Gỡ rào cản kinh doanh, tạo thuận lợi cho thị trường chứng khoán

Cắt giảm điều kiện, đơn giản hóa thủ tục

Sau hơn 5 năm triển khai, Luật Chứng khoán năm 2019 đã góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động phát hành, chào bán, giao dịch và giám sát thị trường. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoán, một số quy định về điều kiện kinh doanh, hồ sơ và thủ tục hành chính cần tiếp tục được rà soát để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi Luật Chứng khoán nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, cắt giảm, đơn giản hóa thực chất thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và chi phí tuân thủ; đồng thời tăng cường hậu kiểm, quản lý rủi ro và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong bối cảnh thị trường chứng khoán ngày càng mở rộng về quy mô, sản phẩm và đối tượng tham gia. Việc duy trì những điều kiện, thành phần hồ sơ không còn cần thiết có thể làm tăng thời gian xử lý và chi phí thực hiện thủ tục của doanh nghiệp.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán tập trung giải quyết những vấn đề này. Theo Bộ Tài chính, dự thảo sửa đổi 44 điều, bổ sung một điều và giữ nguyên 91 điều của Luật Chứng khoán năm 2019 đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024.

Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất cắt giảm điều kiện đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán đối với ngân hàng thương mại và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

Theo dự thảo Luật, các yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo pháp luật ngân hàng, kết quả kinh doanh có lãi trong năm gần nhất và điều kiện về địa điểm, trang thiết bị phục vụ hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch chứng khoán được đề xuất bãi bỏ khỏi nhóm điều kiện đăng ký hoạt động lưu ký.

Tương ứng với việc cắt giảm điều kiện, một số thành phần hồ sơ như báo cáo tài chính năm gần nhất đã được kiểm toán, tài liệu chứng minh tỷ lệ an toàn vốn và bản thuyết minh cơ sở vật chất, kỹ thuật cũng được đề xuất bãi bỏ.

Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, những nội dung này đã được pháp luật chuyên ngành khác điều chỉnh hoặc có thể kiểm tra, giám sát trong quá trình hoạt động. Việc đơn giản hóa nhằm giảm yêu cầu tiền kiểm, hạn chế trùng lặp trong thực hiện thủ tục, đồng thời tăng cường giám sát và hậu kiểm.

Điều này không có nghĩa các ngân hàng được miễn thực hiện những yêu cầu về an toàn hoạt động theo pháp luật chuyên ngành. Nội dung sửa đổi tập trung vào các điều kiện và hồ sơ đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán.

Bên cạnh hoạt động lưu ký, dự thảo còn đề xuất cắt giảm điều kiện đối với ngân hàng thương mại được lựa chọn làm ngân hàng thanh toán; rà soát các yêu cầu về cấp giấy phép thành lập và hoạt động của tổ chức kinh doanh chứng khoán.

Đối với chi nhánh công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ nước ngoài tại Việt Nam, dự thảo đề xuất bãi bỏ yêu cầu về thời gian hoạt động còn lại tối thiểu 5 năm. Với văn phòng đại diện, yêu cầu về thời gian hoạt động còn lại tối thiểu một năm cũng được đề xuất bãi bỏ.

Những thay đổi này hướng tới loại bỏ các điều kiện không còn phù hợp, tạo thuận lợi cho tổ chức tham gia thị trường nhưng vẫn duy trì trách nhiệm tuân thủ những quy định có liên quan.

Trong hoạt động huy động vốn, một số điều kiện và thành phần hồ sơ chào bán chứng khoán ra công chúng cũng được đề xuất cắt giảm.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất bãi bỏ điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu bán được cho nhà đầu tư trong quy định về chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Theo cơ quan soạn thảo, nội dung này đã được điều chỉnh tại quy định về hủy bỏ đợt chào bán, do đó không cần tiếp tục duy trì như một điều kiện riêng.

Một số thành phần hồ sơ đăng ký chào bán thêm cổ phiếu ra công chúng của công ty đại chúng cũng được rà soát, trong đó có báo cáo sử dụng vốn thu được từ đợt chào bán gần nhất.

Liên quan đến định hướng sửa đổi Luật, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn, cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và tạo cơ sở cho ứng dụng công nghệ, phát triển các mô hình hoạt động mới trên thị trường chứng khoán.

Từ những đề xuất trên có thể thấy, trọng tâm cải cách không chỉ là giảm số lượng giấy tờ mà còn rà soát lại sự cần thiết của từng điều kiện, từng thủ tục. Khi những yêu cầu trùng lặp được loại bỏ, doanh nghiệp có thể giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ, trong khi cơ quan quản lý tập trung hơn vào việc theo dõi và giám sát quá trình hoạt động.

