Những ngày đầu hình thành, nghề bó chổi ở Mỹ An gắn liền với điều kiện tự nhiên đặc thù của địa phương. Vùng đất chịu ảnh hưởng nước mặn, mỗi năm chỉ canh tác được một vụ lúa, thời gian nông nhàn kéo dài. Từ thực tế đó, người dân đã tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có là cọng dừa để làm chổi, vừa phục vụ sinh hoạt, vừa bán kiếm thêm thu nhập. Theo lời kể của bà Lê Thị Lài (75 tuổi, ngụ ấp An Hòa), sau ngày đất nước thống nhất, nghề bó chổi được một số hộ học hỏi rồi truyền dạy lẫn nhau, dần dần lan rộng thành làng nghề với hàng trăm hộ tham gia.
Thời điểm ấy, việc tiêu thụ sản phẩm còn nhiều khó khăn. Những chiếc chổi làm ra phải vận chuyển bằng xuồng qua sông Hàm Luông mới đến được tay thương lái, rồi từ đó mới phân phối đến các địa phương khác, kể cả Thành phố Hồ Chí Minh. Nhờ chi phí nguyên liệu thấp, công việc phù hợp với lao động nhàn rỗi, nghề bó chổi đã mang lại nguồn thu nhập đáng kể, giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống.
Trải qua nhiều năm, kỹ thuật làm chổi tuy không quá phức tạp nhưng đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm của người thợ. Từ công đoạn tạo mái chổi, bện cọng dừa, đến làm cán và hoàn thiện sản phẩm, tất cả đều được thực hiện thủ công. Một người thợ lành nghề có thể hoàn thành một cây chổi trong khoảng 10 phút. Dù giá trị mỗi sản phẩm không cao, song nhờ làm với số lượng lớn, nghề này vẫn đảm bảo nguồn thu nhập ổn định cho người dân.
Cùng với thời gian, nguồn nguyên liệu tại chỗ dần khan hiếm, người dân phải tìm mua từ các địa phương khác như Mỏ Cày, Giồng Trôm để duy trì sản xuất. Sự thay đổi này phần nào làm tăng chi phí, nhưng không làm giảm quyết tâm giữ nghề của bà con. Nhiều hộ có vốn đứng ra thu mua nguyên liệu, tổ chức sản xuất, trong khi những hộ khác tham gia làm công hoặc nhận nguyên liệu về nhà gia công, tạo nên sự linh hoạt trong lao động và sản xuất.
Đối với nhiều phụ nữ nông thôn, nghề bó chổi là nguồn thu nhập quan trọng giúp họ trang trải cuộc sống gia đình. Bà Trần Thị Muội, từ Cà Mau về làm dâu tại địa phương, đã gắn bó với nghề suốt nhiều năm. Trong khi chồng làm nghề biển xa nhà, bà vừa chăm sóc con cái, chăn nuôi, vừa tranh thủ thời gian bó chổi để có thêm thu nhập hằng ngày. Dù mỗi ngày chỉ làm được khoảng 30 cây chổi, nhưng số tiền kiếm được đã góp phần đáng kể vào chi tiêu gia đình.
Thực tế cho thấy, nghề bó chổi không phải là con đường làm giàu nhanh, song lại có ý nghĩa thiết thực trong việc giải quyết việc làm tại chỗ. Những lao động lớn tuổi, phụ nữ, hoặc người không có điều kiện đi làm xa đều có thể tham gia sản xuất. Nhờ vậy, làng nghề đã duy trì được lực lượng lao động ổn định qua nhiều thế hệ.
Gia đình ông Nguyễn Văn Em (65 tuổi) là một trong những hộ gắn bó lâu năm với nghề. Từ quy mô nhỏ lẻ, hiện nay gia đình ông đã mở rộng sản xuất, thuê thêm nhân công để đáp ứng các đơn hàng lớn, nhất là vào dịp cuối năm. Theo ông Em, điểm thuận lợi của nghề là tính linh hoạt: người lao động có thể làm việc theo thời gian rảnh, nhận nguyên liệu về nhà hoặc làm tại cơ sở. Nhờ vậy, nhiều hộ dân đã duy trì được nguồn thu nhập ổn định từ nghề truyền thống này.
Những năm gần đây, sự ra đời của Tổ hợp tác bó chổi Mỹ An đã tạo bước chuyển tích cực trong tổ chức sản xuất. Với sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và các dự án phát triển, tổ hợp tác được trang bị máy móc, xây dựng nhà xưởng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất tập trung. Hiện tổ có 10 thành viên, mỗi ngày sản xuất hàng trăm sản phẩm các loại như chổi bông cỏ, chổi tàu dừa, chổi cọng dừa…
Đáng chú ý, việc ký kết hợp đồng tiêu thụ với các thị trường lớn như Hà Nội, Hưng Yên, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh đã giúp sản phẩm chổi Mỹ An có đầu ra ổn định. Đây là yếu tố quan trọng giúp người dân yên tâm sản xuất, giảm thiểu rủi ro trước biến động của thị trường.
Cùng với đó, các tổ chức đoàn thể địa phương, đặc biệt là Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, đã tích cực hỗ trợ đào tạo nghề, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia sản xuất. Từ các lớp dạy nghề ban đầu, đến nay phần lớn lao động đã thành thạo kỹ năng, chủ yếu truyền nghề theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, góp phần duy trì và phát triển làng nghề.
Định hướng trong thời gian tới, địa phương đặt mục tiêu nâng cấp tổ hợp tác lên mô hình hợp tác xã, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm theo chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường, đồng thời bảo tồn và phát huy nghề truyền thống.
Từ một làng nghề nhỏ ở ấp An Hòa, đến nay nghề bó chổi đã lan rộng ra nhiều ấp khác như Thạnh Hưng, An Bình, An Khương, Thạnh Mỹ… với hàng chục cơ sở sản xuất, giải quyết việc làm cho hơn 500 lao động. Mỗi ngày, hàng nghìn sản phẩm được đưa ra thị trường, góp phần khẳng định vị thế của làng nghề trong phát triển kinh tế nông thôn.
Không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, làng nghề bó chổi Mỹ An còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Việc được công nhận là làng nghề tiểu thủ công nghiệp, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu, cùng với chứng nhận nhãn hiệu tập thể “Chổi Mỹ An” đã mở ra cơ hội mới cho người dân trong việc quảng bá và phát triển sản phẩm.
Trong bối cảnh hội nhập và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc giữ gìn và phát triển làng nghề truyền thống không chỉ là câu chuyện sinh kế mà còn là nhiệm vụ bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương. Với sự đồng lòng của người dân và sự hỗ trợ của chính quyền, làng nghề bó chổi Mỹ An đang từng bước khẳng định hướng đi đúng đắn: vừa giữ nghề, vừa đổi mới để thích ứng với thời cuộc.
Giữ lửa nghề xưa, mở đường cho tương lai là hành trình mà người dân Mỹ An đang kiên trì theo đuổi, để những cây chổi giản dị tiếp tục vươn xa. Từ đó góp phần giải quyết việc làm, tạo thu nhập và phát triển nghề truyền thống theo hướng bền vững.
