Bác Hồ với Báo Nhân Dân: Gửi gắm niềm tin, trao quyền trách nhiệm

Trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam, Nhân Dân là tờ báo nhận được sự quan tâm thường xuyên, trực tiếp và toàn diện của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ việc quyết định ra báo, định hướng tôn chỉ mục đích, xây dựng đội ngũ cán bộ, đến theo dõi từng số báo và trực tiếp góp ý cho từng bài viết. Sự quan tâm ấy không chỉ thể hiện niềm tin sâu sắc, mà còn là sự gửi gắm trách nhiệm đặc biệt đối với một cơ quan báo chí giữ vai trò trụ cột trong công tác tư tưởng của Đảng.

1Ngày 11/3/1951, tại Chiến khu Việt Bắc, sau thành công của Đại hội lần thứ II của Đảng và trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào giai đoạn quyết liệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp chỉ đạo việc thành lập Báo Nhân Dân - cơ quan Trung ương của Đảng Lao động Việt Nam, nay là Đảng Cộng sản Việt Nam. Việc ra đời tờ Báo Nhân Dân không những xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của “nhiệm vụ cấp bách nhất” của Đảng là “phải đưa kháng chiến đến thắng lợi”, mà còn là một cơ quan ngôn luận trung tâm, ổn định, lâu dài, một công cụ tư tưởng trụ cột của Đảng đồng hành cùng cách mạng trong suốt tiến trình lịch sử.

Tên gọi Nhân Dân do Bác lựa chọn, hàm chứa quan điểm nhất quán: báo của Đảng nhưng phải nói tiếng nói của nhân dân, vì lợi ích của nhân dân, lợi ích của dân tộc. Ngay từ đầu, Bác đã nhấn mạnh vai trò trách nhiệm đặc biệt của tờ báo đối với cách mạng, coi đây là một “công cụ sắc bén” trên mặt trận tư tưởng. Đúng như yêu cầu mà Người đã nhấn mạnh: “Đảng ta mạnh vì Đảng ta tư tưởng nhất trí, hành động nhất trí, suốt từ trên xuống dưới. Tờ báo của Đảng có nhiệm vụ làm cho tư tưởng và hành động thông suốt và thống nhất”.

Từ chủ trương cho đến công tác cán bộ, đều được Bác hết sức quan tâm. Những người được giao phụ trách, viết bài cho Nhân Dân đều phải là những cán bộ có lập trường chính trị vững vàng, có đạo đức cách mạng và tinh thần phục vụ nhân dân.

Theo hồi ức của nhiều cán bộ báo chí thời kỳ đầu, Bác từng nhắc nhở: Làm Báo Nhân Dân là làm việc của Đảng, phải đoàn kết, cố gắng học tập và công tác, làm tốt các nhiệm vụ của báo, phụng sự Tổ quốc, phụng sự Nhân dân.

Trong suốt quá trình hoạt động, Bác duy trì thói quen đọc Báo Nhân Dân hằng ngày, kể cả trong những năm tháng bận rộn nhất. Nhiều cán bộ từng kể lại rằng, có những chi tiết rất nhỏ về cách dùng từ, đặt tít, hoặc cách phản ánh một vấn đề cụ thể, Bác đều phát hiện và nhắc nhở kịp thời. Trong một số trường hợp, Người nhắc báo cần có viết bài tuyên truyền về những vấn đề thời sự, hay những vấn đề mới đặt ra. Người quan tâm theo dõi rất cụ thể, trách nhiệm đối với Báo Nhân Dân, cũng thể hiện một tinh thần rất nhân văn và tinh tế trong nghề nghiệp làm báo. Có thể nói, sự quan tâm, chỉ đạo, chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một yếu tố rất quan trọng, giúp cho những người làm Báo Nhân Dân trưởng thành toàn diện và tờ báo đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cách mạng được giao.

2Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi báo chí là một mặt trận cách mạng, và Báo Nhân Dân là diễn đàn chính trị trung tâm của Đảng. Với hơn 1.200 bài viết đăng trên Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là tác giả nhiều bài nhất, mà còn là người sử dụng tờ báo này như một diễn đàn tin cậy, trực tiếp để định hướng chính trị, tư tưởng, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ cách mạng, giáo dục cán bộ, đảng viên và động viên kịp thời phong trào quần chúng rộng rãi.

