Bám trụ nơi tiền tiêu Hòn Khoai

Đảo Hòn Khoai không có dân cư thường trú, những người ở lại quanh năm là cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng làm nhiệm vụ. Giữa khí hậu khắc nghiệt, giao thông cách trở và những ca trực nối nhau, sự bám trụ của họ đã tạo nên nhịp sống thường ngày ở một vị trí tiền tiêu của Tổ quốc.

Những ca trực trên đảo không dân cư

Hòn Khoai thuộc xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau, cách đất liền khoảng 14km, diện tích khoảng 4km². Cụm đảo gồm Hòn Khoai, Hòn Sao, Hòn Tượng, Hòn Đồi Mồi và Hòn Đá Lẻ. Trong đó, Hòn Đá Lẻ là điểm A2 của đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Việt Nam.

Vị trí ở phía đông nam mũi Cà Mau cùng độ cao tự nhiên của Hòn Khoai tạo cho đảo vai trò quan trọng về quốc phòng-an ninh, quan sát và bảo vệ vùng biển, vùng trời phía tây nam.

Trên đảo hiện có Trạm radar 595 thuộc Trung đoàn 551, Bộ Tư lệnh Vùng 5 Hải quân; Đồn Biên phòng Hòn Khoai; Trạm Hải đăng Hòn Khoai; Hạt Kiểm lâm cùng các đơn vị đang thi công công trình.

Không có cộng đồng dân cư thường trú, cuộc sống trên đảo được tạo nên từ những ca trực, nhiệm vụ chuyên môn và sự phối hợp công tác giữa các lực lượng. Phía biển là hoạt động tàu thuyền, trên cao là nhiệm vụ quan sát, quản lý mục tiêu, trong đảo còn có công việc bảo đảm hàng hải, bảo vệ rừng và hỗ trợ người gặp nạn.

Thiếu tá Nguyễn Văn Quang, y sĩ Trạm radar 595 đã bám Hòn Khoai 18 năm. Năm 2008, sau một năm công tác tại Phú Quốc, anh nhận nhiệm vụ ra đảo. Hòn Khoai khi ấy chưa có đường sá, điện và thông tin liên lạc như hiện nay. Trạm đóng trên đỉnh cao, mùa khô, cán bộ, chiến sĩ phải xuống dưới lấy nước chở lên phục vụ sinh hoạt. Nước được phân định mức sử dụng cho từng người.

Những năm tháng đó không khiến người y sĩ rời đảo. Công việc của anh là chăm sóc sức khỏe bộ đội nhưng chiếc túi quân y nhiều lần theo anh đến với những người gặp nạn quanh đảo. Ngư dân gặp chấn thương khi đánh bắt có thể tìm đến đơn vị để khâu vết thương, xử trí ban đầu, trường hợp nặng được sơ cứu rồi tìm cách chuyển vào đất liền.

"Mới đây có một công nhân đang thi công các công trình xây dựng bị tai nạn lao động nặng, tôi cùng đồng đội phải cấp cứu ngay trên ô-tô trước khi đưa người bị nạn xuống tàu cao tốc chuyển về đất liền, bệnh nhân sau đó đã ổn định", Thiếu tá Quang chia sẻ.

Ở một góc khác của Trạm radar, Trung sĩ Nguyễn Thanh Nhường đang bắt đầu những năm tháng đầu tiên của đời lính đảo. Nhường sinh năm 2004, quê tỉnh Khánh Hòa, đến Hòn Khoai từ tháng 12/2025 và đã gần một năm công tác tại đây. Quê ở vùng ven biển nên biển không xa lạ với anh nhưng khí hậu, nếp sinh hoạt và công việc trên đảo vẫn cần thời gian để thích nghi.

Những đàn anh đi trước hướng dẫn Nhường từ việc chuyên môn đến sinh hoạt hằng ngày. Công việc của người chiến sĩ trẻ hiện nay là quản lý sổ sách, hậu cần, nấu ăn, gác và trực. Chính tình cảm đồng đội giúp anh dần thích nghi với đảo.

Giữ vị trí chiến lược ở biển Tây Nam

Giá trị của Hòn Khoai không nằm riêng ở khoảng cách gần hay xa đất liền. Cụm đảo nằm trên vùng biển cực nam, trong đó có Hòn Đá Lẻ mang ý nghĩa pháp lý đặc biệt với vị trí A2 của đường cơ sở. Đồng thời, Hòn Khoai còn gắn với dấu mốc lịch sử Khởi nghĩa Hòn Khoai ngày 13/12/1940 do thầy giáo, chiến sĩ cách mạng Phan Ngọc Hiển lãnh đạo. Trên đảo còn có ngọn hải đăng hơn 100 năm tuổi.

Phát biểu ý kiến nhân chuyến thăm của đoàn đại biểu Thành phố Hồ Chí Minh tại Hòn Khoai, Thiếu tướng Nguyễn Minh Hoàng, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Thành phố nhấn mạnh, đảo có vị trí quan trọng trong thế trận an ninh-quốc phòng vùng biển Tây Nam. Từ những gì trực tiếp chứng kiến, ông đặt trách nhiệm của hậu phương vào những việc làm cụ thể để cán bộ, chiến sĩ yên tâm công tác.

Dịp này, đoàn đã trao cho Trạm radar 595 máy móc, trang thiết bị, phương tiện, vật dụng sinh hoạt trị giá 67 triệu đồng và hệ thống đèn năng lượng mặt trời trị giá 85 triệu đồng, đồng thời tặng quà các lực lượng đang làm nhiệm vụ.

Những công trình được hỗ trợ từ trước như khu nuôi heo rừng, nhà lưới vườn tăng gia đang được sử dụng hiệu quả tại đơn vị, trực tiếp giúp cải thiện điều kiện sinh hoạt của cán bộ, chiến sĩ.

Hiện nay, khu vực đảo Hòn Khoai đang chứng kiến sự đầu tư lớn của Nhà nước với những công trình, dự án trọng yếu như tuyến cao tốc Cà Mau-Đất Mũi, tuyến giao thông kết nối Cà Mau với Hòn Khoai và cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai.

Về mặt kinh tế, Hòn Khoai sẽ là điểm kết nối quan trọng của Vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long, giảm chi phí vận chuyển, logistics, giảm tải cho hệ thống cảng ở Thành phố Hồ Chí Minh và khu vực Đông Nam Bộ, đưa nông sản, thủy sản xuất khẩu ra thẳng tuyến hàng hải quốc tế, mở ra không gian phát triển mới cho Cà Mau; đồng thời, qua đó khai thác tối đa tiềm năng biển và khả năng phát triển kinh tế địa phương, tiếp tục thúc đẩy công nghiệp chế biến và dịch vụ logistics chất lượng cao, hình thành cửa ngõ giao thương quốc tế mới của Việt Nam.

Khi các kết nối mới hình thành, vị trí của Hòn Khoai trong không gian giao thông và phát triển ở cực nam Tổ quốc sẽ có thêm điều kiện phát huy mạnh mẽ. Dù vậy, trước những thay đổi đó, yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và duy trì lực lượng thường xuyên trên đảo vẫn là nhiệm vụ xuyên suốt.