Theo lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh, địa phương hiện có 114.000 ha tham gia đề án, với 47.250 hộ dân tại 25 xã, phường. Đây là một trong những địa phương có quy mô triển khai lớn, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc thực hiện chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với tăng trưởng xanh.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Lâm cho biết, việc triển khai đề án được thực hiện trên nền tảng kinh nghiệm từ Chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao gắn với tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh. Nhờ đó, đến nay, mức độ cơ giới hóa trong sản xuất lúa được nâng cao rõ rệt. Khoảng 70% diện tích gieo sạ sử dụng máy bay không người lái; trên 90% nông dân sử dụng thiết bị bay không người lái để phun thuốc; 100% diện tích lúa được thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp.
Những con số trên cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ trong phương thức sản xuất, từ thủ công sang cơ giới hóa, góp phần giảm chi phí lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm phát thải khí nhà kính. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp ngành lúa gạo địa phương thích ứng với biến đổi khí hậu và hội nhập sâu rộng vào thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, mặc dù không thuộc nhóm 5 tỉnh được lựa chọn thí điểm ban đầu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tây Ninh vẫn chủ động xây dựng kế hoạch và bố trí nguồn lực triển khai. Đến nay, tỉnh đã xây dựng được 13 mô hình sản xuất với tổng diện tích 268ha theo đúng quy trình canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam nhận mạnh: Điểm nổi bật trong triển khai đề án tại Tây Ninh là sự liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp cung ứng đầu vào, doanh nghiệp tiêu thụ và người sản xuất. Các doanh nghiệp cam kết đầu tư vật tư, thiết bị và bao tiêu sản phẩm trong thời gian từ hai năm trở lên. Đây là cách làm hiệu quả, vừa giảm áp lực ngân sách nhà nước, vừa tạo thế chủ động cho hợp tác xã và doanh nghiệp trong phát triển nông nghiệp xanh.
Tại cơ sở, các mô hình điểm đã chứng minh rõ hiệu quả kinh tế và môi trường. Điển hình như mô hình tại Hợp tác xã Nông nghiệp Gò Gòn (xã Vĩnh Thạnh), được triển khai trong vụ Đông Xuân 2025–2026 với diện tích 53ha, có 11 hộ dân tham gia.
Giám đốc hợp tác xã Trương Hữu Trí cho biết, mô hình áp dụng mật độ gieo sạ 77kg/ha, sử dụng phương pháp gieo sạ hàng biên kết hợp vùi phân, đồng thời lắp đặt 15 điểm đo mực nước và 3 cảm biến theo dõi. Nông dân được tập huấn bài bản về quy trình canh tác lúa chất lượng cao, cơ giới hóa và sử dụng phần mềm nhật ký sản xuất. Ban đầu, nông dân còn lo lắng, nhưng sau khi áp dụng, hiệu quả mang lại rất rõ rệt.
Kết quả thực tế cho thấy năng suất lúa trong mô hình đạt gần 11 tấn/ha, cao hơn khoảng 3 tấn/ha so với ngoài mô hình. Đáng chú ý, chi phí sản xuất giảm khoảng 5 triệu đồng/ha, qua đó nâng cao đáng kể thu nhập cho người nông dân.
Không chỉ riêng mô hình Gò Gòn, qua tổng kết 13 mô hình trên địa bàn tỉnh, nhiều chỉ số tích cực đã được ghi nhận. Lượng giống gieo sạ giảm trung bình từ 20-40kg/ha; chi phí thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 700.000 đến 1 triệu đồng/ha; năng suất lúa tăng từ 200-500kg/ha. Nhờ đó, giá thành sản xuất giảm khoảng 300-500 đồng/kg lúa, lợi nhuận tăng thêm từ 1,5 đến 5 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống.
Bên cạnh hiệu quả kinh tế, đề án còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính. Tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Tân Bình (xã Tân Thạnh), các mô hình trình diễn đã ứng dụng đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật tiên tiến.
Giám đốc hợp tác xã Đặng Văn Rô Săng chia sẻ: Chúng tôi được tiếp cận nhiều công nghệ mới như thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp, cơ giới hóa thu gom rơm rạ để tái sử dụng, xới vùi rơm kết hợp chế phẩm sinh học nhằm cải tạo đất. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn hạn chế tình trạng đốt rơm rạ, góp phần giảm phát thải khí nhà kính.
Thực tiễn triển khai cho thấy, yếu tố then chốt quyết định thành công của đề án chính là sự thay đổi nhận thức của người nông dân. Từ chỗ sản xuất theo kinh nghiệm, manh mún, đến nay, nhiều hộ dân đã chuyển sang sản xuất theo quy trình, tuân thủ kỹ thuật, gắn với thị trường và bảo vệ môi trường.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đinh Thị Phương Khanh cho biết, trong thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tập huấn nhằm nâng cao nhận thức cho nông dân. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu triển khai đề án trên diện tích 26.440 ha, xây dựng 41 mô hình trình diễn, thành lập mới 18 hợp tác xã và 271 tổ hợp tác, nhóm nông dân.
Bà Khanh nhấn mạnh: Thay đổi nhận thức là quá trình lâu dài, cần có chiến lược đồng bộ. Ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục chuyển giao các tiến bộ khoa học-kỹ thuật, hỗ trợ nông dân về quản trị sản xuất, thị trường và chuyển đổi số; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.
Có thể khẳng định, sau hai năm triển khai, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Tây Ninh đã và đang phát huy hiệu quả rõ nét. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, đề án còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng nông sản và đời sống nông dân.
Những kết quả bước đầu này là tiền đề quan trọng để Tây Ninh tiếp tục mở rộng quy mô, hoàn thiện chuỗi giá trị lúa gạo, hướng tới mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, bền vững, đóng góp tích cực vào chiến lược tăng trưởng xanh của quốc gia trong giai đoạn tới.
