Bộ Ngoại giao Mỹ nên có thái độ hợp tác và xây dựng hơn

 Ngày 8-4 vừa qua, trong khi diễn thuyết tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh (Hà Nội), GS Michael Dukakis, Chủ tịch Diễn đàn toàn cầu Boston, cho rằng: "Quan hệ Việt - Mỹ đã có các thành quả phát triển tuyệt vời... Chúng ta cần nỗ lực để phát triển quan hệ hợp tác, xây dựng, hòa giải sâu sắc hơn nữa". Nhưng đáng tiếc là, Báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về tình trạng nhân quyền trên thế giới công bố ngày 18-4 lại chưa cho thấy sự nỗ lực hợp tác, xây dựng và hòa giải...

 Ngày 13-8-2010, website tiếng Việt của VOA có đăng bài Quyết định đi Việt Nam của nghị viên Hoàng Duy Hùng gây nhiều tranh cãi; bài cho biết tại thời điểm đó, việc "đi hay không nên đi Việt Nam" của ông Hoàng Duy Hùng (tức Al Hoàng) - nghị viên Hội đồng thành phố Houston, đang là "đề tài được bàn tán sôi nổi trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt". Và trong khi cuộc tranh cãi chưa kết thúc thì tháng 3-2013, ông Hoàng Duy Hùng đã tới Việt Nam để xúc tiến quá trình thiết lập quan hệ hữu nghị giữa TP Ðà Nẵng và TP Houston. Trong rất nhiều tin tức liên quan tới chuyến đi của ông Hoàng Duy Hùng công bố trên internet, người quan tâm tới nhân quyền, tự do tôn giáo ở Việt Nam không thể bỏ qua các video-clip tường thuật cuộc gặp giữa ông Hoàng Duy Hùng với Giám mục Châu Ngọc Tri - Tổng Giám mục Giáo phận Ðà Nẵng; chuyến thăm Giáo xứ Cồn Dầu (Ðà Nẵng) và cuộc trò chuyện với Linh mục Vũ Dần - Quản xứ Cồn Dầu. Trong các video-clip, hai vị chức sắc đang giữ trọng trách tại Giáo phận Ðà Nẵng, Giáo xứ Cồn Dầu đều khẳng định sự kiện ở Cồn Dầu không liên quan tới vấn đề tôn giáo; và ý kiến của Linh mục Vũ Dần: "Tôi xin mời giáo dân hải ngoại hãy về Cồn Dầu để tự mình tìm hiểu sự thật hơn là nghe lời đồn đại một chiều" làm nhớ tới điều Giám mục Châu Ngọc Tri khẳng định: "truyền thông làm hại Cồn Dầu"! Sau khi về Mỹ, trả lời phỏng vấn trên một website, ông Hoàng Duy Hùng đã nói: "Vấn đề tại Cồn Dầu không phải là đàn áp tôn giáo". Vậy mà mấy năm qua, sự thật đó bị một số người Mỹ gốc Việt "chống cộng cực đoan" lợi dụng để bóp méo, xuyên tạc, biến thành "bằng chứng" để vu cáo Nhà nước Việt Nam. Có thể nói, các tin tức bịa đặt chung quanh sự kiện Cồn Dầu là một thí dụ điển hình cho hành vi thiếu lương thiện mà các thế lực thù địch với Nhà nước và nhân dân Việt Nam vẫn thực hành để làm ảnh hưởng tới uy tín của Việt Nam trong quan hệ quốc tế, đồng thời tác động để một số cơ quan công quyền của nước Mỹ lên tiếng phê phán, gây sức ép đối với Việt Nam.