Thúc đẩy giao dịch điện tử, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư

Cùng với cắt giảm điều kiện kinh doanh, dự thảo Luật Chứng khoán đặt ra yêu cầu hoàn thiện quy định pháp lý phù hợp với sự phát triển của giao dịch điện tử và phương thức cung cấp dịch vụ trên thị trường.

Theo Bộ Tài chính, nhiều nghiệp vụ chứng khoán hiện đã được thực hiện trực tuyến, từ mở tài khoản, xác thực khách hàng đến xác nhận hợp đồng. Tuy nhiên, một số quy định hiện hành về hình thức giao kết hợp đồng cần được điều chỉnh để bao quát đầy đủ các phương thức giao dịch điện tử.

Dự thảo vì vậy đề xuất cho phép công ty chứng khoán, chi nhánh công ty chứng khoán nước ngoài tại Việt Nam giao kết hợp đồng với khách hàng bằng văn bản hoặc hình thức phù hợp theo pháp luật về giao dịch điện tử.

Việc hoàn thiện quy định này tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho các phương thức giao dịch đang được áp dụng, đồng thời góp phần giảm thời gian xử lý, chi phí lưu trữ hồ sơ và tạo thuận lợi cho nhà đầu tư sử dụng dịch vụ trực tuyến.

Một thay đổi khác liên quan đến việc công bố thông tin trong hoạt động chào bán chứng khoán ra công chúng.

Theo quy định được đề xuất, trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày giấy chứng nhận đăng ký chào bán chứng khoán ra công chúng có hiệu lực, tổ chức phát hành phải công bố thông báo trên trang thông tin điện tử của mình, của sở giao dịch chứng khoán có liên quan và tối thiểu trên một báo điện tử.

Quy định này thay cho yêu cầu công bố trên cả báo điện tử và báo in trong ba số liên tiếp. Việc điều chỉnh hướng tới đơn giản hóa thủ tục công bố, giảm chi phí thực hiện và phù hợp hơn với phương thức tiếp cận thông tin trên môi trường số.

Đối với doanh nghiệp, những thay đổi về hồ sơ, công bố thông tin và giao kết hợp đồng có liên quan trực tiếp đến quá trình thực hiện thủ tục, cung cấp dịch vụ. Đối với nhà đầu tư, việc hoàn thiện khuôn khổ giao dịch điện tử tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn, đồng thời đòi hỏi bảo đảm các yêu cầu về xác thực, bảo mật và an toàn thông tin.

Bên cạnh cải cách thủ tục, dự thảo Luật còn đề xuất bổ sung Điều 6a về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán.

Theo đó, tổ chức được phép thử nghiệm trong điều kiện thực tế nhưng có giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian và thời gian. Việc tham gia phải đáp ứng các tiêu chí xét duyệt, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Cơ chế này tạo cơ sở để đánh giá khả năng vận hành và rủi ro của những mô hình mới trước khi xem xét áp dụng rộng rãi. Đây là một nội dung bổ sung cho định hướng chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo trên thị trường chứng khoán.

Đề cập yêu cầu hoàn thiện dự thảo Luật tại hội thảo lấy ý kiến ngày 5/10, Thứ trưởng Tài chính Nguyễn Đức Chi đề nghị tiếp tục rà soát kỹ các quy định, bảo đảm cách diễn đạt rõ ràng, cụ thể, dễ hiểu, dễ áp dụng; hạn chế cách hiểu khác nhau và tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện.

Yêu cầu này có ý nghĩa đối với cả cơ quan quản lý và các chủ thể tham gia thị trường. Những quy định rõ ràng, thống nhất sẽ tạo thuận lợi cho việc thực hiện thủ tục, đồng thời giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư xác định đầy đủ trách nhiệm của mình.

Ngoài ra, dự thảo còn đề xuất điều chỉnh quy định về tổ chức các sở giao dịch chứng khoán theo hướng không quy định cứng mô hình sở giao dịch mẹ và các công ty con như hiện hành. Việc sửa đổi nhằm tạo cơ sở pháp lý để nghiên cứu, lựa chọn phương án tổ chức phù hợp, đồng thời có quy định chuyển tiếp nhằm duy trì hoạt động ổn định của thị trường.

Theo dự thảo, Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Riêng quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được thiết kế có hiệu lực muộn hơn một năm để có thời gian chuẩn bị triển khai.

Việc sửa đổi Luật Chứng khoán vì thế không chỉ hướng tới cắt giảm thủ tục mà còn điều chỉnh phương thức quản lý cho phù hợp với thực tiễn. Khi những điều kiện không cần thiết được loại bỏ và giao dịch điện tử được tạo thuận lợi, yêu cầu đặt ra là tiếp tục nâng cao hiệu quả giám sát, bảo đảm an toàn thị trường và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.