Xây dựng đề án thí điểm mô hình chính quyền đô thị tại Hà Nội Giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, phát huy quyền làm chủ của nhân dân

Hà Nội là một trong hai đô thị đặc biệt của cả nước, có mật độ dân số cao, tập trung chủ yếu ở nội thành. Tại khu vực này, kết cấu hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội được xây dựng cơ bản đồng bộ và tương đối hoàn chỉnh. Đây là những điều kiện thuận lợi trong quá trình tiến hành thí điểm Đề án CQĐT tại địa bàn 12 quận. Bên cạnh những thuận lợi nêu trên, tổ chức và hoạt động của chính quyền tại các cấp ở Hà Nội còn không ít hạn chế, như việc phân định nhiệm vụ, quyền hạn, cơ cấu tổ chức bộ máy; phương thức hoạt động, cơ chế điều hành, chính sách phân cấp quản lý trên một số lĩnh vực giữa khu vực thành thị và nông thôn chưa rõ ràng. Tổ chức bộ máy chưa thật sự tinh gọn, hiệu quả; chức năng, nhiệm vụ của một số cơ quan quản lý nhà nước từ thành phố tới quận, huyện mặc dù đã được sắp xếp lại, nhưng vẫn còn hiện tượng chồng chéo; cơ cấu, số lượng cán bộ ở mỗi cấp chưa tương xứng nhiệm vụ. Mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ thông qua Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) và các tổ chức chính trị - xã hội từ thành phố đến cơ sở vẫn còn những hạn chế, bất cập. Quy chế phối hợp, giám sát, phản biện xã hội của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội với chính quyền còn hình thức, chưa hiệu quả, chất lượng; hiệu quả giám sát, phản biện xã hội chưa cao; chưa có nhiều cơ chế để nhân dân trực tiếp tham gia, góp ý, xây dựng chính quyền.

Điều này đã đặt ra cho thành phố những vấn đề cần nghiên cứu giải quyết về chiến lược, chính sách phát triển, nội dung, cũng như phương thức quản lý đô thị khi thí điểm Đề án mô hình CQĐT. Trong quá trình triển khai, thành phố đã dành riêng chuyên đề số 07 về "Thực trạng và đề xuất mối quan hệ giữa cấp ủy, Mặt trận, các đoàn thể nhân dân và các cấp chính quyền trong điều kiện thí điểm mô hình CQĐT của TP Hà Nội” đề cập nội dung này. Trong đó, Hà Nội đề nghị T.Ư quy định thẩm quyền và trách nhiệm người đứng đầu cấp ủy các cấp để thực hiện thống nhất. Kiến nghị cho phép Hà Nội được thực hiện một số cơ chế đặc thù trong thí điểm CQĐT như cơ chế tuyển dụng, thu hút nhân tài, chính sách khuyến khích người về hưu trước tuổi. Thành phố cũng đề nghị T.Ư ban hành các quy định pháp luật nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về mối quan hệ giữa cấp ủy, MTTQ, các tổ chức chính trị - đoàn thể với CQĐT, cơ chế giám sát của nhân dân với chính quyền các cấp. Ban hành quy định kiểm soát quyền lực nhất là khi không tổ chức HĐND, để tránh lạm quyền, giúp cho cấp ủy, MTTQ và các tổ chức chính trị xã hội và nhân dân tham gia kiểm soát quyền lực của CQĐT.

Tại hội thảo khoa học về chuyên đề 07, ý kiến các chuyên gia chỉ rõ: Giải pháp đổi mới mối quan hệ giữa cấp ủy, mặt trận và các tổ chức chính trị xã hội phải được cụ thể hóa theo từng mô hình tổ chức và cơ chế vận hành của CQĐT. Cụ thể, mô hình "chỉ có HĐND thành phố, không tổ chức HĐND ở cấp quận, phường" sẽ có sự khác biệt lớn với mô hình tổ chức CQĐT có HĐND ở ba cấp theo quy định của Hiến pháp và pháp luật hiện hành. Điều quan trọng là Hà Nội cần sớm lựa chọn và đưa ra mô hình tổ chức CQĐT.

Theo PGS, TS Hoàng Ngọc Giao, Viện trưởng Viện nghiên cứu chính sách pháp luật và phát triển - Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam, khi xây dựng CQĐT cần giao quyền tự chủ cho chính quyền địa phương. Cần tăng cường công tác kiểm tra giám sát của cấp ủy, vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đối với bốn lĩnh vực cần kiểm soát quyền lực gồm: nhân sự; quy trình, thủ tục phê duyệt các đề án phát triển kinh tế - xã hội; thủ tục hành chính và quyền lực để bảo đảm công lý, tư pháp hoạt động độc lập. Chủ tịch Ủy ban MTTQ thành phố Hà Nội Vũ Hồng Khanh đề nghị, trong quá trình xây dựng CQĐT cần xác định lại vai trò, vị trí của MTTQ và các đoàn thể để phát huy hết sức mạnh của từng đơn vị. Đồng thời lưu ý Ban soạn thảo Đề án cân nhắc kỹ việc có nên sáp nhập MTTQ và các đoàn thể như Phụ nữ, Thanh niên, Cựu chiến binh, Liên đoàn Lao động hay không, bởi các tổ chức này đã và đang là cầu nối giữa Đảng và nhân dân. Các ý kiến cũng đề cập việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của cấp ủy đối với hoạt động của HĐND, UBND cùng cấp; nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội; tránh sự chồng chéo trong hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội với chính quyền.

Đề xuất thí điểm xây dựng Đề án CQĐT cho thấy quyết tâm của TP Hà Nội nhằm đổi mới, tổ chức lại hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, phát huy hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân. Tuy nhiên, xây dựng CQĐT vẫn là vấn đề mới và khó. Do đó, theo ý kiến của các chuyên gia, ngoài quyết tâm cao, Hà Nội cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bài bản, khoa học và triển khai theo từng lộ trình phù hợp từng địa bàn.

An Trân (*) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 11-5-2018.