 Trong bối cảnh đó, lẽ ra cần cẩn trọng xem xét trước khi tiến hành đánh giá, thì một số người trong chính giới Mỹ lại tỏ ra tin cậy, tán thưởng, đồng tình với sự vu cáo. Bằng chứng là ngày 11-4, dân biểu Chris Smith chủ trì một cuộc "điều trần" tại Ủy ban Ðối ngoại Hạ viện Mỹ để nghe mấy kẻ nổi tiếng trơ tráo như Võ Văn Ái, Nguyễn Ðình Thắng,... vu cáo Việt Nam. Ðặc biệt, kẻ được giới thiệu là "giáo dân Giáo xứ Cồn Dầu mới định cư tại Mỹ" (!) xưng xưng bịa đặt: "Ngay lúc này hơn 100 gia đình giáo dân còn bám trụ ở Giáo xứ đang lo lắng vì một lệnh cưỡng chế mới. Cách đây hai ngày, một gia đình bị lực lượng cưỡng chế san bằng và đuổi ra"! Và Báo cáo thường niên của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ về tình trạng nhân quyền trên thế giới (Báo cáo) mới công bố gần đây cũng vậy. Bản Báo cáo cho thấy Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn chưa có sự thay đổi trong quan niệm, cách thức tiếp cận, xử lý thông tin,... mà vẫn phê phán Việt Nam trong vấn đề tự do tôn giáo, tự do ngôn luận và tự do báo chí, thực hiện các quyền chính trị, dân sự khác,... chủ yếu dựa vào thông tin một chiều rất thiếu xác thực, không phân biệt sự khác nhau giữa tư cách công dân và tư cách tín đồ; giữa tự do báo chí, tự do ngôn luận với sử dụng internet làm công cụ tuyên truyền chống Nhà nước, làm phương hại tới an ninh quốc gia; giữa thực hiện nhân quyền với trách nhiệm xã hội của công dân...

 Có một điều rất đáng tiếc là trong phần đề cập tới vấn đề nhân quyền ở Việt Nam, Báo cáo của Bộ ngoại giao Mỹ hầu như chỉ nhắc lại những thí dụ mà các thế lực thù địch và một số tổ chức, cá nhân thiếu thiện chí với Việt Nam vẫn hằng ngày ra rả trên internet. Và một thực tế có thể dẫn đến nghi ngờ động cơ chính đáng của sự phê phán là: Tại sao Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ chú ý tới một vài cá nhân mà họ coi là "bị vi phạm nhân quyền" trong khi dân số Việt Nam tới hơn 80 triệu người? Phải chăng, Bộ Ngoại giao Mỹ chỉ quan tâm đến "nhân quyền cho số ít" mà không quan tâm tới nhân quyền của số đông? Không khó trả lời câu hỏi này, bởi với hơn 80 triệu người dân Việt Nam, dù cuộc sống còn khó khăn trong bối cảnh chung của đất nước, thì về cơ bản, họ đã được hưởng các quyền chủ yếu một cách tích cực mà xã hội đã và đang mang tới. Như với tự do tôn giáo, tận mắt chứng kiến sinh hoạt tôn giáo của người dân, ngài E. Balestrero - Thứ trưởng Ngoại giao Tòa thánh Vatican, từng nói: "Chính phủ Việt Nam đang nỗ lực thực hiện nhất quán và không ngừng hoàn thiện chính sách tôn trọng và đảm bảo tự do tôn giáo của người dân". Từ thực tế đó có thể đặt câu hỏi: Tại sao trong khi tự trao cho mình quyền phán xét tình hình nhân quyền trên khắp thế giới, thì Bộ Ngoại giao Mỹ lại không quan tâm đến một vấn nạn của chính nước Mỹ: "Mỹ là nước có số lượng tù nhân lớn nhất trên thế giới (2,3 triệu người) và tống giam nhiều người hơn các quốc gia khác (752 tù nhân/100.000 dân). Tình trạng giam giữ không xét xử vẫn tràn lan trong các nhà tù ở Mỹ. Chính phủ Mỹ tiếp tục sử dụng các chính sách chống khủng bố, trong đó có việc giam giữ không xét xử tại nhà tù Guantanamo. Các Ủy ban quân sự vi phạm một cách cơ bản và gây nhiều cản trở cho các vụ kiện tụng đòi bồi thường cho các nạn nhân bị tra tấn. Ðiều kiện giam giữ tù nhân tại nhà tù Guantanamo đang trong tình trạng khắc nghiệt và vô nhân đạo khiến các tù nhân nổi giận, làm cho họ suy sụp về thể chất và tinh thần. Nhiều người trong số này bị nghi là các chiến binh Taliban và Al-Qaeda"?

