Ngày 21/7, tại Hà Nội, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp SAVIS Group và DigiCert (Ireland) tổ chức Hội thảo quốc tế “Định hình tương lai hạ tầng PKI: Chuyển đổi các tiêu chuẩn mật mã cho dịch vụ tin cậy hướng tới kỷ nguyên hậu lượng tử”.
Hạ tầng tin cậy số - Trụ cột của kinh tế số
Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Tô Thị Thu Hương, Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) nhấn mạnh: Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Việt Nam lấy công nghệ làm động lực chủ đạo cho phát triển bền vững.
Trong tiến trình đó, hạ tầng khóa công khai (PKI), chữ ký số và các dịch vụ tin cậy đã trở thành "xương sống" bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và giá trị pháp lý của các giao dịch điện tử.
Tính đến hết tháng 6/2026, cả nước đã cấp gần 32 triệu chứng thư chữ ký số, nâng tỷ lệ phổ cập trong dân số trưởng thành lên 45,62%, cùng hàng tỷ giao dịch điện tử được thực hiện trên môi trường số.
Những con số trên phản ánh tốc độ chuyển đổi số mạnh mẽ, song cũng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc củng cố hạ tầng tin cậy số trước bước ngoặt công nghệ mới.
Kỷ nguyên lượng tử đặt ra thách thức mới đối với bảo mật
Sự xuất hiện của điện toán lượng tử đang làm thay đổi căn bản bức tranh an ninh mạng toàn cầu. Năng lực tính toán vượt trội của máy tính lượng tử trong tương lai có thể dễ dàng phá vỡ các thuật toán mật mã khóa công khai hiện nay, vốn được coi là nền tảng bảo vệ thông tin định danh, hợp đồng điện tử và giao dịch tài chính.
Đây không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến niềm tin số và sự vận hành an toàn của nền kinh tế số.
Theo Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia Tô Thị Thu Hương, nếu không có sự chuẩn bị từ sớm, những hệ thống hạ tầng khóa công khai vốn được coi là nền tảng "đáng tin cậy" hiện nay có nguy cơ bị phá vỡ trong tương lai khi máy tính lượng tử đạt đến năng lực xử lý đủ mạnh.
Vì vậy, việc xây dựng một hệ sinh thái dịch vụ tin cậy có khả năng kháng lượng tử, đồng thời tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế, là điều kiện quan trọng để bảo vệ Chính phủ số, kinh tế số và các giao dịch điện tử.
Tại hội thảo, các chuyên gia trong nước và quốc tế thống nhất nhận định hạ tầng tin cậy số toàn cầu đang đứng trước 3 thách thức lớn.
Trước hết là yêu cầu chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã mới để ứng phó với sự phát triển của điện toán lượng tử.
Thứ hai là sự bùng nổ của điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và các hệ thống số quy mô lớn khiến số lượng chứng thư số, thiết bị và dịch vụ cần được xác thực tăng nhanh, đòi hỏi hạ tầng PKI phải được hiện đại hóa.
Thứ ba là xu hướng quốc tế rút ngắn thời hạn hiệu lực của chứng thư số nhằm nâng cao mức độ an toàn, kéo theo áp lực lớn đối với công tác quản lý và vận hành hệ thống.
Theo các chuyên gia, đây không chỉ là thách thức về công nghệ mà còn liên quan đến năng lực quản trị, tiêu chuẩn hóa và khả năng thích ứng của các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.
Ông Hoàng Nguyên Vân, Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo chuyển đổi số (VIDTI) cho rằng, thay vì chỉ tập trung thay thế các thuật toán mật mã truyền thống bằng mật mã hậu lượng tử (PQC), các tổ chức cần xây dựng kiến trúc hạ tầng có khả năng linh hoạt thay đổi thuật toán khi tiêu chuẩn bảo mật mới được ban hành.
Cách tiếp cận này sẽ giúp các hệ thống tài chính-ngân hàng, viễn thông và dịch vụ công giảm đáng kể chi phí chuyển đổi, hạn chế gián đoạn vận hành và nâng cao khả năng thích ứng trước các mối đe dọa an ninh mạng trong tương lai.
Đối với lĩnh vực tài chính-ngân hàng, ông Vân cảnh báo nguy cơ "thu hoạch trước, giải mã sau", khi dữ liệu được thu thập từ hiện tại có thể bị giải mã trong tương lai nếu máy tính lượng tử đạt đủ năng lực.
Ông đề xuất lộ trình chuyển đổi giai đoạn 2026-2030, bắt đầu từ kiểm kê toàn bộ tài sản mật mã như chứng thư số, khóa ký, thiết bị HSM; đánh giá rủi ro; thử nghiệm các thuật toán và mô hình triển khai mới. Sau đó từng bước áp dụng trên các hệ thống ưu tiên, thiết lập cơ chế giám sát và xây dựng năng lực làm chủ hệ sinh thái mật mã hậu lượng tử.
Theo các chuyên gia, việc chủ động nghiên cứu, tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế và tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực và cộng đồng chuyên gia sẽ giúp Việt Nam từng bước xây dựng hạ tầng tin cậy số tiệm cận chuẩn mực toàn cầu.
Các đại biểu cũng cho rằng quá trình chuyển đổi sang các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử sẽ là một hành trình dài hạn. Tuy nhiên, những tổ chức chủ động chuẩn bị ngay từ hôm nay thông qua hiện đại hóa hạ tầng PKI, nâng cao năng lực quản trị tài sản mật mã và phát triển nguồn nhân lực sẽ có lợi thế trong việc bảo vệ dữ liệu, giao dịch điện tử và duy trì niềm tin số trong kỷ nguyên hậu lượng tử.
