Hội thảo khoa học quốc gia “Trí tuệ nhân tạo cho mật mã và an toàn thông tin" (AI4CRIS 2026) do Ban Cơ yếu Chính phủ chỉ đạo, Học viện Kỹ thuật mật mã chủ trì tổ chức, Câu lạc bộ các Khoa-Trường-Viện Công nghệ thông tin-Truyền thông Việt Nam (FISU Việt Nam) đồng tổ chức, với sự phối hợp của Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Tạp chí An toàn thông tin.
Tham dự hội thảo có lãnh đạo các cơ quan quản lý Nhà nước, các nhà khoa học, chuyên gia, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), mật mã và an toàn thông tin.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hải Bình, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh, trong kỷ nguyên AI, bảo đảm an toàn thông tin không dừng ở bảo vệ hệ thống và dữ liệu mà gắn với bảo vệ tính toàn vẹn của không gian thông tin, niềm tin xã hội và khả năng nhận biết thật-giả của con người.
Những thách thức mới đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, kết hợp công nghệ với thể chế, quản trị và truyền thông, qua đó phát huy giá trị của AI đối với phát triển, đồng thời kiểm soát những rủi ro mà công nghệ này có thể tạo ra.
AI vừa hỗ trợ phòng thủ, vừa làm gia tăng thách thức an ninh mạng
Trong phần khai mạc hội thảo, Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ dẫn số liệu từ Báo cáo an ninh mạng năm 2025 của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho biết, gần 552 nghìn cuộc tấn công mạng nhằm vào các hệ thống thông tin trong nước được ghi nhận; tỷ lệ tổ chức chịu tổn thất thực tế tăng từ 46,15% lên 52,3%.
Sự phát triển nhanh của AI đang làm thay đổi cả phương thức phòng thủ lẫn tấn công trên không gian mạng. AI có thể hỗ trợ phát hiện bất thường, phân tích nguy cơ và phản ứng nhanh trước sự cố, song cũng có thể bị lợi dụng để tự động hóa tấn công, tạo nội dung giả mạo, phát triển mã độc hoặc làm tăng quy mô và mức độ tinh vi của các hành vi xâm nhập. Trước thực tế đó, Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm cho rằng cần phát triển AI theo hướng an toàn, tin cậy, đồng thời hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật và nguồn nhân lực nhằm tăng khả năng làm chủ công nghệ.
Một vấn đề khác đang đặt ra là quá trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử. Theo thông tin được nêu tại hội thảo, Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ quốc gia Hoa Kỳ (NIST) đã công bố các tiêu chuẩn mật mã hậu lượng tử đầu tiên từ tháng 8/2024. Sự phát triển của máy tính lượng tử đặt ra yêu cầu chuyển đổi đối với các hệ thống mật mã đang được sử dụng.
Trong bối cảnh đó, AI có thể hỗ trợ nghiên cứu, thử nghiệm, tối ưu thuật toán và vận hành các hệ mật mã mới. Đề án phát triển hệ thống mật mã kháng lượng tử giai đoạn 2026-2035 được xác định là một trong những bước chuẩn bị nhằm tăng khả năng ứng phó với những nguy cơ mới từ AI và công nghệ lượng tử.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Thủy, Chủ tịch FISU Việt Nam cho rằng, AI4CRIS cần trở thành cầu nối giữa nghiên cứu và ứng dụng, tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp trong giải quyết những bài toán đặt ra đối với mật mã và an toàn thông tin.
Dữ liệu, năng lực tính toán và nhân lực là những điều kiện nền tảng
Tại hội thảo, Tiến sĩ Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, định hướng phát triển AI của Việt Nam đang chuyển từ việc đưa AI vào từng sản phẩm, dịch vụ, quy trình sang coi AI là một năng lực cốt lõi ngay từ khâu xác định bài toán, thiết kế và vận hành. Cùng với thúc đẩy đổi mới sáng tạo, yêu cầu quản trị AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm ngày càng được đặt rõ hơn, theo hướng quản lý dựa trên mức độ rủi ro.
