Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố cần những bước đi mang tính đột phá nhằm xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ sức tạo động lực phát triển mới.
Theo ông Nguyễn Văn Khởi, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ, trong kỷ nguyên số, khoa học, công nghệ là nền tảng, đổi mới sáng tạo giữ vai trò trụ cột dẫn dắt, còn chuyển đổi số là động lực thúc đẩy tăng trưởng. Thành phố xác định việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân là những nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ trong giai đoạn 2026-2030.
Đánh giá về thực trạng của thành phố, PGS, TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng: Chỉ số đổi mới sáng tạo của Cần Thơ liên tục được cải thiện trong những năm gần đây, phản ánh những chuyển biến tích cực về cải cách hành chính, hoàn thiện thể chế và đầu tư cho đổi mới sáng tạo. Để tạo bước đột phá trong giai đoạn 2026-2030, ông Tích đề xuất thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo vùng đặt tại Cần Thơ nhằm điều phối các chương trình khoa học, công nghệ, kết nối dữ liệu và huy động nguồn lực từ các chương trình quốc gia. Cùng với đó, xây dựng Quỹ đổi mới sáng tạo vùng, phát triển mô hình liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, thúc đẩy doanh nghiệp khoa học, công nghệ cũng như hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Thành phố cũng cần hình thành các cụm đổi mới sáng tạo dựa trên lợi thế về nông nghiệp công nghệ cao, thủy sản, logistics, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc nâng cao thứ hạng Bộ Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (Chỉ số PII), quan trọng hơn là phát triển nền kinh tế dựa trên nền tảng đổi mới sáng tạo, đưa Cần Thơ trở thành trung tâm điều phối đổi mới sáng tạo của toàn vùng.
Mô hình của Hợp tác xã Nông nghiệp và Thương mại Dịch vụ Minh Anh, phường Long Bình, thành phố Cần Thơ cho thấy hiệu quả rõ nét từ việc đưa công nghệ vào sản xuất. Hợp tác xã đang phát triển trồng dưa lưới trong nhà màng theo hướng sạch. Hệ thống tưới nhỏ giọt công nghệ Israel được ứng dụng tự động cung cấp nước và dinh dưỡng theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Nhờ kiểm soát tốt điều kiện canh tác, mô hình hạn chế sâu bệnh, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Hiện hợp tác xã có diện tích khoảng 1,2 ha với gần 15.000 dây dưa mỗi vụ. Bình quân mỗi năm sản xuất gần 4 vụ, năng suất đạt từ 4-5 tấn/1.000 m². Cùng với ứng dụng công nghệ, hợp tác xã đang từng bước xây dựng các tiêu chuẩn VietGAP, OCOP, tạo điều kiện đưa sản phẩm vào siêu thị, các sàn thương mại điện tử và mở rộng thị trường tiêu thụ. Anh Nguyễn Thành Đạt, thành viên hợp tác xã cho biết, việc trồng dưa trong nhà màng và ứng dụng công nghệ tưới giúp giảm đáng kể chi phí thuốc bảo vệ thực vật và nhân công.
Theo nhiều chuyên gia, trong giai đoạn mới, Cần Thơ cần đầu tư xây dựng hệ sinh thái dữ liệu và trí tuệ nhân tạo của vùng, phát triển trung tâm dữ liệu, dữ liệu mở, hạ tầng tính toán và mô hình bản sao số. Đồng thời, tăng cường sự kết nối giữa các trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp để đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển doanh nghiệp công nghệ và các doanh nghiệp khởi nghiệp (startup) công nghệ sâu. Việc xây dựng hệ thống hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu thời gian thực cũng được xem là công cụ quan trọng để theo dõi hiệu quả các chỉ số đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng quản trị.
Tiến sĩ Nguyễn Thanh Nhân, Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế tuần hoàn, Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Hợp tác công tư (PPP) là giải pháp quan trọng để thúc đẩy doanh nghiệp tư nhân đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Yếu tố quyết định thành công của các dự án PPP là khả năng chuyển giao tri thức, lựa chọn công nghệ phù hợp điều kiện thực tiễn và xây dựng cơ chế đánh giá hiệu quả sau khi dự án kết thúc để kịp thời điều chỉnh chính sách.
Sau khi mở rộng không gian phát triển, Cần Thơ có thêm điều kiện phát huy lợi thế của từng khu vực; trong đó, thành phố giữ vai trò trung tâm về thương mại, dịch vụ, giáo dục và khoa học, công nghệ. Hậu Giang (cũ) có thế mạnh về công nghiệp chế biến, Sóc Trăng (cũ) phát triển kinh tế biển, đây được xem là nền tảng thuận lợi để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quy mô vùng, nếu tiếp tục hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực doanh nghiệp.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Anh Tú, Đại học Cần Thơ, để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của Đồng bằng sông Cửu Long, thành phố cần phát huy hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua mô hình liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo. Việc chia sẻ hạ tầng nghiên cứu, đặt hàng đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp và khuyến khích sinh viên, nghiên cứu sinh tham gia nghiên cứu, thực tập tại doanh nghiệp sẽ góp phần nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Đánh giá về triển vọng phát triển của thành phố, ông Huỳnh Văn Tùng, Trưởng Đại diện Văn phòng Bộ Khoa học và Công nghệ tại miền nam cho rằng: Cần Thơ hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nhờ vị thế trung tâm vùng, mạng lưới trường đại học, viện nghiên cứu, nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng ngày càng hoàn thiện. Sau hơn hai năm triển khai, Bộ Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương đã trở thành công cụ quan trọng giúp các địa phương đánh giá năng lực đổi mới sáng tạo và hoạch định chính sách phát triển hiệu quả hơn.
Theo thông tin từ Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025, Cần Thơ đạt 46,21 điểm Chỉ số PII, đứng đầu vùng Đồng bằng sông Cửu Long và xếp thứ 10 trong số 34 tỉnh, thành phố trên cả nước. Đây là nền tảng quan trọng để thành phố tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng trong những năm tới.
