Theo những dự báo mới nhất từ Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, tình hình xâm nhập mặn tại Cần Thơ và bình diện chung vùng Đồng bằng sông Cửu Long hiện đang rơi vào giai đoạn căng thẳng nhất. Nước mặn từ các cửa sông lớn đã âm thầm luồn sâu vào hệ thống kênh rạch nội đồng với chiều sâu từ 45km đến 60km tính từ cửa biển.
Đặc biệt, tại các khu vực giáp ranh như các xã Long Phú, Trần Đề hay Cù Lao Dung, nồng độ mặn ghi nhận đã vượt ngưỡng 2‰. Đây là con số "báo động đỏ" đối với sản xuất nông nghiệp, bởi độ mặn này có khả năng gây thiệt hại trực tiếp và nghiêm trọng cho cây trồng, nhất là các loại cây ăn trái nhạy cảm. Đáng lo ngại hơn, các chuyên gia dự báo tình trạng này sẽ không sớm kết thúc mà còn kéo dài và diễn biến khó lường trong những tháng tiếp theo, đặt Cần Thơ vào thế phải "gồng mình" ứng phó dài hơi.
Đối diện với "giặc mặn", thành phố Cần Thơ đã không chọn cách bị động. Ngay từ đầu vụ, kế hoạch sản xuất linh hoạt đã được triển khai quyết liệt. Đến thời điểm hiện tại, toàn thành phố đã hoàn tất xuống giống 312.615 ha lúa Đông Xuân 2025-2026.
Điểm sáng trong công tác ứng phó năm nay là sự thay đổi về cơ cấu giống. Người dân đã chủ động lựa chọn các giống lúa chất lượng cao, có khả năng chống chịu phèn mặn tốt như: Đài Thơm 8, chiếm tỷ trọng lớn nhất với 44% diện tích. Các giống OM chiếm 24% diện tích và ST25 chiếm hơn 16% diện tích.
Sự chủ động này đã mang lại những kết quả bước đầu khả quan. Tính đến nay, hơn 100.000 ha lúa đã được thu hoạch với năng suất ấn tượng, đạt trung bình 69,29 tạ/ha. Tuy nhiên, ngành nông nghiệp vẫn không lơ là khi còn hàng trăm ngàn héc-ta đang ở những giai đoạn cực trọng như làm đòng, trổ chín – thời điểm cây lúa cần nước ngọt nhất để đảm bảo năng suất cuối cùng.
Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố, nhấn mạnh giải pháp kỹ thuật là then chốt. Bà khuyến cáo nông dân cần triệt để áp dụng biện pháp "tưới ngập-khô xen kẽ". Kỹ thuật này không chỉ giúp tiết kiệm nguồn nước ngọt khan hiếm mà còn giúp bộ rễ lúa khỏe hơn, tăng khả năng chống chịu trước nồng độ mặn gia tăng trong nước tưới vào cuối vụ.
Nếu cây lúa có thể né mặn nhờ lịch thời vụ, thì các vườn cây ăn trái với tổng diện tích hơn 100.000 ha của Cần Thơ lại đứng trước rủi ro lớn hơn rất nhiều. Thống kê cho thấy có khoảng 8.000 ha cây ăn trái đang nằm trong vùng nguy hiểm, chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi hạn mặn, chủ yếu tập trung tại các khu vực tiếp giáp với Kế Sách, Long Phú.
Ngành chức năng đã đưa ra những quy tắc "sống còn" cho nhà vườn. Đối với cây cực kỳ nhạy cảm (Sầu riêng, chôm chôm, măng cụt) tuyệt đối không tưới nước có độ mặn trên 0,5‰. Đối với các loại cây khác giới hạn độ mặn cho phép phải dưới 1‰.
Ghi nhận tại xã Kế Sách, tinh thần chủ động của người dân đang lên rất cao. Ông Trần Văn Chính, một lão nông đang canh tác 8 công sầu riêng, chia sẻ kinh nghiệm "vượt mặn" đầy bài bản. Bên cạnh việc gia cố hệ thống cống đập, bờ bao để trữ nước ngọt, ông còn áp dụng tổng hòa các biện pháp kỹ thuật như: Sử dụng màng phủ nông nghiệp, rơm rạ và cỏ khô phủ kín gốc để hạn chế tối đa sự bốc hơi nước từ đất. Cắt tỉa cành vô hiệu, tỉa bớt nụ và hoa để cây không phải "gồng mình" nuôi quá nhiều bộ phận khi nguồn nước thiếu hụt và tăng cường bón phân hữu cơ, bổ sung Kali và Silic giúp vách tế bào cây cứng cáp hơn, đồng thời dùng các chế phẩm sinh học để hỗ trợ bộ rễ.
Về kỹ thuật tưới, ngành nông nghiệp lưu ý nông dân duy trì độ ẩm đất ở mức 70-80%. Đặc biệt, thời điểm tưới cũng đóng vai trò quan trọng: ưu tiên tưới vào sáng sớm và tránh tuyệt đối sau 15 giờ chiều để giảm sốc nhiệt cho cây. Trong những ngày cao điểm mặn, nguyên tắc được đưa ra là "tưới tối thiểu"–chỉ đủ để cây không héo và đất không nứt nẻ.
Về lâu dài, Cần Thơ không chỉ dừng lại ở các biện pháp tình thế. Thành phố đang đẩy mạnh cuộc cách mạng trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ cho biết: Chính quyền đang tích cực hướng dẫn nông dân chuyển sang các loại cây trồng "tiết kiệm nước" như rau màu, đậu, mè và các loại cây công nghiệp ngắn ngày. Sau khi kết thúc vụ lúa Đông Xuân, những vùng đất kém hiệu quả hoặc có nguy cơ thiếu nước cao sẽ được khuyến khích chuyển đổi ngay hoặc thực hiện cày ải phơi đất. Việc phơi đất không chỉ giúp cắt đứt mầm bệnh mà còn là cách để đất nghỉ ngơi, chuẩn bị cho vụ mùa tiếp theo khi nguồn nước ổn định.
Bên cạnh đó, công nghệ đang trở thành "chìa khóa" cho nông nghiệp thích ứng. Các mô hình tưới phun mưa, tưới nhỏ giọt đang được ứng dụng rộng rãi, giúp tối ưu hóa từng giọt nước ngọt quý giá. Ngành nông nghiệp thành phố khuyến cáo không xuống giống tại các vùng nguy cơ cao và phải tận dụng triệt để công nghệ để thích ứng bền vững với "kịch bản" hạn mặn có thể trở thành thường trực.
Cuộc chiến với hạn mặn tại Cần Thơ vẫn đang tiếp diễn quyết liệt. Với sự kết hợp giữa chỉ đạo sát sao của cơ quan chức năng và sự chủ động, sáng tạo của người nông dân, thành phố đang nỗ lực hết mình để biến những thách thức từ thiên tai thành động lực cho sự đổi mới và thích ứng bền vững.
