.

Chia sẻ về định hướng tương lai, đồng chí Ral Lan Chung, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh Gia Lai cho biết, tỉnh hiện đang tích cực kiến nghị lên Bộ Nông nghiệp và Môi trường để xem xét, phê duyệt phương án nâng mức hồ đập Ayun Hạ. Mục tiêu cốt lõi của kế hoạch này là nhằm mở rộng tối đa vùng tưới, đặc biệt hướng dòng nước vươn tới những khu vực vùng cao xa xôi, vốn dĩ lâu nay chưa từng có cơ hội tiếp cận với nguồn nước thủy lợi. Đồng chí Ral Lan Chung nhấn mạnh: “Tỉnh đánh giá đây là công trình thủy lợi mang lại lợi ích vô cùng to lớn cho bà con nhân dân. Khi nâng mức hồ đập lên, nguồn nước sẽ phục vụ tưới tiêu cho toàn bộ diện tích lâu nay chưa được tiếp cận, từ đó giúp mở rộng các cánh đồng lớn chuyên canh, hiện đại hóa nông nghiệp”.

Nhìn lại chặng đường hơn 20 năm đã qua, câu chuyện hồi sinh và vươn lên thần kỳ của vùng đất Ayun Hạ chính là một minh chứng vô cùng sinh động cho tính đúng đắn, hiệu quả của các chủ trương, chính sách lớn do Đảng và Nhà nước ban hành trong việc đầu tư, phát triển hạ tầng nông nghiệp-nông thôn. Hệ thống thủy lợi Ayun Hạ giờ đây đã vượt ra khỏi khái niệm của một công trình kỹ thuật phục vụ sản xuất đơn thuần, để kiêu hãnh trở thành một biểu tượng vĩ đại cho sự phát triển bền vững, cho ý chí quật cường và tinh thần đổi mới, vượt khó vươn lên của đồng bào các dân tộc vùng cao nguyên.