 Trong Báo cáo, khi phê phán Việt Nam "tiếp tục hạn chế các quyền chính trị của công dân,... giới hạn thêm các quyền tư riêng và quyền bày tỏ ý kiến; trong đó có các cơ quan truyền thông, quyền tập họp, lập hội và quyền đi lại", dường như Bộ Ngoại giao Mỹ quên rằng, trong Công ước quốc tế về các quyền Dân sự và Chính trị được Liên hợp quốc thông qua năm 1966 - văn bản họ thường dẫn ra để phê phán nước này, nước khác trong vấn đề nhân quyền, tự do tôn giáo, tự do ngôn luận và tự do báo chí,... vẫn có các chế tài mà trong khi thực thi, mọi quốc gia cần tuân thủ, như: "Quyền tự do biểu thị tôn giáo hay tín ngưỡng chỉ có thể bị giới hạn theo luật, vì nhu cầu bảo vệ an toàn công cộng, trật tự công cộng, sức khỏe công cộng, đạo lý hay những quyền tự do căn bản của người khác" (điểm 3 - Ðiều 18), "Việc hành xử quyền tự do phát biểu quan điểm (ghi ở khoản 2) đòi hỏi đương sự phải có những bổn phận và trách nhiệm đặc biệt. Quyền này chỉ có thể bị giới hạn bởi pháp luật vì nhu cầu: a. Tôn trọng những quyền tự do và thanh danh của người khác; b. Bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự công cộng, sức khỏe công cộng hay đạo lý" (điểm 3 - Ðiều 19), "Quyền hội họp có tính cách hòa bình phải được thừa nhận. Việc hành xử quyền này chỉ có thể bị giới hạn bởi luật pháp, vì các nhu cầu cần thiết trong một xã hội dân chủ để bảo vệ an ninh quốc gia, an toàn công cộng, trật tự công cộng, sức khỏe công cộng, đạo lý, hay những quyền tự do của người khác" (Ðiều 21), "1. Ai cũng có quyền tự do lập hội, kể cả quyền thành lập và gia nhập các nghiệp đoàn để bảo vệ quyền lợi của mình; 2. Việc hành xử quyền này chỉ có thể bị giới hạn bởi luật pháp, vì các nhu cầu cần thiết trong một xã hội dân chủ để bảo vệ an ninh quốc gia, an toàn công cộng, trật tự công cộng, sức khỏe công cộng, đạo lý, hay những quyền tự do của người khác..." (điểm 1 và 2 Ðiều 22). Nên lưu ý, các chế tài trên đây không chỉ liên quan tới luật pháp, mà còn liên quan tới đạo lý. Chỉ có bằng đạo lý mới lý giải được tại sao dù BBC đã có truyền thống phát các bài ca được ưa chuộng nhất trong tuần, mà vừa qua lại ngần ngại phát bài hát Mụ phù thủy chết rồi đang ăn khách, vì người ta cho rằng, bài hát này có liên quan tới cựu Thủ tướng Margaret Thatcher.

 Ngày 8-4 vừa qua, GS Michael Dukakis, Chủ tịch Diễn đàn toàn cầu Boston, cựu Thống đốc bang Massachusetts, cựu ứng viên của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 1988 đã có buổi diễn thuyết tại Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh ở Hà Nội với chủ đề Thế giới và những chính sách trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Obama. Trong bài diễn thuyết, GS Michael Dukakis đã nói với cử tọa Việt Nam: "Các bạn là một dân tộc điển hình về hòa giải, hòa hợp sau chiến tranh, nỗ lực xây dựng một thế giới tránh xung đột". Ông cho rằng, muốn tạo dựng hòa bình thế giới cần phải xây dựng thể chế gìn giữ hòa bình chung trên thế giới, ở đó mọi quốc gia dù lớn nhỏ đều hành xử bình đẳng, nhất là trong bối cảnh đầy biến động, thách thức đan xen như hiện nay. Về quan hệ Việt - Mỹ, GS Michael Dukakis nói: "Quan hệ Việt - Mỹ đã có các thành quả phát triển tuyệt vời... Chúng ta cần nỗ lực để phát triển quan hệ hợp tác, xây dựng, hòa giải sâu sắc hơn nữa". Thiết nghĩ, đó là điều mà Bộ Ngoại giao Mỹ nên hướng tới chứ không nên cho ra đời những văn bản như Báo cáo làm ảnh hưởng tới quan hệ hai nước, và làm phương hại tới uy tín của Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm