Biệt đội gỡ “lưới ma”, giải cứu san hô
Ở độ sâu 10-15m dưới mặt biển đặc khu Cồn Cỏ (tỉnh Quảng Trị), anh Nguyễn Văn Dẩn (33 tuổi) lần tay theo một đoạn lưới quấn chặt vào rạn đá. Từng mắt lưới được anh cẩn thận gỡ ra, gom lại để đưa lên bờ, tránh làm tổn hại san hô. Anh Dẩn là ngư dân định cư trên đảo Cồn Cỏ, đồng thời là thành viên đội lặn bảo vệ môi trường biển thuộc Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ.
Tháng 6 vừa qua, anh cùng hai ngư dân khác được cử đến Khánh Hòa tham gia khóa đào tạo về lặn biển và được cấp chứng chỉ lặn biển quốc tế.
Ngoài việc đánh bắt hải sản và bảo vệ ngư trường, những ngư dân như anh Dẩn có thêm một công việc đặc biệt: Khi khu bảo tồn tổ chức lặn gỡ “lưới ma” (những tấm lưới đánh cá bị bỏ quên, thất lạc hoặc vứt bỏ), họ lại khoác trên vai bình dưỡng khí, đeo dụng cụ chuyên dụng để xuống biển.
Dưới đáy biển sâu, “lưới ma” xoắn chặt vào rạn đá, san hô, trở thành cái bẫy với sinh vật biển, đồng thời có thể vướng vào tay chân, thiết bị của thợ lặn dẫn đến các nguy cơ khó lường. Công việc gỡ lưới bào mòn thể lực người lặn bởi áp suất cao.
“Xuống đáy biển mới thấy có quá nhiều nguy cơ cho thủy sản và rạn san hô. Có những tấm lưới dài trôi dạt từ nơi khác về mắc vào các rạn đá quanh đảo, cả những dây thừng như thòng lọng. Nếu không gỡ bỏ sẽ trở thành bẫy gây hại cho sinh vật biển và san hô”, anh Dẩn nói.
Biển Cồn Cỏ là khu vực có rạn san hô đa dạng. Năm 2019, Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ thành lập đội lặn, thực hiện thu gom rác thải, ngư lưới cụ mắc lại dưới đáy biển. Ông Trần Khương Cảnh, Phó Giám đốc Ban quản lý khu bảo tồn, cũng là 1 trong 8 thành viên của đội lặn cho biết, có những đoạn lưới càng kéo càng mắc sâu vào rạn.
Nếu không cẩn thận, người thợ có thể làm gãy các nhánh san hô hoặc khuấy đục khu vực chung quanh. Vì vậy, mỗi lần gỡ lưới đòi hỏi sự kiên nhẫn và phối hợp nhịp nhàng giữa những người dưới nước với nhóm hỗ trợ trên thuyền.
Ngoài gỡ lưới, đội thợ lặn còn thu gom dây thừng, vỏ lon, chai lọ và nhiều loại rác khác nằm xen giữa các rạn đá. Hoạt động này nhận được sự quan tâm, ủng hộ của những người yêu biển.
Khoảng ba năm trở lại đây, một số nhóm thợ lặn chuyên nghiệp khi đến Cồn Cỏ du lịch đã chủ động liên hệ khu bảo tồn để cùng tham gia làm sạch môi trường biển. Những hoạt động và hình ảnh được chia sẻ giúp lan tỏa thông điệp bảo vệ rạn san hô, nguồn lợi biển.
Ban Quản lý Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ tổ chức gỡ “lưới ma”, thu gom rác dưới biển mỗi năm hai lần. Đợt gần nhất được thực hiện cuối tháng 7, chuyến tiếp theo dự kiến triển khai trong tháng 9. Trong đợt vừa qua, nhóm thợ lặn đã làm sạch khu vực đáy biển rộng khoảng 3,5 ha, đưa 61 kg rác lên bờ, trong đó có hơn 40 kg “lưới ma” và dây thừng các loại.
Chung tay gìn giữ rạn san hô
Đặc khu Cồn Cỏ có diện tích khoảng 2,3 km², cách đất liền khoảng 18 hải lý về phía đông. Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ rộng hơn 530 ha với hệ sinh thái biển đa dạng, trong đó có hơn 100 loài san hô. Vùng biển quanh đảo cũng là ngư trường quen thuộc của hàng trăm tàu cá.
Các khảo sát của Viện Nghiên cứu hải sản từ năm 2007-2018 đã ghi nhận 954 loài sinh vật ở khu bảo tồn. Rạn san hô ở Cồn Cỏ được đánh giá còn tương đối nguyên vẹn, có mức độ đa dạng loài cao tại khu vực vịnh Bắc Bộ.
Tại Cồn Cỏ, các nhà khoa học xác định được 137 loài san hô, gồm 114 loài cứng và 23 loài mềm, phân bố chung quanh 4 mặt đảo với tổng diện tích 274 ha. Độ phủ san hô đạt 32,63%, thuộc mức trung bình theo thang xếp hạng của Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế.
Trong số các loài san hô được ghi nhận có nhiều loài quý hiếm, nguy cơ tuyệt chủng cần được ưu tiên bảo vệ, phục hồi và phát triển như san hô lỗ đỉnh xù xì, lỗ đỉnh hoa, lỗ đỉnh nô bi, cành đa mi, cành sần sùi, cành đầu nhụy, khối đầu thùy...
Hệ sinh thái biển Cồn Cỏ còn có 96 loài rong biển thuộc 4 ngành, 1 loài cỏ biển, 6 loài thực vật ngập mặn, 133 loài thực vật phù du, 97 loài động vật phù du, 182 loài cá rạn và 302 loài động vật đáy.
Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ Nguyễn Văn Hòa cho biết, đơn vị đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp bảo vệ hệ sinh thái rạn san hô và đa dạng sinh học.
Cùng với tuyên truyền để ngư dân, du khách không khai thác, nuôi trồng thủy sản tại các phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và phục hồi sinh thái, đơn vị nghiêm cấm các hành vi hủy hoại, bẻ, hái san hô làm quà lưu niệm; tăng cường tuần tra, kiểm soát, xử lý vi phạm và phối hợp lực lượng chức năng bảo đảm an ninh môi trường biển.
Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ cũng nghiên cứu, nuôi cấy san hô để trồng phục hồi tại những vùng rạn bị suy thoái, đồng thời nhân giống, trồng ở các vùng rạn khác tại Quảng Trị.
Theo ông Trần Khương Cảnh, Cồn Cỏ đang hướng tới mục tiêu xây dựng mô hình “Đảo xanh-không rác thải nhựa” tiêu biểu của miền trung. Để thực hiện mục tiêu này, đảo cần đầu tư hạ tầng thu gom, phân loại và xử lý rác phù hợp với quy mô đảo nhỏ, từng bước hạn chế nhựa dùng một lần và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Cùng với các giải pháp trên, Ban Quản lý định hướng đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), GIS và công nghệ viễn thám trong giám sát hệ sinh thái biển, theo dõi dữ liệu môi trường và cảnh báo nguy cơ tác động đến rạn san hô.
Tiếp tục phối hợp chính quyền đặc khu Cồn Cỏ, các lực lượng chức năng, cộng đồng dân cư và các tổ chức trong nước, quốc tế để huy động nguồn lực cho bảo tồn biển, phát triển du lịch sinh thái, xây dựng hình ảnh Cồn Cỏ trở thành điển hình phát triển xanh và kinh tế biển bền vững.