Các bài viết của Bác đăng trên Báo Nhân Dân không chỉ mang tính chỉ đạo đường lối, mà còn rất gần gũi với đời sống nhân dân. Đó là những bài viết cập nhật các vấn đề thời sự, ngắn gọn, dễ hiểu, ngôn ngữ trong sáng, đậm chất dân tộc, hướng thẳng vào đối tượng bạn đọc là cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân rộng rãi. Phong cách thể hiện trong các bài báo của Người thực sự là mẫu mực cho những người làm báo Đảng.

Không chỉ viết bài, Bác còn đọc kỹ và nhận xét thẳng thắn đối với báo. Có những bài viết Bác cho là “đúng nhưng chưa dễ hiểu”, hoặc “nói nhiều mà chưa trúng vấn đề”, Bác góp ý trực tiếp với cán bộ phụ trách. Theo hồi ký của một số nhà báo lão thành, Bác từng nhắc: Báo của Đảng mà dân không đọc được, không hiểu được thì coi như chưa làm tròn nhiệm vụ.

Chính từ sự quan tâm ấy, Báo Nhân Dân dần hình thành phong cách riêng - chính luận nhưng không khô cứng, tuyên truyền nhưng không giáo điều, luôn hướng tới việc thuyết phục bằng lý lẽ và thực tiễn. Đó cũng chính là một cơ sở quan trọng để Nhân Dân trở thành một hình mẫu, được nhiều thế hệ cán bộ, người dân tin cậy đọc và làm theo.

3Đồng thời với trách nhiệm và niềm tin dành cho Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm chỉ dẫn cụ thể, sâu sắc về mục đích, phương pháp và trách nhiệm nghề nghiệp đối với những người làm báo.

Người chỉ ra yêu cầu đầu tiên với tất cả những người làm báo “phải có lập trường chính trị vững chắc. Chính trị phải làm chủ. Đường lối chính trị đúng thì những việc khác mới đúng được”. Lập trường chính trị của người làm báo trước hết ở xác định rõ mục đích của báo chí cách mạng là phục vụ cách mạng, phục vụ Nhân dân. Khi viết bài thì phải “nói có sách, mách có chứng”. Người căn dặn trực tiếp những người làm Báo Nhân Dân: “người làm báo phải viết đúng, viết hay…”. Trong hồi ức của đồng chí Trần Quang Huy, từ chuyện trồng rau, Bác Hồ liên hệ ra chuyện làm báo để nhắc nhở như một bài học cho người làm báo: Các chú làm báo cũng như trồng rau. Phải chọn chỗ nào đất tốt nhất trồng cho cây rau to. Các chú làm báo, cũng phải chọn đề tài, chọn vấn đề, tức là chọn chỗ, chọn việc, làm sao phát triển như cây rau, mới thành công.

Về phương pháp, Bác yêu cầu người làm báo phải đi sâu thực tế, gần gũi quần chúng. Người phê bình lối viết chỉ quanh quẩn trong hội nghị, báo cáo, mà ít phản ánh đời sống thực tế. Theo Bác, không hiểu dân thì không thể viết cho dân, càng không thể hướng dẫn dân làm cách mạng. Hiểu dân, còn cần phải viết cho dân dễ hiểu, phải dùng tiếng Việt cho trong sáng, phải giữ gìn, phát huy cho tiếng Việt ngày càng giàu có hơn. Trong nhiều bản thảo, Người sửa chữa từng từ theo hướng đơn giản, gần gũi với lời ăn, tiếng nói hằng ngày của người dân.

Đặc biệt, Bác nhấn mạnh trách nhiệm đạo đức và chính trị của người làm báo. Một bài báo đăng trên Báo Nhân Dân không chỉ là ý kiến cá nhân, mà là tiếng nói của Đảng. Vì vậy, mỗi thông tin, mỗi nhận định đều phải cân nhắc kỹ lưỡng, tránh gây hiểu lầm, mất niềm tin trong Nhân dân.

*

Nhìn lại 75 năm kể từ số báo đầu tiên, có thể khẳng định rằng, sự quan tâm, dìu dắt và những chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là sự gửi gắm niềm tin, trao truyền trách nhiệm đối với Báo Nhân Dân, và đã trở thành nền tảng tư tưởng, bản sắc chính trị và chuẩn mực nghề nghiệp của Báo Nhân Dân. Trong bối cảnh mới, những giá trị ấy tiếp tục là điểm tựa để tờ báo giữ vững vai trò là tiếng nói của Đảng, diễn đàn của Nhân dân và lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa.