Điện Biên bảo tồn văn hóa các dân tộc gắn với xây dựng nông thôn mới

Bà Nguyễn Thị Thanh Chuyên, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên, cho biết: Với 19 dân tộc cùng sinh sống, trong đó một số dân tộc chiếm tỷ lệ cao trong cơ cấu dân cư, như dân tộc H'Mông, dân tộc Thái… giữ được văn hóa truyền thống với các tập quán xã hội, tín ngưỡng, nghề thủ công, lễ hội truyền thống, nghệ thuật trình diễn dân gian, tri thức dân gian… tạo thành bức tranh đa sắc màu văn hóa. Bởi vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiếu số trên địa bàn tỉnh Điện Biên không chỉ góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa Việt Nam mà còn tạo động lực thúc đẩy chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ở địa phương và góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Với chức năng, nhiệm vụ được giao, trong giai đoạn 2021-2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên đã xây dựng kế hoạch phục dựng, bảo
tồn lễ hội, điệu múa truyền thống của các dân tộc thiểu số. Đồng thời quan tâm đầu tư trang thiết bị văn hóa cho đội văn nghệ các thôn, bản, tổ dân phố… Nhiều hoạt động giao lưu văn hóa cộng đồng thường xuyên được tổ chức theo quy mô cấp xã, cấp cụm khu vực. Hàng năm, Sở đều tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh hỗ trợ kinh phí cử các đoàn nghệ nhân là người dân tộc thiểu số, như: Thái, H'Mông, Khơ Mú, Lào, Cống... tham gia các hoạt động, sự kiện văn hóa tại Làng Văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam, Ngày hội văn hóa Thái, Ngày hội văn hóa Mông, Ngày hội văn hóa các dân tộc Tây Bắc, Ngày hội văn hóa Việt Nam - Lào...

Riêng 6 tháng đầu năm 2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Điện Biên đã tổ chức 2 khóa bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng xây dựng chương trình văn nghệ, tổ chức tuyên truyền văn hóa, kĩ năng truyền dạy các điệu múa truyền thống cho 80 “hạt nhân” văn nghệ ở phường Mường Lay và xã Tuần Giáo. Đối tượng tham gia là các công chức văn hóa - xã hội, đại diện hội phụ nữ, đoàn thanh niên, các nghệ nhân và thành viên đội văn nghệ tiêu biểu ở thôn, bản với yêu cầu đặt ra, sau khóa học 100% học viên phải nắm vững kĩ năng, phương pháp tự xây dựng chương trình và tổ chức hoạt động văn nghệ, trò chơi dân gian tại cộng đồng.

Nghệ nhân ưu tú Vàng Văn Thức ở bản Na Nát, phường Mường Lay cho biết: Tôi là người đam mê văn hó a dân tộc Thái trắng, hầu hết thời gian tôi đều dành tìm kiếm, ghi chép, thực hành lời hát, điệu múa cổ của dân tộc Thái trắng Mường Lay. Từ nguồn kinh phí của địa phương, Mường Lay đã tổ chức được nhiều lớp tập huấn, bồi dưỡng cho các hạt nhân văn nghệ ở cơ sở trong đó có nhiều cháu thanh niên, thiếu nhi cũng say mê theo học. Đó chính là điều vô cùng ý nghĩa, bởi với nhiều người được học, được luyện các lời ca, điệu múa của dân tộc sẽ góp phần lan tỏa, nhân lên tình yêu văn hóa dân tộc trong cộng đồng.

"Mong muốn thế hệ trẻ tiếp nối, lưu giữ văn hóa truyền thống của dân tộc Thái trắng, để những làn điệu Then cổ không bị mai một và mất đi, tôi đã truyền dạy cho con cháu trong gia đình, người trong bản và những người yêu thích Then ở các vùng tỉnh. Nhưng so với việc chính quyền địa phương đầu tư kinh phí, tổ chức lớp học tập thể tại cộng đồng thì tôi cho rằng mở lớp hiệu quả rộng rãi hơn, nhiều người cùng học sẽ vui và hiệu quả hơn" - Nghệ nhân Vàng Văn Thức, cho biết thêm như thế.

Tại huyện Điện Biên, bằng vào nỗ lực của từng cán bộ, công chức ngành văn hóa, huyện đã đầu tư phục dựng, bảo tồn hàng chục lễ hội tiêu biểu thuộc các dân tộc thiểu số, trong đó tiêu biểu là Tết Té nước (Bun Huột Nặm) dân tộc Lào đã được tổ chức hàng năm thu hút đông đảo nhân dân, du khách trong nước về tham gia, trải nghiệm. Nghệ nhân Lường Sao May, của bản Na Sang 1, xã Núa Ngam, huyện Điện Biên cho biết: Tết té nước gắn với quá trình định cư, lập bản, được người Lào ở bản Na Sang 1 gìn giữ, bảo tồn từ hàng chục năm qua. Mấy năm gần đây, Tết té nước đã được các cấp chính quyền địa phương quan tâm đầu tư phục dựng nguyên bản, được tổ chức vào đúng thời điểm Tết truyền thống của người Lào đã góp phần nhân lên tình yêu, niềm tự hào văn hóa dân tộc trong mỗi người dân bản Na Sang 1.

Trong những ngày Tết Té nước, người dân tộc Lào ở bản Na Sang 1 cùng nhau tham gia các hoạt động chính là: cúng bản, cúng tổ tiên, ông bà với ý nghĩa tiễn mùa khô, tẩy rửa những điều xui xẻo trong năm cũ cho bản làng, cầu mong mưa thuận gió hòa, vạn vật sinh sôi, mùa màng bội thu, bản làng bình yên, mọi người dồi dào sức khỏe, gặp nhiều may mắn trong năm tiếp theo. Dịp diễn ra Tết té nước, nhân dân trong bản sẽ có cơ hội sáng tạo, thể hiện những trò chơi, những điệu dân vũ truyền thống trong không gian văn hóa bản địa của dân tộc mình.

Không chỉ quan tâm bảo tồn, phục dựng văn hóa, phong tục truyền thống các dân tộc, thời gian qua, Điện Biên còn đầu tư, chỉ đạo các ngành sử dụng lồng ghép nguồn vốn các chương trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa gắn với xây dựng nông thôn mới. Đồng chí Nguyễn Minh Phú, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên, cho biết: Công tác đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật phục vụ cho hoạt động văn hóa, thể dục, thể thao trong những năm qua được đẩy mạnh. Hệ thống thiết chế văn hóa thể thao của tỉnh đã được quan tâm đầu tư, xây dựng, tạo địa điểm sinh hoạt văn hóa tại chỗ cho nhân dân; đời sống văn hóa ở khu vực nông thôn, vùng cao, bên giới từng bước được cải thiện. Đến hết năm 2024, toàn tỉnh có 897/1.446 thôn, bản, tổ dân phố có nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng; 10/10 huyện, thị xã, thành phố có nhà văn hóa, thể thao cấp huyện; 104/129 số xã, phường, thị trấn có nhà văn hóa, thể thao… Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở trên địa bàn tỉnh đã và đang phát huy công năng sử dụng, góp phần đẩy mạnh phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao, phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị của địa phương, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho nhân dân, tạo môi trường văn hóa lành mạnh cho sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong tình hình mới.