Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc tên thật là Trần Thị Lan, sinh năm 1930 ở làng Vân Mạc, xã Quang Trung, huyện Ân Thi (nay là thôn Vân Mạc, xã Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên). Năm 1947, chị được kết nạp vào Đảng, sau đó làm cán sự Hội Phụ nữ huyện Ân Thi.
Do yêu cầu nhiệm vụ, từ tháng 12/1949, đồng chí Bùi Thị Cúc trở thành cán bộ công an, được phân công làm nhiệm vụ phản gián và địch vận, nắm tình hình, thu thập tin tức về hoạt động của địch trong vùng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ được cấp trên giao trừ khử tên chỉ huy bốt Cảnh Lâm, đồng chí bị địch bắt và tra tấn dã man nhưng vẫn kiên trung, bất khuất, quyết không khai báo cơ sở của ta trong vùng.
Ngày 15/5/1950, đồng chí Bùi Thị Cúc đã anh dũng hy sinh khi tròn 20 tuổi. Ngày 15/1/1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh truy tặng đồng chí Bùi Thị Cúc Huân chương Độc lập hạng ba và 6 chữ vàng: “Sống anh dũng, chết vẻ vang”. Năm 1995, liệt sĩ Bùi Thị Cúc được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên Phạm Văn Nghiêm chia sẻ: “Cuộc đời, sự nghiệp và sự hy sinh cao cả của Anh hùng liệt sĩ Bùi Thị Cúc là biểu tượng sáng ngời về lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân, là niềm tự hào của lực lượng Công an nhân dân, niềm tự hào của quê hương Hưng Yên”.
Nhiều năm qua, Bộ Công an, tỉnh Hưng Yên cùng các cơ quan, đơn vị liên quan đã gìn giữ, tôn tạo các địa điểm, công trình lưu niệm gắn với cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí.
Ngày 15/9/2020, Công an tỉnh Hưng Yên đã báo cáo, đề xuất Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an, Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh xem xét, chấp thuận chủ trương xây dựng Khu lưu niệm Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc tại quê hương Hưng Yên.
Sau quá trình khảo sát, nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ và các thủ tục, dự án được triển khai trên diện tích hơn 13.000 m² tại thôn Vân Mạc, xã Xuân Trúc.
Trong quá trình triển khai xây dựng, Bộ Công an và tỉnh Hưng Yên thường xuyên phối hợp kiểm tra, góp ý hoàn thiện thiết kế nhằm bảo đảm tính lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và công năng sử dụng của công trình.
Công trình Khu lưu niệm gồm các hạng mục: Đền thờ Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc, Nhà trưng bày lưu niệm, nhà khách, nhà quản lý, tượng điêu khắc Anh hùng liệt sĩ Công an nhân dân Bùi Thị Cúc, hồ cảnh quan, sân vườn và các hạng mục phụ trợ khác. Công trình do Công ty cổ phần Tập đoàn Mặt Trời tài trợ kinh phí xây dựng với tổng mức đầu tư khoảng 68,6 tỷ đồng.
Năm 2021 và năm 2026, Công an tỉnh Hưng Yên đã tổ chức phát động Quỹ “Viên gạch hồng tri ân” vận động cán bộ, chiến sĩ tham gia đóng góp gần 10 tỷ đồng xây dựng Khu lưu niệm.
Công an tỉnh đã thành lập Ban Chỉ đạo tổ chức sưu tầm tài liệu, hiện vật để trưng bày tại Nhà trưng bày truyền thống; phối hợp Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, Cục Công tác chính trị, Bộ Công an và các cơ quan, tổ chức liên quan để sưu tầm hiện vật tại các cơ quan thuộc Bộ Công an, Trung tâm Lưu trữ quốc gia và địa phương...
Đồng chí Phạm Khắc Huân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Xuân Trúc cho biết: Khu lưu niệm khánh thành ngày 25/7 vừa qua đáp ứng lòng mong mỏi bấy lâu nay của mỗi cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân trong xã. Nơi đây sẽ trở thành “địa chỉ đỏ” lan tỏa truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” cho các thế hệ mai sau.
