“Biển không chỉ tặng cho Nhơn Lý hải sản mà còn gửi gắm cả một kho tàng văn hóa bao đời”, đồng chí Đào Xuân Thiện, Giám đốc Ban Quản lý cảng cá, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai mở đầu câu chuyện với chúng tôi bên những con thuyền vừa cập bến.
Làng chài thức giấc
Cảng cá Nhơn Lý đang khoác lên mình diện mạo khang trang hơn với nhiều thay đổi. Chỉ chưa đầy một năm trước, nơi đây vẫn còn những dấu tích ảnh hưởng sau bão lũ, nhiều hạng mục xuống cấp nghiêm trọng: Mái tôn tốc mái, xà gồ và trụ điện đổ gãy, nền cảng sụt lún... Khung cảnh khi ấy phủ lên vẻ trầm lặng bởi hậu quả thiên tai cùng tình trạng phát triển tự phát kéo dài.
Theo hồ sơ đầu tư kế hoạch giai đoạn 1, Ban Quản lý cảng cá đã ưu tiên sửa chữa ngay các phần hư hỏng do bão lũ, đầu tư những hạng mục thiết yếu nhất như: Nhà mát tổ chức trưng bày, đấu giá hải sản địa phương, hệ thống xử lý nước thải, chiếu sáng trang trí và lối đi bộ du lịch quanh khu âu thuyền thúng, phao nổi cập ca-nô du lịch, nhà chờ tại cảng. Các hạng mục này được triển khai chủ yếu bằng ngân sách Nhà nước, thể hiện tính tiên phong và trách nhiệm đầu tư của địa phương.
Song song đó là định hướng đẩy mạnh xã hội hóa các hạng mục nhà hàng, khu bar, khu check-in hiện đại đáp ứng nhu cầu trải nghiệm mới của du khách; những mô hình này dự kiến được đầu tư tư nhân, mở ra không gian dịch vụ đồng bộ quanh cảng. Ông Thiện nhấn mạnh: “Nhơn Lý không thể phát triển du lịch một cách nhỏ lẻ mà phải bảo đảm hạ tầng vững chắc, đồng thời tạo chuỗi liên kết dịch vụ và khai thác giá trị văn hóa bản địa”. Giai đoạn 2 của kế hoạch tập trung vào các hạng mục gia cố công trình dài hạn: Xây dựng cầu kiên cố, sửa chữa chân móng âu thuyền thúng, chân mái kè và hoàn thiện các điểm check-in quanh âu thuyền,... giúp nâng cấp hạ tầng và đáp ứng yêu cầu thẩm mỹ, thu hút đông đảo khách du lịch quốc tế lẫn trong nước khi đến với cảng cá, đặc biệt vào dịp Năm Du lịch Quốc gia-Gia Lai 2026.
Cảng cá Nhơn Lý không chỉ là nơi giao thương hải sản mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng gắn với nét văn hóa tín ngưỡng rực rỡ của người dân miền biển Gia Lai. Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý vừa được công nhận là di sản phi vật thể quốc gia vào năm 2025 hay di sản Lễ hội Cầu ngư Nhơn Hải vẫn được cộng đồng ngư dân thực hành nguyên bản, đa sắc màu. “Chúng tôi đã đưa nghi lễ cầu ngư vào kế hoạch tổ chức thường niên, từng bước mở rộng quy mô, lồng ghép các sự kiện văn hóa cộng đồng nhằm thu hút khách du lịch”, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Nguyễn Thị Thanh Lịch cho biết. Việc lồng ghép lễ hội vào sản phẩm du lịch trải nghiệm cùng các hoạt động nghề cá, tham quan làng chài, chợ sớm,... đang mở ra hướng đi vừa giữ gìn bản sắc, vừa nâng tầm giá trị kinh tế của di sản.
Hướng đến phát triển bền vững
Nằm trong chương trình Năm Du lịch quốc gia-Gia Lai 2026, Cảng cá Nhơn Lý được chọn là điểm nhấn của vùng trọng điểm du lịch biển. Đầu tháng 5/2026, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Dương Mah Tiệp đã có chuyến kiểm tra thực địa và đặt ra loạt yêu cầu cụ thể, cấp tốc: Ban Quản lý cảng cá được giao trách nhiệm “đầu tàu” cho quá trình chuyển đổi, khẩn trương lắp đặt cầu tàu cho du khách tại vị trí thuận lợi, ưu tiên khu neo đậu tàu thủy và ca-nô phục vụ du lịch; dọn dẹp vệ sinh môi trường, tôn tạo cảnh quan; phối hợp tháo dỡ các nhà xưởng sản xuất, hoàn trả mặt bằng cho các hoạt động mới.
Quan trọng hơn, các phương án đều phải hoàn tất trước ngày 20/5, sẵn sàng đón khách dịp cao điểm. Một trong những nguyên tắc xuyên suốt được tỉnh Gia Lai đặt ra cho mô hình cảng cá du lịch tại Nhơn Lý là bảo đảm đời sống, sinh kế bền vững cho cộng đồng ngư dân. Các phương án chuyển đổi cần được xây dựng dựa trên cơ sở bảo tồn, phát huy nghề cá truyền thống, đồng thời tạo thêm nhiều cơ hội việc làm mới ở lĩnh vực du lịch, dịch vụ biển. Đồng chí Nguyễn Thị Thanh Lịch nhấn mạnh: “Đây là nhiệm vụ trọng tâm trong chiến lược phát triển du lịch biển của tỉnh. Nhơn Lý sẽ là hình mẫu cho việc tổ chức không gian du lịch trải nghiệm cộng đồng, khai thác các giá trị văn hóa truyền thống, tạo việc làm, tăng thu nhập thực chất và bảo vệ bản sắc ngư dân biển”.
Ông Nguyễn Chí Thành, một ngư dân có thâm niên trên vùng biển Nhơn Lý bày tỏ sự đồng tình: “Chúng tôi mong các chương trình phát triển du lịch sẽ giúp làng chài không chỉ giữ lại được giá trị xưa mà còn đổi thay thật sự, đời sống tốt hơn, con cháu có thêm lựa chọn nghề nghiệp”.
Để cụ thể hóa mục tiêu đó, Ủy ban nhân dân phường Quy Nhơn Đông đã chủ trì xây dựng mô hình phát triển du lịch cộng đồng gắn với làng nghề cá, từng bước phổ biến, tập huấn kỹ năng cho người dân, hợp tác cùng doanh nghiệp du lịch tổ chức các tour trải nghiệm và dịch vụ. Việc phối hợp các sở, ngành trong xây dựng quy hoạch (quản lý mô hình khai thác chung, hợp tác liên kết các doanh nghiệp du lịch, đầu tư nâng cấp quỹ đất, tài sản công...) nhằm bảo đảm nguồn thu lành mạnh, minh bạch và công bằng cho cộng đồng sở tại khi tham gia chuỗi phát triển du lịch đa ngành.
Những chuyển động mạnh mẽ tại Cảng cá Nhơn Lý chính là hiện thực hóa chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế biển, xây dựng mô hình du lịch bền vững; đồng thời là động lực để gìn giữ, nối dài hơi thở văn hóa đặc trưng của một làng chài, là minh chứng sắc nét về tinh thần đổi mới, sáng tạo dựa trên giá trị truyền thống.