Quyết định 1493/QĐ-TTg ngày 6/8/2026 phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2030 làm chủ ít nhất 4 công nghệ chiến lược, phát triển và thương mại hóa ít nhất 15 sản phẩm; đồng thời có ít nhất 20 doanh nghiệp làm chủ công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược.
Chương trình tập trung vào nghiên cứu, giải mã và làm chủ công nghệ lõi, thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm, phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp và tăng liên kết doanh nghiệp-viện-trường. Trong đó, AI được xác định thuộc nhóm công nghệ số chiến lược, với các sản phẩm ưu tiên như mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo/AI chuyên ngành và AI camera xử lý tại biên.
Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Thế Dũng, Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật mật mã cho rằng, một trong những khó khăn hiện nay là xây dựng chương trình đào tạo liên ngành giữa AI và an toàn thông tin. Hai lĩnh vực có nền tảng kiến thức khác nhau, trong khi đội ngũ giảng viên có năng lực chuyên sâu đồng thời ở cả hai lĩnh vực còn thiếu. Tốc độ phát triển nhanh của AI cũng tạo sức ép lớn đối với chương trình đào tạo. Những công nghệ như AI tạo sinh, mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) hay AI Agent liên tục thay đổi, khiến nội dung đào tạo có nguy cơ nhanh lạc hậu...
Nhấn mạnh mối quan hệ chặt chẽ giữa dữ liệu, AI và năng lực tính toán, Trung tá Đào Đình Nam, Phó Trưởng phòng Tham mưu Tổng hợp, Trung tâm Dữ liệu quốc gia cho biết: “Không có dữ liệu thì không thể huấn luyện AI, thiếu dữ liệu chất lượng cao khó hình thành các hệ thống AI chính xác, tin cậy, nếu thiếu năng lực tính toán, dữ liệu và thuật toán cũng khó chuyển hóa thành năng lực ứng dụng trong thực tiễn”.
Từ đó, chiến lược phát triển AI cần gắn chặt với chiến lược dữ liệu. Năm nhóm dữ liệu được đề cập gồm: dữ liệu phục vụ phát triển mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt; dữ liệu thị giác máy tính; dữ liệu kiểm thử, đánh giá hệ thống AI; dữ liệu AI trong các lĩnh vực thiết yếu và dữ liệu phục vụ đánh giá mức độ an toàn, tin cậy của AI. An ninh dữ liệu cũng cần được đặt ra trong toàn bộ vòng đời của hệ thống AI.
Còn từ góc độ truyền thông, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Minh Sơn, Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền phân tích những thách thức do AI tạo sinh đặt ra đối với thông tin sai lệch trên không gian mạng, đồng thời đề xuất kết hợp giải pháp công nghệ, quản trị và nâng cao nhận thức xã hội.
Buổi chiều, hội thảo diễn ra tại ba phòng báo cáo với sáu phiên chuyên đề và hơn 40 báo cáo khoa học. Nội dung tập trung vào AI trong phòng, chống thông tin sai lệch; chính sách và quản trị AI an toàn; phát hiện mối đe dọa và ứng phó sự cố an ninh mạng; bảo mật dữ liệu và hệ thống mạng; mật mã hậu lượng tử; AI an toàn và giáo dục, đào tạo.
Các trao đổi tại hội thảo cho thấy, ứng dụng AI trong mật mã và an toàn thông tin cần được tiếp cận trên nhiều phương diện: công nghệ, dữ liệu, hạ tầng tính toán, nguồn nhân lực, thể chế và quản trị rủi ro. Việc tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp sẽ tạo thêm điều kiện đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng, phát triển công nghệ và từng bước nâng cao năng lực tự chủ trong bảo đảm an toàn thông tin.
